پنجشنبه , ۱۴ فروردین ۱۳۹۹
آخرین خبرها

مدیریت بحران زلزله کرمانشاه چقدر موفق بود؟

image_print

بسیاری از ارزیابی‌ها از مدیریت بحران و خدمت‌رسانی به زلزله زدگان کرمانشاه نشان می‌دهد که در این حادثه عملکرد و مدیریت بهتری نسبت به زلزله های گذشته صورت گرفته اما از دیگر سو نمی‌توان بر برخی نواقص و کمبودهای این عرصه هم چشم بست.
زلزله روز ۲۱ آبان ماه در بخش های قابل توجهی با آخرین زمین‌ لرزه‌های کشور از جمله بم و ورزقان تفاوت داشت؛ زلزله کرمانشاه حدود یک ریشتر از زلزله بم و ورزقان شدیدتر بود و شعاع آن حدود سه برابر( ۱۴۰ کیلومتر) از زلزله های بم و ورزقان بیشتر بود.
در زلزله کرمانشاه دست کم حدود ۹۰ هزار واحد مسکونی دچار تخریب و خسارت شدند که این آمار در زلزله بم ۲۰ هزار واحد بود؛ همچنین در این زلزله حدود ۴۲۷ هزار نفر از مردم استان کرمانشاه متاثر شدند که این رقم در ورزقان تنها ۱۲۵ هزار نفر بود.
مجموعه این رویدادها نشان داد که نیاز به خدمت رسانی در کرمانشاه حدود چهار برابر بیشتر از زلزله های بم و ورزقان است با این وجود همه ارزیابی‌ها از خدمت رسانی به زلزله زدگان، نشان داد که در کرمانشاه عملکرد و مدیریت بهتری نسبت به زلزله های گذشته صورت گرفته است.
انتقال بیش از هفت هزار و ۸۰۰ مصدوم به مراکز درمانی در کمتر از ۲۰ ساعت و نجات ۲ هزار و ۹۰۰ نفر از زیر آوار از نقاط مثبت و درخشان عملیات امداد و نجات در زلزله کرمانشاه بود که در حوادث مشابه قبلی کشورمان کمتر سابقه داشت.
البته مدیریت بحران و شیوه خدمت رسانی به زلزله زدگان استان، نواقصی هم داشت که شناسایی و بازخوانی آنها برای روبرو شدن با بحران های احتمالی آینده ضروری و حیاتی است.
در همین راستا خبرگزاری ایرنای مرکز کرمانشاه میزگردی را با حضور چهار نفر از صاحبنظران استان برگزار کرد تا تصویر دقیق‌ تری از آسیب ها و نقاط قوت مدیریت بحران زلزله ۲۱ آبان ۹۶ به دست دهد.
رضا محمودیان مدیرکل مدیریت بحران استانداری، علی الماسی معاون اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی، محمدرضا امیریان مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان و بهزاد کرمی متین عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه چهار چهره حاضر در این میزگرد بودند که به تشریح نظرات و دیدگاه‌های خود درباره مدیریت بحران زلزله کرمانشاه پرداختند.
زمین لرزه ۷.۳ ریشتری ۲۱ آبان در ۱۱ کیلومتری بخش ازگله، ۳۲ کیلومتری شهرستان سرپل ذهاب در غرب کرمانشاه ۶۲۰ کشته و ۱۲ هزار و ۳۸۶ مصدوم داشته است.
این زلزله به ۱۰ شهرستان و یک هزار و ۹۳۰ روستای استان کرمانشاه خسارت وارد کرده و براساس ارزیابی های صورت گرفته حدود ۹۰ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی نیز آسیب کلی و جزئی دیده است.
مشروح این میزگرد را در ادامه بخوانید:
ایرنا: به نظر می رسد پس از وقوع زلزله در ساعت ۲۱ و ۴۸ دقیقه ۲۱ آبان ماه، مسئولان و مدیران استانی دچار یک غافلگیری دست کم چند ساعته شدند. شاید یکی از مهمترین دلایل این غافلگیری کوتاه مدت اما مهم، اطلاع رسانی نادرست اولیه درباره کانون زلزله بود که به اشتباه سلیمانیه عراق عنوان شد، به نظر می‌رسد مسوولان ابتدا تصور کردند که با توجه به دور بودن کرمانشاه از کانون زلزله خسارت جدی به استان وارد نشده و همین موضوع سبب تاخیر در آغاز عملیات امداد و نجات شد. به نظر شما چرا چنین اتفاقی رخ داد و آیا با توجه به وجود وسایل ارتباطی متعدد و امکان اطلاع رسانی سریع از تمام نقاط استان، چنین رخدادی پذیرفته شده است؟
محمودیان: من معتقدم که ابتدا باید خدمات و داشته های خود را برای مردم بازگو کنیم سپس وارد آسیب شناسی و بررسی نواقص شویم. شما گفتید که ما دیر وارد مرحله امداد و نجات شده‌ایم اما به شهادت همه همکارانم بین هشت تا ۹ دقیقه پس از وقوع زلزله بنده در مرکز مدیریت بحران زلزله در استانداری کرمانشاه حضور داشتم و سایر اعضا و مدیران هم تا نیم ساعت بعد در مرکز حاضر شدند. بلافاصله اولین جلسه مدیریت بحران استان به ریاست معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری تشکیل شد. در این جلسه ابتدا راه های دسترسی به منطقه بررسی شد و در کمتر از نیم ساعت ۲ محور بسته شده بازگشایی شد.
با توجه به قطع ارتباط تلفنی، ما از طریق تلفن های ماهواره ای، استاندار کرمانشاه را مطلع کردیم و ایشان نیز بلافاصله موضوع را با وزیر کشور در میان گذاشتند. همچنین هماهنگی های لازم و فوری با جمعیت هلال احمر برای آغاز امداد رسانی صورت گرفت.
دومین جلسه مدیریت بحران استان ساعت ۳ بامداد به ریاست استاندار تشکیل شد. بلافاصله تیم های ارزیاب و ۶۰ تیم زنده یاب هلال احمر به منطقه اعزام شدند. گروه‌های امداد و نجات نیز آماده صدور فرمان برای آغاز عملیات شدند اما با توجه به تاریکی هوا ما نمی‌خواستیم که ورود کنترل نشده نیروها خسارت بیشتری به مردم وارد کنند بر همین اساس پس از روشن شدن هوا با کمک بالگردهای هلال احمر استان و ۲۵ بالگرد کمکی از سایر استانها، عملیات امداد و نجات و انتقال مجروحان آغاز شد. ساعت ۵ و ۳۰ دقیقه بامداد نیز استاندار کرمانشاه در شهرستان سرپل ذهاب حاضر شد و دستورات لازم را برای هماهنگی و ورود نیروهای هلال احمر، سپاه پاسداران، ارتش و دانشگاه علوم پزشکی به مرحله امداد و نجات صادر کرد.
ایرنا: شما عملیات امداد و نجات را کاملا مطلوب ارزیابی می کنید؟
محمودیان: من با اطمینان می توانم بگویم که قوی ترین عملیات امداد و نجات در کشور در زلزله کرمانشاه انجام شد و حتی می توان از آن به عنوان یک پایلوت استانی و کشوری یاد کرد. ظرف تنها ۷۲ ساعت آب، برق، گاز و تلفن همراه مناطق زلزله زده وصل شد و از همان زمانی که ما عملیات امداد و نجات را آغاز کردیم همکاران ما در جمعیت هلال احمر خدمات اسکان اضطراری و توزیع چادر برای زلزله ‌زدگان را هم کلید زدند اقدامی که در هیچ جای دنیا سابقه ندارد.
ایرنا: یکی از نکات قابل توجه در امداد و نجات در زلزله کرمانشاه این بود که در کنار نیروهای آموزش دیده هلال احمر برخی نیروهای دیگر از جمله نیروهای مسلح نیز وارد شدند. این اعتقاد وجود دارد که ورود دستگاه‌های غیرتخصصی و آموزش ندیده در این زمینه می‌تواند حتی نتیجه عکس و نامطلوب داشته باشد. آقای امیریان در کنار تشریح نحوه مرحله امداد و نجات توسط جمعیت هلال احمر، دیدگاه خود در باره این موضوع را نیز عنوان کنید.
امیریان: بنده هم معتقدم ابتدا نقاط برجسته و درخشان در خدمت رسانی در زلزله اخیر گفته شود و در کنار آن هم نواقص و کاستی ها مطرح شود و اکنون که از زمان وقوع زلزله فاصله گرفته‌ایم زمان بسیار مناسبی برای طرح نقاط قوت و ضعف مدیریت این بحران است.
اگر ما عمق و شدت حادثه را با زلزله های گذشته مقایسه کنیم و زمان وقوع آن را در نظر بگیریم، خواهیم دید که مدیریت به مراتب بهتری انجام شده است. اینکه برای ارزیابی دقیق باید منتظر طلوع آفتاب می بودیم، به معنی دست روی دست گذاشتن و منتظر ماندن تیم‌های ارزیابی نیست بلکه ۱۶ تیم ارزیاب جمعیت هلال احمر فورا به منطقه سرپل ذهاب اعزام شدند اما با توجه به تاریکی شب توان و حوزه ارزیابی آنها بسیار محدود بود.
اولین تیم های ارزیاب ما ساعت ۳ و ۳۰ دقیقه ۲۲ آبان ماه در منطقه سرپل ذهاب حاضر شدند. در همان لحظات اولیه ما فراخوان تمام نیروها را صادر کردیم اما نکته این است که تمام نیروهای جمعیت هلال احمر در ۱۴ شهرستان استان حتی به ۲۰۰ نفر هم نمی‌رسد. با این وجود با توجه به ظرفیت امدادی جمعیت هلال احمر، در همان ساعات اولیه بیش از هزار نفر از جوانان داوطلب را فراخوان کردیم.
تا ساعت سه بامداد روز ۲۲ آبان حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ نفر از نیروهای امدادی داوطلب هلال احمر در منطقه حضور داشتند. تیم های امدادی سایر استان‌های همجوار نیز به مرور عازم منطقه شدند. به طوری که تا ساعت ۱۱ صبح روز ۲۲ آبان ما حدود ۲ هزار و ۹۰۰ نفر از مجروحان را از زیر آوار نجات دادیم و دیگر زیر آوار مانده ای نداشتیم. البته به طور قطع اگر هوا روشن بود عملیات امداد و نجات و اقدام های بعدی با سرعت و توان بیشتری ادامه می‌یافت. در مجموع معتقدم عملیات امداد و نجات و خدمت رسانی به زلزله زدگان در زلزله کرمانشاه در مقایسه با زلزله های قبلی در کشور به وضوح بهتر و کم نقص تر بوده است.
ایرنا: آقای محمودیان بیشترین تقاضای اولیه برای کمک پس از زلزله از کدام مناطق بود؟
محمودیان: در همان لحظات پس از وقوع زلزله ما از هشت شهرستان درخواست کمک داشتیم. برخی شهرستان ها که تقریباً خسارتی ندیده بودند درخواست‌های متعددی برای دریافت کمک داشتند که همین موضوع سبب گرفتن انرژی تیم های امدادی و عملیاتی هلال احمر شد.
برداشت ما از حجم تقاضاهای مردمی این بود که تقریباً همه ساکنان شهر یک میلیون نفری کرمانشاه تقاضای کمک و چادر دارند به طوری که حدود ۷۰ درصد از تماسهای دریافتی ما از سراسر استان مربوط به شهر کرمانشاه بود که درخواست چادر و امداد رسانی داشتند در حالی که این تقاضا واقعی نبود اما برای ما فشار ایجاد می کرد و تمرکز ما را می گرفت.
همان صبح روز ۲۲ آبان ماه بخشی از زلزله زدگان که آسیب جسمی از زمین لرزه ندیده بودند در مناطق مختلف از جمله مقابل فرمانداری سرپل ذهاب تجمع کردند و خواهان دریافت چادر شدند. این در حالی بود که هنوز زیر آوار ماندگان نیازمند کمک رسانی هلال احمر بودند اما همین فشارها و تقاضاهای غیرضروری باعث فشار به مدیران و مسئولان شد و حتی اجازه جابجایی نیروها و نقل مکان مدیران را نمی داد که نتیجه آن اختلال در امدادرسانی بود.
ایرنا: این موضوع قابل تامل و مشکل زا بود اما واقعیت این است که مشکل توزیع چادر و کمبود اقلام امدادی در شهرها و روستاهای زلزله زده تا روز چهارم و پنجم پس از وقوع زلزله هم ادامه داشت.
محمودیان: هم اکنون ۵۹ هزار تخته چادر در مناطق زلزله ‌زده استان برپا شده است. در شرایط استاندارد برای تحویل و استقرار این میزان چادر حتی با ۲ هزار نیرو دست ‌کم پنج روز وقت نیاز است و بخشی از زلزله زده ها طبعاً باید چند روز با نبود چادر سر کنند. ضمن اینکه در همان روز اول تصمیم گرفته شد که خدمات رسانی به روستاها بر عهده سپاه پاسداران و امدادرسانی در مناطق شهری و بر عهده ارتش قرار گیرد و جمعیت هلال احمر هم تمام امکانات خود را در اختیار این ۲ نهاد نظامی قرار داد که البته تدبیر مناسب و به جایی بود.
اما بیش از ۷۰ درصد نارضایتی در میان زلزله زدگان این بود که چرا برخی از آسیب دیده ها مثلا ۲ چادر یا بیشتر دریافت کرده اند اما من حتی یک چادر را به سختی گرفتم. در واقع این تبعیض و ناعدالتی، سبب نارضایتی در میان زلزله‌زدگان شد. برای دریافت اقلام امدادی هم هیچ سیستم کنترلی وجود نداشت که توزیع اقلام با مشخصات را ثبت کند و همین موضوع سبب توزیع نامناسب بیش از نیاز مردم منطقه شد به طوری که ما بیش از ۹۰ هزار تخته چادر در بین زلزله زدگان توزیع کردیم. انحراف این میزان توزیع برای ما مهم نبود و موضوع اولویت دار رسیدن چادر به هر نحو به دست زلزله‌ زدگان بود. من به یقین می گویم که در روز دوم یا سوم پس از وقوع زلزله دیگرهیچ زلزله زده ای بدون چادر نبود و زلزله زدگان یا از چادرهای هلال احمر یا چادرهای مردمی استفاده می کردند.
ایرنا: دکتر الماسی ارزیابی شما از عملیات امداد و نجات و خدمت رسانی در روزهای نخست زلزله کرمانشاه چیست؟
الماسی: من ابتدا خداقوت و تبریک عرض می کنم به همه ملت ایران، مسئولان و مدیران ارشد و استانی و برای وجود جمهوری اسلامی و خدماتش به ملت شکرگزاری می کنم اما اجازه دهید کمی هم به خودمان برگردیم و نواقص مدیریت بحران اخیر را بررسی کنیم. متاسفانه تجارب بحران‌های گذشته ماندگار نبوده و کمتر مورد استفاده قرار گرفته است. همواره نیز عنوان شده است که مدیریت بحران به خوبی انجام شده و مشکل خاصی وجود نداشته است اما باید پذیرفت اگر کاری انجام شود حتما نواقص و کمبودهایی هم وجود خواهد داشت.
در الفبای مدیریت بر بحران چهار مرحله وجود دارد. مرحله نخست پیشگیری، دوم توانمندسازی، سوم امداد و نجات و در نهایت بازسازی همه جانبه شامل اجتماعی، فیزیکی، روانی و… . آنچه در وضعیت فعلی دیده می‌شود این است که مرحله اول و دوم چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد. به عنوان نمونه در زلزله اخیر به روستایی برخورد کردیم که تمام واحدهای مسکونی آن تخریب شده بود جز یک خانه؛ آن هم به خاطر وجود شناژ افقی و عمودی بود، موضوعی که نشان دهنده ضرورت توجه به زیرساخت هاست. نکته مهم دیگر دادن آموزش به مردم برای مواجهه با بحران است که متاسفانه تاکنون توانمند سازی عمومی را جدی نگرفته ایم.
ایرنا: به اعتقاد شما نقطه درخشان و مثبت امداد رسانی در زلزله کرمانشاه کجا بود؟
الماسی: به اعتقاد من نقطه طلایی و درخشان در بخش درمان بود. تا ۲۰ ساعت پس از وقوع حادثه بیش از هفت هزار و ۸۰۰ مصدوم از مناطق زلزله ‌زده به مراکز درمانی استان و سایر استان‌ها منتقل شد. تا اواخر آذر ماه حدود ۱۴ هزار پرونده درمانی برای مجروحان زلزله کرمانشاه در استان تشکیل شده است. علاوه بر اقدام های و خدمات درمانی، ما در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در همان هفته نخست ۶۰ تیم مددکاری و روانشناسی را برای ارائه خدمت به زلزله زدگان به منطقه اعزام کردیم.
استفاده از چند مسجد شهر کرمانشاه برای اسکان موقت مجروحان ترخیص شده و همراهان آنها، ایجاد نقاهت گاهی در بیمارستان امام علی برای مجروحان دچار ضربه مغزی، قطع نخاع و… که پس از ترخیص نیاز به استراحت داشتند، استفاده از کمک سازمان های مردم نهاد برای انتقال و مراقبت از مجروحان، پیگیری مستمر وضعیت جسمی، روحی و روانی مجروحان و آسیب دیده های زلزله و در اولویت قرار دادن آنها برای دریافت کانکس و… تنها بخشی از دیگر خدمات دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه بوده است.
ایرنا: چرا کشته های ما در زلزله کرمانشاه به نسبت زلزله های گذشته کمتر بود؟
محمودیان: به اعتقاد من یکی از علل مهم آن آموزش‌های مستمری بود که مدیریت بحران استانداری و جمعیت هلال احمر به اقشار مختلف از جمله دانش آموزان، پرسنل و کارمندان دستگاه‌های مختلف، فرمانداران، بخشداران، دهیاران و… طی سال های گذشته ارائه کرده بودند که باعث بالابردن میزان آمادگی و آگاهی آنان در مقابله با بحران از جمله زلزله شد.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

7 + 3 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>