شنبه , ۲۷ آبان ۱۳۹۶
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  بیستم

در نوبت پیشین از محتوای مطالب کتاب ایل سنجابی و مجاهدات ملی ایران مواردی آورده شد .
صاحب یادداشت ها ، مرحوم علی اکبرخان سردار مقتدر سنجابی در موضوع مشروطیت از پیش آهنگان
حرکت های مشروطه خواهی درکرمانشاه یاد کرده و نوشته است جا دارد و شایسته است نام آنان در این تاریخ ثبت گردد و سپس به آوردن اسامی آنان مبادرت کرده که می خوانیم :
از علما و روحانیون :حاج محمد مهدی (فیض مهدوی)
حاج ملا حسین اصفهانی معروف به حاج آخوند و پسرش شیخ محمد علی روشن و شیخ عبدالحسین قوام العلماء (آل آقای کرمانشاهی ) ، از شاهزادگان: محمد باقرمیرزا خسروی دولتداد ،‌ ملک ایرج میرزا محترم ، حاج سید اسداله و برادرش حاج سید حبیب اله ملک ، حاج ملک محمد ، سید احمد آقا
میرعبدالباقی ،‌حاج مستشار معروف به حاج داداش ،
سید حسین کزازی نماینده کرمانشاه در ادوار چندگانه ی مجلس شورای ملی و برادرش سید احمد
کزازی ، حاج رستم بیگ سارابی ، سید مهدی ،
‌میرزا صادق معتمدی ، حاج میرزا عابد مشیرالرعایا ،
‌تیمور خان قناد ،‌ مشهدی کلب علی قوام الرعایا ، صدیق دفتر ( فرهپور) ، از خوانین : ابوالحسن خان زنگنه ، خان باباخان زنگنه ( بهادر لشکر) ، علی پاشا خان منوچهری ، میرزا احمد خان معتضدالدوله (وزیری) ، سلیمان خان امیر مقتدر ( اعظم زنگنه ) ،
مهدی خان عمادالرعایا ،‌محمد جواد خان یاوری ، صمصام الدوله ، حاج مرتضی قلی خان زنگنه ، میرزا علی خان سرتیپ مشهور به خانه خراب . (۱)
بررسی آثار مکتوب که پیرامون اوضاع و احوال جنبش مشروطه خواهی و آزادی طلبی از قوه به فعل
درآمده و به زیور چاپ و نشر آراسته شده ،‌چشم انداز
کرمانشاهان و وقایع سال های مشروطیت را از سال ۱۳۲۵ هجری قمری برابر با سال ۱۲۸۵ خورشیدی بسیار آشفته و پریشان و درهم نشان داده که به صورت
کلی باید گفت بخشی از حوادث مشروطه را در آن
سال ها و در سال ۱۳۲۵ که عبارت از درگیری مشروطه طلبان و مستبدان بوده است ، پیش تر به استناد منابع مورد وثوق متعدد بازگفتیم و لذا مابقی جریان های حادث شده و پدیدآمده ی ناشی از درهم ریختگی اوضاع و از دست رفتن انضباط عمومی و دولتی را می شود در درگیری های مستبدان
و مشروطه خواهان در شهر کرمانشاه ، فتنه و اغتشاش
ابوالفتح میرزای سالارالدوله پسر مظفرالدینشاه
در لرستان و کرمانشاهان که تا مقطع به توپ بسته شدن ساختمان مجلس شورای ملی را در برمی گیرد اشاره کرد و لذا می خوانیم :
زین العابدین خان امیرافخم قراگوزلو همدانی فرزند حسین خان حسام الملک همدانی که پدرش نیز مدتی از جانب مسعود میرزای ظل السلطان پسرناصرالدینشاه نایب الحکومه ظل السلطان و حکومت کرمانشاهان را در اواخر سلطنت ناصرالدینشاه به عهده داشت و در همان مدت تصدی حکومت کرمانشاهان و نیمی بیشتر از کشور از سال ۱۲۹۶ هـ ق فجایع بسیاری از جمله کشتن سردار جوانمیر چلبی احمدوند از مردم لک کُرد را موجب شد ، امیر افخم قراگوزلو که از سال ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۵ هـ ق حاکم کرمانشاهان بود و در ماه صفر سال ۱۳۲۵ هـ ق از حکومت معزول شد به جای او سلطان محمد میرزای سیف الدوله فرزند ارشد احمد میرزای عضدالدوله پسر فتح علیشاه و برادر بزرگتر عبدالمجید میرزای عین الدوله صدراعظم مظفرالدین شاه به حکومت کرمانشاهان منصوب و در ماه ربیع الاول به کرمانشاه ورود کرد ، سیف الدوله
با مشروطه طلبان عناد داشته و با شدت و سختی تمام
با آنان برخورد می کرد ‌، به نحوی که در کتاب تاریخ انقلاب
مشروطیت ذیل مبحث کرمانشاهان آمده است :
« این شهر (کرمانشاه ) که مرکز ایالت غرب ایران و بیشتر از سایر شهرها مردان مستبد و مقتدر داشته در طلوع مشروطیت ، میدان جنگ های خونین و قتل و غارت هایی شد که در سایر نقاط ایران نظیر آن دیده نشده بود. حاکم شهر حاجی سیف الدوله برادر عین الدوله مرد مستبدی بود و نمی خواست وکلایی برای مجلس انتخاب شوند . این بود که به مخالفت مشروطه خواهان برخاست و در نتیجه جنگ میان دو دسته درگرفت .
مستبدین خانه های ملاهای معروف را که مخالف مشروطه بودند مرکز خود قرارداده و مشروطه طلبان در قنسولخانه انگلیس و تلگرافخانه اجتماع کردند .
شهر به کلی تعطیل ، بازارها بسته و هزارها مرد مسلح از دو طرف شب و روز با هم جنگ و تیراندازی می کردند.
چندین هزار نفر از ایلات مسلح اطراف کرمانشاه
به تحریک مستبدین به شهر هجوم بردند ‌، بازارها و خانه های مردم را غارت و عده ای از مردم بی گناه را کشتند.
چون مستبدین از کمک مردم ایلات بهره مند بودند به طرف قنسولخانه که مشروطه خواهان در آن متحصن بودند هجوم برده و تیراندازی کردند ، ولی جرأت نکرده وارد قنسولخانه شوند و متحصنین را به قتل برسانند.
آقا محمد مهدی که رییس حزب ملیون بود با
دو هزار نفر در قنسولخانه ی انگلیس شهر کرمانشاه متحصن بود و محمد علی شاه تسلیم او را از سفارت انگلیس تقاضا داشت ، ولی سفارت نمی پذیرفت و در نتیجه اعتراضات سفارت انگلیس به وزارت خارجه ایران و فشار مجلس به دولت ، حاکم مستبد کرمانشاهان معزول و … » (۲)
« ظهیرالدوله که مرد خیرخواه و آزادی خواهی بود ،
به جای او به حکومت کرمانشاهان منصوب و
در نتیجه موقتاً آسایشی پیدا شد .» ‌(۳)
در کتاب مقدمات مشروطیت تلگرافاتی آمده است که به موجب مدلول آنها می خوانیم :
« از کرمانشاهان ـ تلگرافات عدیده از آن ولایت می رسد و از دسته بندی طلاب و علما اشعار
می دهند که اگر جلوگیری از این شورش و فتنه نشود مفسده بزرگ می شود ، یکی دو مرتبه هم دو دسته با یکدیگر طرف شده اند ، چندین نفر زخم دار
و مشرف به موت هستند . اصلاح ذات البین جلوگیری را از مجلس می خواهند . (۴) در اوضاع و احوال ناآرام و متشنج کرمانشاهان که مردم و اهالی به دو گروه مستبد و مشروطه تقسیم گردیده بودند ،‌
مردم عشایر که در هر انقلاب و پدیده ی اجتماعی طرفدار وضعیت موجود و پیشین هستند و دگرگونی را برنمی تابند و در هر حال بار مشکلات عدیده ی چنان وضعیت هایی به عهده ی مردم شهری است ، در انقلاب مشروطیت نیز مردم شهری طرفدار تحول اوضاع و انقلاب و دگرگونی بوده ، در حالی که مردم عشایری هواخواه وضع موجود و بهتر است گفته
شود استبداد بودند و لذا در جریان رخدادهای مشروطه نیز وضع به همین منوال بود که شرح داده شد و از این روی در یک سو مردم مشروطه خواه
شهری کرمانشاه اعم از طلاب و بازاریان و قشر متوسط جامعه بود که در ابتدای امر به رهبری آقا اسداله سلطان العلما امام جمعه کرمانشاه
به دگرگونی اوضاع متمایل بودند و از جهت
دیگر عشایر و روستاییان و ملاکین بودند
که از وضعیت استبدادی پیشین حمایت می کردند و در آن برهه از زمان هوادار محمد علی شاه
و در شهر کرمانشاه حول شخصیت آقا ابوالقاسم رییس العلما تجمع کرده بودند و در عین حال رهبر
مشروطه طلبان مرحوم آقا اسداله و پیشوای مستبدان مرحوم رییس العلما هر دو از آیات عظام خاندان علم و تقوی با ریشه ی خانوادگی واحد و از اولاد مرحوم آقا محمد علی مجتهد و مربوط به دوره و یا خاندان آل آقا …
ادامه دارد
ـــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱- ایل سنجابی و مجاهدات ملی ایران ـ پیشین ـ ۱۶۶-۱۶۹
۲- علی خان ظهیرالدوله قاجار حاکم همدان و کرمانشاهان در پدیده مشروطه و شوهر دختر ناصرالدینشاه.
۳- تاریخ انقلاب مشروطیت ایران ـ دکتر ملک زاده ـ
همان ـ ۴۵۵-۴۵۴
۴- مقدمات مشروطیت ـ هاشم محیط مافی ـ
مجید تفرشی ـ همان ۲۹۶

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

1 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>