شنبه , ۲۷ آبان ۱۳۹۶
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  بیست و یکم

در نوبت قبلی گفتیم در جریان رخداد مشروطیت در کرمانشاه ،‌مردم دو قطبی شده ، گروهی وفادار و پیرو جنبش مشروطه خواهی به رهبری مرحوم آقا اسداله سلطان العلماء آل آقا امام جمعه کرمانشاه و گروهی هواخواه استبداد محمد علی شاهی و پیرو مرحوم آقا ابوالقاسم رییس العلماء آل آقا و هر دو از آیات عظام خاندان علم و تقوی آل آقا و اولاد نسل اندر
نسل آقا محمد علی مجتهد آل آقا فرزند مرحوم علامه وحید بهبهانی فرزند محمد اکمل اصفهانی که از جانب مادر نیز از احفاء ملا صالح مازندرانی به شمار می رفته اند ، بعد از مرگ مشکوک سلطان العلماءمشروطه طلبان که قشر شهری و انقلابی به شمار می رفته اند در حالی که روستاییان و عشایر از محمد علی شاه و وابستگان دربار حمایت می کردندو در واقع انقلاب مشروطه ، پدیده ای شهری بود واز حمایت عشایری بی بهره ، از این روی هواداران مشروطه رهبری مرحوم آقا محمد مهدی مجتهدرا بعد از ارتحال عالِم ربانی امام جمعه ی بزرگ کرمانشاه پذیرا شده و در عین حال از اوضاع پیش آمده دچار ترس و وحشت شده چرا که سیف الدوله حاکم کرمانشاهان بی نهایت سختگیر و سرکوبگر بود.
و لذا گروه های انقلابی شهری از وضعیت موجود واهمه کرده در قنسولخانه انگلیس متحصن شدند و در آن اوضاع و احوال شاهزاده ابوالفتح میرزای سالارالدوله پسر مظفرالدینشاه که حاکم لرستان بود و در بروجرد می زیست به واسطه ی پیوندهای سببی که با سران عشایر غرب کشور چون نظرعلی خان امرایی امیر اشرف حاکم لرستان شمالی (۱)
غلامرضا خان امیرجنگ والی لرستان پشتکوه (۲) و بعدها هم مرحوم داوودخان امیر اعظم ایلخان کلهر (۳)
برقرار کره بود ، علیه برادر تاجدارش محمد علی شاه علَم طغیان برافراشت و نسبت به غارت و تصرف شهرهایی از غرب کشور چون نهاوند و … اقدام و از بد حادثه چون عصیان نابخردانه ی شاهزاده ی مُخبط و هرج و مرج طلب قاجار سالارالدوله مصادف با تحصن مشروطه طلبان کرمانشاهانی در کنسولگری انگلیس که پیروان مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد بودند ،‌
گردیده بود سیف الدوله حاکم مستبد کرمانشاهان که وجودی آکنده از کینه علیه هواداران مشروطیت داشت ، از سر ناراستی و کژی عملیات مشروطه خواهان را همراهی و مساعدت با سالارالدوله قلمداد کرده ، بدون اینکه ظاهراً مدرک و مستند را در این راستا ارائه کرده باشد و یا در دسترس پژوهندگان قرار گرفته باشد ، هرچند بعید نمی نماید شاهزاده ی
قجری برای پیشرفت کار نابسامان خود متوسل به هر ترفند و خرعه ای نیز شده باشد از جمله انتساب اقدامات مشروطه خواهان از عملیات شورشی خود و در هر حال این حربه ی ریاکارانه برای تخطئه مشروطه طلبان می توانست اقدامی موثر در مجامع سیاسی و دیپلماسی و .. تلقی گردد.
هرچند در حد بررسی این قلم حوادث پیش آمده بطلان عقیده و نیت سالارالدوله را نشان داده است ، اما جهت شکافتن قضایا می توان به تجزیه و تحلیل و شکافتن آثار مکتوبی که در این مورد به جای مانده است و پیرامون موضوع موارد و مسایلی را بیان کرده مراجعه کرد که به آن در حد وسع و امکان می پردازیم.
در کتاب تاریخ لرستان در روزگار قاجار مطالب بسیاری پیرامون شخصیت متزلزل و بی ثبات سالارالدوله و همچنین تحرکاتش در طغیان علیه سلطنت محمد علی شاه آمده است .
مطالب این کتاب از جنبه محلی حایز اهمیت است ولیکن از باب مسایل تاریخی و عدم شناخت کافی نویسنده از تاریخ معاصر ایران و همچنین عدم آگاهی
ویراستاران و کوشندگان ، چاپ کتاب را آکنده از لغزش ها
و خطاهای تاریخی بسیاری کرده است . تذکار آن اشتباهات خود کتابی جدا خواهد بود و لذا هرآنچه که
پیرامون قضایای سالارالدوله در تألیف مورد بحث آمده
است ، با بیان لغزش های آن آورده می شود و هرآنچه
نیاز به بازپرداخت ندارد از تذکار آن می گذریم و در هر صورت پیرامون تحرکات سالارالدوله و طغیان علیه سلطنت برادرش محمد علی شاه آمده است :
سالارالدوله فکر خود را در خصوص حمله به تهران و
تصاحب تاج و تخت نزد مشاورین دایمی که از تهران
همراهش آمده بودندو همین طور با خوانین سگوند
رحیم خانی (فاضل خان و حسن خان ) و سایر خوانین
در میان گذاشت ، لرستانیان که چنین چیزی را از خدا می خواستند در جواب او گفتند اگر والی پشتکوه و نظرعلی خان امیر اشرف امرایی از صداقت و صمیمیت و با تمام نیرو شما را یاری دهند موفقیت شما صد درصد خواهد بود.
ادامه دارد

پی نوشت های ارجاعی :
۱- ابوالفتح میرزا سالارالدوله پسرمظفرالدینشاه ، دختر نظرعلیخان امرایی امیراشرف حاکم لرستان شمالی را به نام آغا زیبا در جعاله نکاح داشت و اما توفیق ازدواج و عروسی را نصیب نبرد.
این دختر بعدها به همسری چند تن از بزرگان لرستان ، بعد از مرگ هریک از آنان درآمد و فرزندانی شایسته را صاحب شد ، از جمله علی داور که مدتی مدیرکل ثبت احوال لرستان بود ، علی داور فرزند مرحوم غلامعلی خان امیر همایون از بزرگان اصیل ایل بزرگ بیرانوند بود که در سال ۱۳۰۲ خورشیدی با تأمین و سوگند سپهبد امیر احمدی به کلام ا… مجید
در خرم آباد دستگیر و به دار آویخته شد.
چند تن دیگر از بزرگان عشایری ایلات لرستان نیز جزو دستگیر شدگان بوده که توسط امیر احمدی اعدام شدند .
تاریخ اعمال ستم و مظالم امیراحمدی امیر لشکر غرب کشور یا جلاد لرستان ، سپهبد کنتوری را در سابقه ی جداگانه ای به اتفاق چند ژنرال دیگر چون سپهبد شاه بختی ، سرلشکر خزاعی ، سپهبد رزم آرا و در نهایت چهارتن به رشته تحریر درآورده ام که نیاز به حمایت مالی جهت چاپ و نشر دارد و آن هم مگر از غیب دستی برون آید و کاری بکند و کتاب چند هزار صفحه ای مورد بحث با نام ژنرال های ارتش شاه ، از قوه به فعل در آید.
۲- ابوالفتح میرزا سالار الدوله در حکومت لرستان و کرمانشاهان و کردستان و …. با سران عشایر پیوندهای دوستی تنگاتنگ داشت و دخترانی از خاندان های اصیل بزرگان شهری و عشیره ای را به همسری خود درآورده بود ، از جمله شاهزاده خانم دختر حسینقلی خان عمده السلطنه نوه ی عماد الدوله
که در فرار از کرمانشاه و شکست از مجاهدین محور
سردار یارمحمد خان کرمانشاهی ، شاهزاده خانم را مطلقه کرد. همچنین ملکه خانم والی زاده ای که دختر غلامرضا خان امیرجنگ والی لرستان پشتکوه بود و از او صاحب پسری به نام محمد رضا و نام خانوادگی قاجار مظفری گردید . مادر ملکه خانم بانو هاجر سلطان دختر لطف علیخان بالوند قائد
زین الدینی از بزرگان زردلان هلیلان پشتکوه لرستان ( اسفندیاری ) بود که صاحب دو فرزند بود غلامشاه خان سردار اشرف علوی پسر والی و ملکه خانم که همسر سالار الدوله شد.
به فضل خداوندی و تفضل و عنایت حق ، مقصود دارم شطری پیرامون والیان لرستان پشتکوه را از سال ۱۰۰۶ هـ ق و بعد از کشته شدن شاهوردی عباسی آخرین اتابک لُر کوچک توسط شاه عباس اول صفوی و بنیاد والیان لرستان از حسین خان سیلورزی تا آخرین آنان غلامرضا خان امیرجنگ فرزند حسینقلی خان صارم السلطنه ابوغداره والی قدرتمند پشتکوه لرستان را به حلیه نگارش درآورم تا خواست خداوندی چه باشد ، آیا کورسوی چراغ بی فروغ عمر خواهد پایید.
سجع مُهر حسینقلی خان ابوغداره چنین بوده است :
حکمران برفلک کجرو سیاره ـ‌ صارم السلطنه ، سردار ، ابوغداره.
۳- ابوالفتح میرزای سالارالدوله در بحران مشروطیت و در حاکمیت و فتنه های از پی هم ، خود در غرب کشور و کرمانشاهان از دختر مرحوم داوودخان امیراعظم ایلخان کلهر خواستگاری کرد و اما تقدیر آن بود که ازدواج سرانجام نیابد .
در پاره ای از آثار تاریخی پیرامون خواستگاری سالارالدوله از دختر داوودخان امیراعظم مطالبی آمده است که بسیار قیمتی و خواندنی است.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

6 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>