پنجشنبه , ۲۴ آبان ۱۳۹۷
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  شصت و چهارم

در نوبت قبلی از ورود سوار و تفنگدار عشایر کلیایی به کرمانشاه ، اتراق در تاق بستان و ورود اکبرخان
معاون الرعایا برادر حسین خان معین الرعایا به شهر کرمانشاه و تحصن در محل تلگرافخانه شهر جهت دست یازی به خواسته های اعلام شده سران کلیایی که به حمایت از برادران معینی در برابر ظهیرالملک زنگنه موضع گرفته بودند ، اوضاع و امنیت شهر کرمانشاه دچار هیجان عمومی گردیده و لذا بنا به دستور ظهیرالدوله حکمران کرمانشاهان ، تعدادی از سران و بزرگان شهر کرمانشاه جهت مذاکره با بزرگان کلیایی و خاندان معین الرعایا عازم تاق بستان شده
تا بتوانند در جهت حل منازعه ی عمومی خاندان های ظهیرالملک و معین الرعایا که ابعاد توسعه یافته ی آن برهم خوردن اوضاع امنیت عمومی شهر را پیش آورده بود ، اقداماتی را به عمل آورند و در مقابل فرید الملک نوشته است :
« سه شنبه ۲۱ شعبان ۱۳۲۷ ـ طرف صبح خبر آوردند اکبرخان معاون الرعایا ، برادر معین الرعایا با چند نفر به تلگرافخانه وارد و متحصن شده اند . ورود او به شهر اسباب هیجان مردم و انقلاب شهر گردید.
به دارالحکومه رفتم ، حضرت ظهیرالدوله حکمران همچو صلاح دیدند که حضرت والا محتشم الدوله جناب خبیرالسلطان رییس تلگراف و بنده (فرید الملک همدانی کارگزار امور خارجه کرمانشاهان ) و فرخ خان ایلخانی به منزل جناب ظهیرالملک که جمعی از اهل شهر آنجا اجتماع کرده بودند برویم که مشخص شد مردم اخراج معاون الرعایا را از شهر کرمانشاه خواستار بوده ، از قرار فرمایش حکمران جنابان ظهیرالملک ، اعظم الدوله و امیر مقتدر (پسران ظهیرالملک زنگنه )
هر سه تن به تهران احضار شده اند . دکان های شهر بسته شده و شهر بدون جهت انقلاب پیدا کرده
است. » (۱)
احضار سران حکومتی زنگنه از جانب اولیای امور در تهران که هیئت مدیره موقتی انقلاب بوده اند ، قطعاً امری سیاسی و در جهت تضعیف اقتدار جناح ظهیرالملک زنگنه و هواداران فراوان ایشان بوده که مورد حمایت مرحوم آیت اله آقا سید کمال الدین بهبهانی ، برادر آیت اله بهبهانی (آقا سید عبداله )
بوده و دموکرات های کرمانشاه نیز همراه آنان
بوده اند ، اما همین احضار نابه هنگام در آینده ، مشکل آفرین برای احضار شدگان شده که در مبحث
حکومت رضاقلیخان نظام السلطنه مافی در سال ۱۳۲۸ هجری قمری به آن می پردازیم.
قابل ذکر است که چند روز پیش از این واقعه ، آیت اله
آقا سید عبداله بهبهانی از آقا محمد مهدی مجتهد و مرحوم ملاحسین آخوند ، پیش نماز اعضای انجمن ولایتی کرمانشاه درخواست حل منازعه ی مورد بحث و ایجاد صلح و رفع نفاق بین طرفین گردیده بود که سند مربوطه از پی آورده می شود :
« سند شماره ۷۰ ـ موضوع تلگراف آیت اله آقا سید عبداله بهبهانی به آیت اله آقا محمد مهدی کرمانشاهانی و آخوند ملا محمد حسین « آیت اله حاج آخوند» درامر به استقرار صلح عمومی و رفع انقلاب در کرمانشاه ـ تاریخ چهاردهم شعبان ۱۳۲۷ قمری ـ مُهر سید عبداله بهبهانی ـ از قصر به کرمانشاهان ( احتمالاً مربوط است به بازگشت مرحوم آیت اله بهبهانی از زیارت اعتاب مقدسه که در پی ایام اسکان هشت ماهه ی
تبعید بیت حضرت آیت اله در روستای بزه رود کندوله ، صورت گرفته و لذا مرحوم آیت اله بهبهانی به جهت درگیری های مسلحانه ی خاندان های دوگانه ظهیرالملک و معینی ها در شهر کرمانشاه زمان رسیدن به شهر کرمانشاه از کنار شهر عبور کرده و بدون ورود و استقرار و استراحت و اسکان از کرمانشاه عازم تهران شده )
اداره تلگرافی دولت علیه ایران ـ خدمت جناب مستطاب
شریعتمدار ثقه الاسلام والمسلمین آقای آقا محمد مهدی
و جناب مستطاب ملاذالاسلام آخوند ملا حسین دامت برکاتهم ـ بعد از تبلیغ سلام عرض می نمایم ، البته لازمه ی
اهتمام در رفع انقلاب کرمانشاهان فرموده اید در این موقع لازم است با تمام قوا موجبات صلح عمومی را فراهم آورده اید (آورده ) که عموم در آسایش باشند .
از نتایج اقدامات فوراً اطلاع بفرمایید.
سید عبداله بهبهانی ـ اثر مهر » (۲)
شاید با توجه به متن این تلگراف بوده است که برابر مدلول سندی که از پی می آید موجبات تفاهم سران و
رجال کرمانشاهان فراهم می گردد که به موجب محتوای
سند شماره ۷۴ ـ به تاریخ بیست و ششم شعبان ۱۳۲۷ قمری می خوانیم :
بسم ا… الرحمن الرحیم ـ به تاریخ بیست و ششم شهر شعبان المعظم سنه ۱۳۲۷ ـ تخافوی ئیل ، عموم روسا
و شاهزادگان و خوانین و تجار و کسبه اهالی کرمانشاهان
امضا کنندگان این ورقه در حضور کلام ا… مجید به قید
اسماء جلاله الهیه تجدید معاهده نمودند که جاناً و مالاً
با هم متفق بوده ، زایداً علی ما سبق ، بالاتفاق در اجرای قانون اساسی و سایر قوانین موضوعه از دارالشورای کبرای
ملی شیداله تعالی ارکانه و نشر عدل و رفع ظلم و امنیت
مملکتی و سد دخالت و اسباب چنین مفسدین که فقط اوقاتشان صرف عود استبداد است تا آخرین قطره ی
خون خود بکوشند که به عون ا… تعالی قلع ماده ی استبداد و اعتلای کلمه حقه مشروطه بشود .
نظر به معاهدات سابقه و این تجدید معاهده مقرر است اگر بخواهند برای یک نفر از معاهدین به هر اسمی که باشد اسباب چینی نموده ، تعدی یا اجحافی نمایند ، بر تمام امضا کنندگان این فرض و متحتم است که همه
قسم همراهی نموده ، رفع نمایند و باید از هیچگونه همراهی
خودداری نکرده ، ذات اقدس حضرت خداوندی عز اسمه
را حاضر و ناظر دانسته از نقض عهد پرهیز کرده ، پیمان به پایان برند. ـ مُهرها : ظهیرالملک امیرتومان (زنگنه )
محمودبن محمد تقی ، نصراله موید الوزاره ، حبیب اله
بن محمد علی (ملک) ، الراجی اسداله الحسینی (ملک)
حبیب اله الحسینی (ملک) ، فرخ ایلخانی (کلهر) ، امین الممالک ، نصرت اله (نصرت الممالک ) ، احمد
صارم الایاله ، معین الاشراف (حاج رستم بیگ ) ، قوام الرعایا
(کلب علیخان ) ، حسن (کلانتر) ، زین العابدین مشیرالرعایا
عبده صادق ، نجفقلی معین نظام ، محمد باقر ، ابوالحسن
(زنگنه ) ، ابن ابراهیم ، یا عباس ، یا علی مدد ، محمد تقی
محمد قلی (مکری) ، عبدالحسین ابن محمد (زنگنه ) ،
محمدرضا ، فتح اله ، سیف الایاله ، یا حسین بن علی ،
امان اله (سیف السلطان خانه خراب ) ، یا علی الاعلی
اعظم الدوله (زنگنه ) ، حاجی اسماعیل ، امیر مقتدر (زنگنه )
سردار اجلال ( زنگنه ) (۳)
و در آن حیص و بیص که اوضاع داخلی شهر کرمانشاه به واسطه ی درگیری های مسلحانه خاندان هایی چند
دچار ناامنی و پریشان احوالی اجتماعی و مردمی شده است
اما فعالیت های مدنی از جانب مردم و در غیاب نبود و یا
کمرنگ بودن احزاب سیاسی ولو اینکه شعبه هایی از مجامع
سیاسی مرکزی را درکرمانشاه نمایندگی کنند ، چنان که
به موقع هم خواهیم گفت از جمله تشکیل انجمن حقوق
و عضو گیری برای جامع آدمیت در کرمانشاه بوده است و در هر حال متذکر می شویم که در آن ایام جدای از
برگزاری و انجام انتخابات انجمن ولایتی کرمانشاه و تعیین
اعضا و نمایندگان که به تشریح موضوع به صورت مشروح
و مفصل گفتیم ، انتخابات دوره دوم مجلس شورای ملی نیز
در سال ۱۳۲۷ هجری قمری که در آخرین روزهای ایام
موصوف به زمان استبداد صغیر توسط محمد علی شاه که
می توانست مولود مبارزات مردمی جای جای و نقاط کشور
بود ، فرمان انجام آن صادر گردیده بود ، صورت گرفت .
سه تن وکیل و یا نماینده انتخاب شده کرمانشاهان یعنی
ایالت و یا استان عبارت بوده اند از :
۱- اسمعیل خان معاضد الملک معاون کارگزاری امور خارجه کرمانشاهان
۲- ابوالقاسم میرزا ، صاحب منصب گمرکات
۳- حجت الاسلام والمسلمین آقا سید حسین کزازی

ادامه دارد
ـــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – خاطرات فرید الملک ـ پیشین ـ صص ۳۲۷-۳۲۸
۲- اسناد نهضت مشروطیت درکرمانشاهان ـ آرشیو مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد ـ صص ۱۵۴ – ۱۵۵
۳- همان ـ صص ۱۵۸-۱۵۹

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

6 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>