شنبه , ۲۷ آبان ۱۳۹۶
آخرین خبرها

همه‌چیز درباره درختان مقدس در دیار سنگ وآب

image_print

پیوند ناگسستنی، تاریخی، روحانی، عاطفی و کارکردی درخت و انسان دارای پیشینه ای شاید به درازای تاریخ باشد، این پیوند آنچنان قدرتمند بوده که حتی انسان مدرن نیز در مواردی خود را از آن
بی نیاز نمی بیند و در ساده ترین شکل آن برای تحقق برخی از آمال و آرزوهایش به پای درخت کهنی می رود و با بستن قطعه ای نخ یا پارچه بر روی شاخه های درخت، حاشیه روانی امنی را برای خود ایجاد کرده و به تحقق آرزوهایش امیدوارتر می گردد.
به گزارش باختر، در ادیان ابتدایی تا هزاره اول و حتی تا دو سه قرن بعد از مسیحیت در پای هر کوه مقدس و پر آب یا بر فراز تپه هایی که به چشمه مقدس نزدیک باشد، باغ مقدسی همچون
معبد می ساختند که در آن درختان مظهر خدایان بودند.
بنا به نوشته های تورات، در روایت مربوط به سفر آفرینش بر شرق دجله، باغ مقدس زمینی بوده که آن را بهشت عدن می خواندند که آمده است:
از وجود درخت و جانور در آن باخبریم، حضرت آدم(ص) هم نخست در آنجا بود.
اما اغلب باغ های مقدس که خانه ایزدان بشمار می آمد مفهوم مقدس خویش را از دست دادند، در ایران این باغ ها به شکارگاهها و محل تفریج شکار شاهان هخامنشی تا ساسانی درآمدند که نقش برجسته خسرو پرویز در طاق بستان کرمانشاه نمونه ای از این تحول است.
در پارسی درخت سدر درختی دیگر است که در جنوب ایران می روید و مقدس شمرده می شود و نام دیگر آن کُنار است که برگ خشک آن را می کوبند و چون سرشوی گیاهی بکار می برند.
امروز نیز چنارهای کهن در نزد ما محترم اند و روایات بسیار، از جمله ساطع بودن نور از آنها یا سوختن بخشی از درون آنها و خاموش شدنشان بی دخالت دست انسان و تقدس آن به سبب روایتی در ارتباط با شهادت پیری یا سیدی نورانی در پای آن وجود دارد.
هنوز هم علاوه بر چنارها، سروهای بزرگ و درختان کنار (سدر) و شاید خرما و درختهای کهن دیگری در ایران مقدس اند، کهن بودن آنها نوعی ازلی بودن را القا می کند و تقدسی آنها به عصر بسیار کهن تقدس درخت ها بر می گردد.
سرخپوستان آمریکای شمالی بر این اعتقاد بودند درختان کاتن وود دارای بصریت و خردی هستند که اگر او را نیکو بدارند، آنها را در بسیاری امور یاری خواهد داد. سرخپوستان پیش از متمدن شدن، انداختن این درخت را گناه می دانستند و پیران قوم معتقد بودند که بدبختی های تازه قومشان به علت بی احترامی نسل جوانتر به این درخت است.
در شرق آفریقا و آفریقای غربی نیز درختان عظیم جثه مورد احترام همه اقوام آن سرزمین بوده و آنها را خانه ارواح و یا خدایان می دانستند، برخی از ساکنان جزایر فیلیپین نیز گمان می دارند که ارواح درگذشتگان بر درختها زندگی می کنند و آن هم بر بلند ترین درختها که شاخه های خود را هر سو گسترده اند.
اما تنها وجود روان درگذشتگان یا سکونت خدایان در درختها نیست که آنها را مقدس می کند چرا که این استقرار روان یا خدا در درخت، به اعتقاد مردم بدوی نتایج بزرگی را برای انسان در بر داشته، مثلا آنها معتقدند که اینگونه درختها قدرت آن را دارند که باران بیاورند، خورشید را به درخشش وا دارند و گله ها را افزایش بخشند و زنان را به بارداری و زایش یاری دهند.
جایگاه درختان در ایران باستان
در تاریخ ایران باستان، اشاراتی به تقدس و ستایش درختان شده است، از جمله درختان چنار، سرو، خرما که البته در فرهنگ اکثر اقوام جهان وجود دارد و خاص ایرانیان نیست، اما در ایران مظهر اصلی غنای طبیعت درخت چنار بوده که هنوز هم به شکلی اسلامی شده بر جای مانده، این تقدس از آن روست که اینگونه درختان از همه درختهای منطقه عظیم تر و بسیار پر عمر بوده و سایه گستری و سر سبزی بسیار دارند و بر اساس مردم شناسی تطبیقی می توان باور داشت که در اعصار بسیار کهن گمان بر آن بوده که ارواح مردگان پر قدرت قبیله یا خدایان یا پری ها در آنها می زیستند.
بنا به عقیده مردم چنارهای کهن، برکت پر محسوسی را به زمین و خانواده می بخشند و زنان را در بارداری و به سلامت داشتن فرزندان یاری می دهند و کار و کسب را رونق می بخشند، برای ستایش این درختان سترگ در دوره اسلامی توجیهی تازه یافته اند و برای آنکه ستایش آنها برخلاف سنت های اسلامی نباشد اغلب به این نتیجه رسیده اند که در پای این درختان بزرگ مردی، امام زاده ای یا فرد مقدسی به خاک سپرده شده است.
در باور مردم ابتدایی، گاه درخت را زائیده انسان پنداشته اند و در افسانه های کهن نیز این اعتقاد نقش بسته است. مثلاً آدمی، میوه درختی هفت شاخه است و به دست زنی که تنه اش از پوسته بدنه درخت بیرون آمده، تغذیه می شود، بر آن آرمیده است و برتر از آن چیزی نیست، درختی که مقدس است و تقدیس شده به ایزدان و زن ایزدان شباهت یافته است.
پیشینیان در قرون وسطی باور داشتند که درخت، منزل پریان است و از این رو در نزدیکی هر روستا « درخت پریان »یافت می شد که آن را با تاج گل می آراستند و دختران جوان روستا، پیرامونش به رقص و پایکوبی می پرداختند. (درخت شاه پریان در قصر شیرین)
از دیگر اعتقادات و باورهای عامیانه می تواند به برگ ریزان اشاره کرد که همواره رمز مرگ بوده و قابل نیز رویش برگ های خزان زده درختان در هر بهار نمودار نوزایی بوده است.
درختان مقدس، با توجه به جایگاه و نقشی که در بین عامه مردم دارند و نیز اعتقادات و باورهای آنها را می‌توان به چند دسته؛ درختان زیارتگاه، درختان قدمگاه، درختان تاوی، درختان شفابخش و بیشه های مقدس تقسیم کرد.
نگاهی به درختان مقدس در کرمانشاه
در نقاط مختلف استان کرمانشاه مکان هایی وجود دارندکه در بین اقوام مختلف کرد، ترک، لک و لر متبرک و مقدس اند زیرا آنجا را محل عبور وگذر ائمه اطهار، صحابه و یاران پیامبر می دانند و به همین دلیل اغلب در آنجا اقدام به ساخت بنایی کوچک نموده تا زائران برای انجام دعا و نذر و نیاز خود از آن استفاده نمایند.
همچنین در این مکان های مقدس درختان تنومندی نیز وجود دارند که مردم به آنها معتقدند و نیروی درخت را در رفع گرفتاری ها و درمان بیماری به امام یا صحابه نسبت می دهند مثلاًمعتقدند برای بچه دار شدن، از بیماری رهیدن، رونق گرفتن کار و کاسبی و محصول یافتن زمین و پر محصولی کشت و کار و این درختان بخشندگان برکت و رونق اند.
معمولاً در اینگونه موارد، افراد مؤمن و متدین روستا خواب می بینند که امام یا یاران امام از آن محل عبور کرده و بعد با بیان آن برای مردم آنجا متبرک و مقدس می شود و اغلب برای نیتی که دارند به شاخه های اینگونه درختان دخیل می بندند، برای این منظور تکه پارچه های رنگی و یا سبز رنگ را به درخت بسته و حاجت می گیرند.
قربانی کردن در پای درخت در اغلب نقاط استان رایج است؛ در بین طوایف مختلف اهل حق رسم است که در پای درخت خروس را سر ببرند.
اهل تشیع و اهل سنت نیز با قربانی کردن گوسفند و بز در پای درخت نذر خود را ادا می کنند و گوشت آنرا در بین مردم تقسیم می کنند. شاخ و برگ درختان مقدس و متبرک را نمی شکنند زیرا معتقدند با این کار خانواده خود را به خطر می اندازند و حتماً بلایی بر سر آنها نازل می شود.
در فرهنگ مذاهب مختلف قدمگاه نامهای خاصی دارد از جمله: اهل تشییع قدمگاه را «روایتگاه»، اهل سنت قدمگاه را « شخص» و اهل حق قدمگاه را «منزل» می نامند.
همچنین در زیارتگاه ها معمولاً درختان کهنسالی وجود دارد که بسیار مورد تکریم و احترام مردم است و به همین دلیل آنها را نظر کرده همان زیارتگاه
می دانند و معمولاً به شاخه های آنها پارچه های سبز می بندند و حاجت می طلبند.
اما گونه ای دیگر از درختان مقدس، درختان تاوی است، تاوی درختی است شبیه درخت ون که از نظر مردم مناطق مختلف استان کرمانشاه بسیار مقدس می باشد و معتقدند از نظر چشم زخم و نظر بند بسیار مؤثر است و معمولاً شاخه های آنرا جدا
نمی کنند و فقط از شاخه های کوچکی که بر روی زمین می افتد بعنوان تبرک استفاده می کنند. یک شاخه کوچک آن را در خانه آویزان می کنند و یا گردن یکی از دام های خود می اندازند تا چشم نخورند.
به گزارش باختر، شاید در عصر کنونی که دنیای ارتباطات و دهکده جهانی است، سخن به میان آوردن از درختان مقدس قدری ناسازگار باشد اما واقعیت آن است که هنوز هم در این دیار کهن هستند کسانی که با بستن قطعه ای نخ یا تکه پارچه ای به شاخه های این درختان به دنبال تحقق آرزوهایشان می گردند.
گزارش از هادی نوروزی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

6 + 3 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>