شنبه , ۱ مهر ۱۳۹۶
آخرین خبرها

پیوند مغز استخوان مرحله پیش از بستری

image_print

دکتر مهرداد پاینده فوق تخصص خون و سرطان و پیوند سلولهای بنیادی

مرحله قبل از بستری شدن در بخش پیوند مغز استخوان:
١- معاینه فیزیکی و انجام آزمایشات لازم برای بیمار:
بیماران زمانی برای پیوند مغز استخوان آماده میشوند، که در مرحله بهبودی مغز استخوان از سلولهای بدخیم اولیه قرار داشته باشند.
این وضعیت برای داشتن یک پیوند موفقیت آمیز غالبا الزامی است.
بنابراین پیش از این که بیمار شما در بخش بستری شود یک سری معاینات و آزمایشات توسط تیم پزشکی به عمل می آید.
بیمار بر اساس مشکل اولیه ممکن است تحت نمونه برداری و آسپیراسیون مغز استخوان، آزمایش خون، رادیوگرافی و مشاوره های مختلف از متخصصین رشته های دیگر همچون (قلب ، ریه ، اعصاب ، و.. ) قرار بگیرد.و میبایست نتیجه این بررسی نرمال باشند.
٢-انتخاب اهدا کننده مناسب:
بهتر است اهدا کننده، خواهر یا برادر بیمار باشد. چون شباهت ژنتیکی بیشتری (کامل)به فرد دارد.
اهدا کننده نیز تحت معاینات و آزمایشات مختلف قرار می گیرد. این آزمایشات شامل بررسی های ژنتیکی ( در موارد خاص) و دیگر آزمایشات برای ردگیری بیماری های احتمالی زمینه ای و پنهان است.
٣-تصمیم گیری نهایی:
پس از این که بیمار و اهدا کننده او تحت بررسی های مختلف قرار گرفتند، پزشک معالج و تیم پیوند تصمیم نهایی را در مورد این که آیا پیوند برای بیمار قابل انجام هست یا خیر می گیرند. وجود شباهت های ژنتیکی سیستم HLA بیمار و فرد اهدا کننده پیوند از مهم ترین عوامل برای تصمیم گیری پزشک است.یاد اور میشویم یکسان نبودن گروه های خونی دهنده و گیرنده ممنوعیتی برای پیوند نمیباشد.
۴-انتخاب فرد مناسب برای اهدای پلاکت:
وقتی فردی تحت پیوند مغز استخوان قرار می گیرد معمولا پس از شروع روند پیوند به تزریق پلاکت نیاز پیدا میکند. در دسترس بودن و تزریق بموقع پلاکت ها برای جلوگیری از خونریزی لازم است. بهتر است فرد بیمار از یک شخص پلاکت دریافت کند تا اهدا کننده های متعدد داشته باشد.
بنابراین لازم است پیش از بستری شدن بیمار در بخش افرادی مناسب برای اهدای پلاکت انتخاب شوند.
توجه:
افراد زیر اهدا کننده های مناسبی برای دادن پلاکت نیستند:
١-خانم های باردار
٢-مادران شیرده
٣-افراد بالای ۵۰ سال و کودکان
۴-کسانی که ضعیف و ناتوان می باشد
۵-کسانی که فشار خون پایین دارند
۶-کسانی که در طول مدت بستری بیمار قادر به اقامت در شهر محل بستری بیمار نیستند.
یادآوری:
– خوردن آسپرین پیش از اهدای پلاکت ممنوع
می باشد.
– در طول درمان بیمار که به طور متوسط ١تا ٣ ماه می باشد بیمار ممکن است ۴یا ۶ بار یا حتی بیشتر به پلاکت نیاز پیدا کند. در هر بار اهدای پلاکت حدود دو ساعت وقت از اهدا کننده گرفته خواهد شد. کسی که مسئولیت اهدای پلاکت را بر عهده می گیرد باید زمان خود را برای مرخصی احتمالی و حضور به موقع که غالبا از دو روز قبل به وی اطلاع داده میشود ، تنظیم کند تا بیمار دچار مشکل نگردد.
– پیش از انجام آزمایشات اهدا کننده، حتما باید آزمایش CBC ( بررسی گلبول سفید ، قرمز و پلاکت )
وی انجام و پس از تایید پزشک آزمایشات او ادامه یابد. (هیچگاه بدون دستور پزشک ادامه آزمایشات انجام نگیرد)
– اگر اهدا کننده پلاکت در حین درمان بیمار دچار هرگونه بیماری همراه با تب، مانند سرماخوردگی یا حتی تبخال شود تا رسیدن به بهبود نمی تواند پلاکت اهدا کند.
نکته: گرفتن پلاکت با دستگاه ویژه ای به آسانی انجام می گیرد و هیچ گونه مشکلی برای فرد اهدا کننده ایجاد نمی کند.
– نیازی نیست که اهداء کنندگان پلاکت در روز اهدا ناشتا باشند.
– اهداکنندگان پلاکت بهتر است رگ های محیطی خوب و برجسته ای در گودی آرنج داشته باشند.
۵-تهیه داروها و وسایل مورد نیاز:
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان کاندید پیوند مغز استخوان باشید، باید لیست داروهایی را که برای درمان نیاز دارید را از بخش پیوند بگیرید. همچنین شاید به یک سری وسایل ویژه که برای درمان شما نیاز باشد را نیز باید آماده سازید.
۶-آغاز درمان:
پس از این که شرایط فرد کاملا بررسی شد، روز مشخصی برای شما تعیین می شود که به بخش رفته و برنامه درمانی را آغاز نمایید.
از هنگام بستری شدن بیمار در بخش تا هنگام پیوند:
این دوره معمولا نزدیک به ده روز به طول می کشد از ابتدا که بیمار شما در بخش بستری می شود، یک اتاق خصوصی برای وی در نظر گرفته می شود. این کار برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های احتمالی عفونی می باشد. پس از بستری بیمار در این اتاق، یک کاتتر ویژه در ورید گردنی ( مرکزی) وی گذاشته
می شود. این کار به دست پزشک متخصص (جراح عروق یا بیهوشی) انجام می شود. و هیچگونه مشکلی برای بیمار بوجود نمی آورد و راه بسیار مطمئن و آسانی برای تزریق و خون گیری های مکرر در طی مدت بستری می باشد. چون بیشتر درمان های بیمار شما از راه تزریق انجام خواهد شد. همچنین اگر بیمار نیاز به آزمایشی داشته باشد از این کاتتر خون گرفته می شود. پس از گذاشتن کاتتر درمان آغاز می شود.
جمع آوری سلول های مغز استخوان پیوندی
در همین حال اقدام به فراهم کردن سلول های مغز استخوان انجام می شود. دو راه برای جمع آوری سلول های مغز استخوان وجود دارد. (باید بدانید که گاهی اهدا کننده خود بیمار است)
١-سلول های مغز استخوان از ستیغ پشتی استخوان لگن اهدا کننده پیوند گرفته می شود که تحت بیهوشی انجام می شود. جای ورود سوزن ها شاید تا نزدیک به ٣ روز حساس باشد و کمی درد داشته باشد ولی بدون هیچگونه عارضه بهبود پیدا می کند و اهدا کننده روز پس از اهدا پیوند، از بیمارستان مرخص می شود.این روش در حال حاضر زیاد مورد استفاده قرار نمیگیرد و تنها در مواردی که این روش انتخابی برای بیماری خاصی( بعنوان مثال انمی اپلاستیک) باشد اولویت خواهد داشت.
٢-روش دیگر جمع آوری سلول های مغز استخوان از رگ محیطی فرد اهدا کننده و یا خود بیمار است که بیمار یا دهنده به دستگاه سلول گیری وصل و فرایند سلول گیری انجام میشود و پس از جمع اوری سلول در کیسه مخصوص در یخچال مخصوص بانک خون نگهداری میشود. به این ترتیب کیسه هایی که حاوی سلول های مغز استخوان بوده طی فرایندی به بیمار پیوند می شود. این روش نیز هیچ خطری برای فرد اهدا کننده ندارد.
نکته:
از فرد اهدا کننده مقادیر کمی از سلول های مغز استخوان گرفته می شود که هیچ خطری برای وی ندارد.
پس از تقریبا ١٠ روز بیمار و مغز استخوان اماده انجام پیوند هستند. مغز استخوان داخل کیسه های مخصوص جمع آوری شده و برای پیوند به اتاق بیمار آورده می شود، که از طریق همان کاتتر ورید گردنی به بیمار تزریق می گردد. این عمل شبیه به تزریق خون است و تقریبا ٣٠ الی ۴۵ دقیقه به طول می انجامد.بیمار هیچ احساس ناراحتی در این مدت نخواهد داشت. البته ممکن است علائمی مثل لرز، کهیر و یا افزایش ضربان قلب بروز کند که معمولا خودبخود یا با دارو کنترل می شود.
سلول های مغز استخوان از راه خون مسیرشان را به سمت مناطق خاصی در قسمت های مختلف مغز استخوان پیدا می کنند. پس از استقرار در جایگاهشان شروع به تکثیر و ساختن سلول های جدید و طبیعی خود می کنند.
این بزرگترین و مهم ترین گام دردرمان بیمار است.
چرا بیمار کاندید پیوند مغز استخوان نیاز به پلاکت دهنده دارد؟
در طی پروسه پیوند مغز استخوان، بعد از بستری در بخش، بیمار قبل از انجام پیوند، تحت شیمی درمانی با دوز بالا قرار می گیرد و این شیمی درمانی باعث از بین رفتن تمام رده های سلولی در مغز استخوان می شود؛ از جمله این سلول ها پلاکت ها هستند که در انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی در بدن نقش مهمی دارند. با توجه به اینکه مدتی طول می کشد تا مغز استخوان پیوند شده کاملا فعال شود و تمامی رده های سلولی را بسازد بیمار نیاز به افرادی دارد تا پلاکت را به وی اهداء کرده تا در طی این مدت بر اثر خونریزی دچار مخاطره نشوند. اهداء پلاکت معمولا عوارض جانبی ندارد و یک نفر به شرط داشتن میزان پلاکت مناسب می تواند دو مرتبه با فاصله مشخص پلاکت اهداء نماید.
چه افرادی جهت اهداء پلاکت مناسب اند؟
١-دهنده پلاکت باید حتی الامکان گروه خونی کاملا یکسان با بیمار داشته باشد، تا امکان عارضه را برای فرد گیرنده به حداقل برساند.
٢-داشتن احساس مسئولیت در برابر بیمار: فرد دهنده پلاکت باید بداند که گاهی سلامتی و ادامه موفقیت پروسه پیوند مغز استخوان بیمار به اهداء کننده بستگی دارد. پلاکت دهنده می بایست در دسترس بیمارستان باشد و در صورت نیاز جهت اهداء پلاکت مراجعه نماید.
٣-اهداء پلاکت در افراد بالای ۶٠ سال، مبتلایان به دیابت، ناراحتی های قلبی، افت فشار خون، زنان حامله و شیرده، افراد مبتلا به انواع هپاتیت، ایدز و یا افراد معتاد به مواد مخدر ممنوع است.
۴-اهداء پلاکت در دوران قاعدگی برای خانم ها ممنوع است.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

7 + 3 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>