چهارشنبه , ۱ آذر ۱۳۹۶
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  چهل و هفتم

در نوبت های قبلی از موضوع تبعید مرحوم آیت اله سید عبداله بهبهانی از رهبران طراز اول سیاسی ، مذهبی انقلاب مشروطیت به قصد عتبات عالیات مطالبی را بازگفتیم و گفته شد در خط سیر حرکت مرحوم آیت ا… بهبهانی از باغشاه تهران محل اسارت مشارالیه و اعزام شخص آیت اله و همراهان که خانواده ایشان و خدمتگزاران او بودند ، به تعداد بیش از سی تن
تا قزوین و همدان و کرمانشاه و قصرشیرین ، مأمورین بدرقه آیت اله که گروهی از ترکان ابواب جمع فرماندهان نظامی وابسته به محمدعلیشاه بودند ،
همه گونه اذیت و آزار و خفت و بلای جسمی و روحی را متوجه کاروان تبعید شدگان کرده و اما در صفحه که مرحوم علی خان سردار اجلال زنگنه ، امیرکل بعدی از جانب ریاست فوج زنگنه به جلوی آنان اعزام
می شود در هر حال از وضعیت گذشته تا حدی دور می شوند.
هرچند بنا به نوشته های یکی از همراهان و محارم مرحوم آیت ا… بهبهانی که شاید از نوادگان دختری مرحوم آیت اله بوده است ، اقدامات ایذایی در حد تهدید هم از جانب سردار اجلال زنگنه معمول
گردید .
به هر تقدیر در قصرشیرین مأموران بدرقه در سرحد و زمانی که قصد حرکت و تحویل حضرت آیت اله بهبهانی و همراهان ایشان را دارند ، کارگزاران حکومتی عثمانی بنا به دستور فرماندار خانقین از پذیرش آنان امتناع کرده و به این بهانه که وجود آیت اله بهبهانی در تهران و کشور موجب اغتشاش و ناامنی گردیده و محتمل است با ورود ایشان در خاک عثمانی هم همان موارد ناامنی پدید آید در هر صورت متعذر به معاذیر شده و ناگزیر آیت اله و همراهان به کرمانشاه بازگردانده می شوند و این کاروان چندین ده نفری را به تاق بستان و عمارت مسعودیه ، از کاخ های احداثی
مرحوم امامقلی میرزای عمادالدوله که نگارنده ی یادداشت های مورد بحث از آن با عنوان حوض خانه
یاد کرده است ، جهت معرفی به مرحوم حاج محمدرضاخان ظهیرالملک زنگنه سرتیپ و امیرتومان و حاکم کرمانشاهان به تاق بستان برده که در آن فصل که تیرماه و تابستان بوده است با توجه به وجود گرمای فصل مرحوم ظهیرالملک زنگنه در عمارت مسعودیه
یا حوض خانه به سرمی برده است.
بنا به آنچه در یادداشت ها آمده است ، ظهیرالملک زنگنه نهایت احترام و ادب را در برخورد با مرحوم آیت اله
بهبهانی مرعی و معمول داشته و در نهایت بنا به دستور مرکز ، کاروان مورد بحث جهت گذراندن مدت زمان تبعید که مدت آن هم حتی معلوم و مشخص نبوده است همراه مأموران فوج زنگنه از طریق ارتفاعات و تنگ زالوآب کوه پراو ، به قلعه ی بزهرود از املاک مرحوم ظهیرالملک زنگنه که در اختیار محمد حسین خان
اعظم الدوله زنگنه فرزند ارشد ظهیرالملک و
نایب الحکومه کرمانشاهان و برادر کوچکترش سلیمان خان
امیرمقتدر زنگنه بوده ، برده می شوند.
پیش از پیگیری مطالب یادداشت های مورد نظر ،
به موضوع مکاتبات فی مابین مرکز و ظهیرالملک زنگنه حکومت کرمانشاهان در ایام موصوف به استبداد
صغیر (۱) مرتبط با افراد تبعید شده می پردازیم :
در کتاب نهضت مشروطیت در کرمانشاهان مکاتباتی به صورت اسنادی چند از آرشیو مربوط به اسناد و مدارک مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد کرمانشاهانی که در بدو امر پدیده مشروطیت و به ویژه بعد از مرگ ناگهانی مرحوم آیت اله آقا اسداله سلطان العلماء آل آقا
معروف و ملقب به امام جمعه بزرگ کرمانشاه ، ضبط است که چند سند آن مربوط است به اعلام وضعیت و سلوک با آیت اله بهبهانی و نگرانی از ورود ایشان به شهر کرمانشاه که مبادا اغتشاش هایی جهت استخلاص مشارالیه صورت بگیرد ، به این جهت و سبب که برادر مرحوم آیت اله آقا سید عبداله بهبهانی مرحوم آیت اله آقا سید کمال الدین بهبهانی در آن زمان در کرمانشاه مقیم بوده و سخت مورد توجه و حمایت مرحوم ظهیرالملک زنگنه و لذا از متن یک فقره تلگراف که موضوع آن دریافت سلوک با آیت اله سید عبداله بهبهانی و برادرش درکرمانشاه به هنگام تبعید به حکومت کرمانشاهان مخابره شده است ، از فحوای پاسخ داده شده که توسط ظهیرالملک زنگنه صورت گرفته است چنین می خوانیم :
سند شماره ۳۶ تاریخ یازدهم جمادی الاخر ۱۳۲۶ قمری ـ مُهر ـ امضاء ظهیرالملک ـ تهران ـ جواب ـ حضور مبارک بندگان حضرت مستطاب اجل اشرف اکرم افخم آقای سپهسالار اعظم روحی فداه به زیارت دستخط مبارک تلگرافی نایل از رجوع این خدمت و بذل
این مرحمت افتخارات چاکرانه حاصل برای اجرای اوامر جهان مطاع ملوکانه روحی و روح العالمین فداه جان برکف همیشه حاضر بوده و خواهد بود.
برحسب امر مبارک ششصد تومان موجود است به محض
ورود اطاعت خواهد نمود ، این گونه خدمات مطلبی نیست هرگاه به دادن جان خود و چاکرزاده امر مبارک شرف صدور یابد ، بی درنگ نثار خواهد کرد. مستدعی است
دستورالعمل ورود ایشان را مرحمت فرمایند که بگذارند به شهر داخل بشود یا از خارج شهر با استعدادی که مقرر فرموده اند روانه نماید.
در خصوص سید کمال الدین (۱) برادرش نیز هر طور اراده
اصابت حاده ی مبارک علاقه فرماید در ماندن به این ولایت
یا رفتن با برادرش تکلیف را معلوم فرمایند ـ چاکر ظهیرالملک ـ ۱۱ شهر جمادی الآخر ۱۳۲۶ » (۲)
مضمون و محتوای این تلگراف مبنی هست بر رسیدن کاروان تبعیدی به مرزهای ایالت کرمانشاهان و پیش تر هم گفته ایم در هر نقطه که شایعه و یا بیم هواداری و یا تهاجم و برخورد هواداران آیت اله بهبهانی با مأموران نظامی بدرقه می رفته است ، استعداد حفاظتی همراه وضعیت تدافعی و آمادگی لازم را به خود می گرفته ازجمله در قزوین و…که این موضوع صورت وقوع آماده باش
مأموران به خود گرفت و خوانیدم که با رسیدن کاروان همراهان مرحوم آیت اله بهبهانی به نزدیکی های
صحنه ، مرحوم علی خان سردار اجلال زنگنه ، امیر کل
بعدی به اتفاق مأموران نظامی فوج زنگنه به جلوی کاروان رفته که ظاهر امر می نمایانده است به جهت حضور برادر آیت اله سید عبداله بهبهانی یعنی آیت اله سید کمال الدین بهبهانی درکرمانشاه ، حالت آمادگی مأموران و مخابره ی تلگراف مورد بحث پیش آمده است و آن مبلغ وجه هم که در متن تلگراف قید شده جهت تأمین بخشی از هزینه های مأموران همراه بوده است .
متعاقب امریه ی تلگرافی مورخه یازدهم جمادی الآخر سال ۱۳۲۶ تلگرافی از جانب مرحوم ظهیرالملک زنگنه به وزیر جنگ محمد علی شاه مخابره گردیده که عین متن سند مذکور به شماره ۳۹ با عنوان موضوعیت شیوه ی حفاظت و نگاهداری آیت اله آقا سید عبداله بهبهانی و همراهان در کرمانشاه به تاریخ بیست و سوم جمادی الآخر ۱۳۲۶ قمری ـ مهر ـ امضاء ظهیرالملک .
به این صورت در کتاب نهضت مشروطیت در کرمانشاهان ثبت شده است :
تهران ـ جواب ـ حضور مبارک بندگان حضرت مستطاب اجل اشرف اکرم افخم آقای امیرجنگ سپهسالار اعظم دامت شوکته ـ تلگراف مبارک در مسأله نگاهداری جناب آقا سید عبداله و همراهان او زیارت گردید ، زهی سعادت و شرافت که از طرف بندگان اعلیحضرت قدر قدرت و قوی شوکت شاهنشاهی ارواح العالمین فداه
این گونه خدمات به این پیره غلام خان زاد ( خانه زاد) امر و مقرر می فرمایند ، با کمال افتخار و سرافرازی اطاعت خواهد شد ، تلگراف هم به سرحد نموده که حضرات را حرکت داده به همان ترتیب که جناب اعظم الدوله به عرض رسانده اند مرتب می نماید
۲۳ جمادی الآخر ۱۳۲۶ » (۳)
ادامه دارد
ــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱- در دسته بندی های بعدی شهر کرمانشاه که
دو طیف مشروطه و مستبد چون دیگر نقاط کشور فعالیت های سیاسی را پدید آوردند ، ظهیرالملک زنگنه از طیف هواداران استبداد محمد علیشاهی عدول و
به مشروطه طلبان کرمانشاهی پیوست. خود در رأس قرار گرفت و رهبری مذهبی را به عهده ی مرحوم آیت اله
سید کمال الدین بهبهانی وانهاد.
۲ و ۳ ـ نهضت مشروطیت در کرمانشاهان ـ پیشین ـ صص ۱۰۴ و ۱۰۹

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

6 + 2 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>