چهارشنبه , ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷
آخرین خبرها

سید یعقوب مایشتی «ماهیدشتی» به قلم استاد منوچهر پروینی

image_print

شاعران بومی با گویش های خاص منطقه خویش، زمزمه هایی را از خود به یادگار گذاشته اند که درنوع خود کم نظیراست.
دراین میان زبان کُردی با گویش های مختلف خود از جایگاهی ویژه برخوردار است. مناجات نامه ها و مضامین عمیق عرفانی در اندیشه و شعر شاعران این منطقه نشان دهنده اطلاع و آشنایی آنان با عرفان و ادبیات عرفانی فارسی است.
آقای محمدعلی سلطانی که دارای تالیفات و آثار ارزشمندی درتصحیح و تدوین متون و دواوین شاعران کُرد می باشد، درمقدمه کنز العرفان
– دیوان سید میرصالح- می نویسد:
« ازمیان کُردان علما و عرفایی بزرگ برخاسته و جهان علم و عرفان را به تاثیر وجود خویش آراسته اند»
ونیز درمقدمه دیوان سید یعقوب آورده است:
« زبان وادبیات کُردی از غنی ترین گنجینه های بازمانده از زبان های ایران باستان می باشد، مستشرقین و ایران شناسان بزرگ همچون دارمستر، نلدکه، مینورسکی و … نیز بر این عقیده بوده اند و در آثار خویش در این باره به تفصیل سخن گفته اند.»
با نظری اجمالی به اشعار شاعران کُرد در می یابیم که سرچشمه ی جاری اشعار ناب آنان ادبیات عرفانی است گاهی آنان در ابیات خویش ، معادل مضمونی از عارف و شاعری بزرگ را آورده و به زیباترین وجه آن را پرداخته اند.
مولانا:
باده از ما مست شد نی ما از او
عالم از ما مست شد نی ما از او
سید صالح:
لوح دل له غیر دوس کردم ساده
می له من مش بی ، نه من له باده
سید صالح:
ماچن و زاهد اسرار مشتی
بی تا بمیری له خودپرستی
حافظ:
با مدعی مگویید اسرار عشق و مستی
تا بی خبر بمیرد در درد خود پرستی
در میان شاعران کُرد اشعار سید یعقوب مایشتی، ازلطف و تازگی خاصی برخوردار است.
استفاده بجا از عنصر خیال همراه با صناعات ادبی او را از دیگر شعرای کُردی سرای منطقه متمایز می سازد و همین نکته سبب گردیده که او را « ازفحول شعرا ادبای کرد» بشناسند و « صاحب میژوی ادبی کردی احوال او را در زمره بزرگان شعر و ادب کردار از قبیل نالی، مولوی و .. بیاورد»
درمورد پیوند شعر او با موسیقی محلی منطقه، درمقدمه دیوان سید یعقوب آمده است:
« اشعار سید سوزی خاص دارد، داستان های منظوم اورامی او بیشتر در نوای هوره که از نواهای اصیل باستانی است خوانده می شود»
« او از کردی سرایان صاحب دیوان و دارای عنوان بوده است خطی خوش و صوتی دلکش داشته، تنبور را استادانه می نواخته و از دستگاه های اصیل کردی آگاه بوده و از معروف ترین هوره چرهای = [هوره خوان های] کُرد بوده است تا آنجا که تمامی آهنگ های هوره را با « پاوچ»های آن می خوانده است»
رایج ترین وزن درمیان اشعار شاعران کرد زبان
« مستفعلاتن، مستفعلاتن» یا «فعلن، فعولن، فعلن فعولن» می باشد.
سیدیعقوب در زمره ی شاعرانی است که در اوزان وقالب های مختلف تبع خود را آزموده است و قصیده بهاریه وی با وزن « فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلن» از زیباترین سروده های اوست اوبه گویش های مختلف کردی آشنایی داشته و « بعضی از آثارش گویشی با حلاوت و خاص خود ابداع نموده که آمیخته ای از آن گویش هاست.»
خصائل والای اخلاقی سیدیعقوب که نشأت گرفته ازمعرفت اوبه فرهنگ عرفانی و عشق به خاندان عصمت و طهارت می باشد زبانزد خاص و عام است.
وی بسیارمهمانواز بوده و « حدیث جوانمردی های» او را مردم منطقه مایشت کرمانشاه، با افتخار نقل می کنند.
مولف دیوان سید یعقوب، در مقدمه دیوان داستانی از جوانمردی های او را به اختصار آورده است:
«سید یعقوب که پس از ریاضتها و مشقات، عاقبت به مرز وصال دلبر می رسد، در روز عقد به هنگام خروج از حمام، در مسیر راه محل برگزاری مجلس عقد، با جوانی ژولیده و گریان برخورد می نماید. کیفیت حال و علت پریشانی را جویا می شود، پس ازانکار جوان و اصرار سید، آشفته جواب می گوید که دلباخته دلربایی است که امروزش برای سید یعقوب به نکاح در می آورند. سید دست او را گرفته و با نوازش و استمالت به گرمابه برده و پس از وعده تسلی ونظافت و آرایش با خود او را به مجلس عقد بر می گرداند و در حین اجرای صیغه او را به جای خود معرفی نموده و باعث بهت و حیرت حاضران ونقل غائبین میگردد.»
تاریخ تولد سید را « سال ۱۲۲۸ هـ ق و وفاتش را ۱۳۰۱ هـ ق ثبت کرده اند مزار این شاعر و عارف، در قریه قمشه مایشت می باشد.
دوبیتی:
با رو وهاری یاران میل سرد
ونقش نعلین ویمان نقش مکرد
بارو وهاریم و کام دیار بود
ونقش نعلین کم رهگذار بود
ترجمه: بر مزار یاران از دسته رفته مان که سبزه بر آن روییده است قدم می زدیم آرامگاه من در کدامین دیار خواهد بود و کدام رهگذار قدم بر مزارم خواهد گذاشت.
غزل: هرک فصلی نو بهاران ترک جام می دکا نوبهار عمر شیرینش و فصل دی دکا
باده نوشی وا ظریفه ارگدایی لی بخوا
فخر بر شاهی جمشید و قباد کی دکا
خوش به حالی او رشه مسته که عمری سربسر
صرفی معشوق و می و چنگ و رباب و نی دکا
در پندت ناصحانا چو به گوش عارفان
خار و خس کی جی له یحری لجحه بی پی دکا
هامسران خالق ذرانی طامی می «سید» نچشت اژ ره ذهن و ذکا راهی نرفته طی دکا
ترجمه:
هر کسی که در بهار ترک جام می کند
نوبهارعمرشیرین خود را، بدل به سردی ماه دی می کند
باده طُرفه اکسیری است که گر گدایی از آن بنوشد
بر پادشاهی جمشید و قباد و کی فخر فروشد
خوشا آن سیامستی که آغاز و فرجام زندگی اش را
فدای می ومعشوق و باب و چنگ و نی می کند
ای نصیحت گوی، دُر پند تو به گوش عارفان نمی رود
خار و خاشاک به عمق دریای ژرف کی راه می یابد
خدا می داند ای دوستان که هرگز لب به شراب نیالوده ام
من از راه دانسته هایم راه نرفته را طی می کنم
معمایی که سید یعقوب برای رحیم خان
– از شاعران معاصرش- مطرح کرده است.
یی روژ گردش زمانه فانی
تجربه م گرتن پی نکته دانی
ناگا چاوم کفت و دو تیپ سوار
تیپی فرنگی، تیپی زنگه وار
نه ما بینشان دو تن ریش سفید
سرتا پا عریان بی مأوا و بی زید
ترجمه: روزی از راه تجربه به دنبال نکته دانی و آگاهی راه افتادم، ناگهان به دو تیپ سوار سیاه و سفید برخوردم، دربین آنها دو تن ریش سفید بود که عریان و بدون جام و مکان بودند. عرصه نبرد دو لشکر قطعه زمینی بود و گویی صورت پیراهن میدان پر از آبله بود، بدن آن دو ریش سفید مانند پوست پلنگ پر از گل بود اما گلهایی که رنگ آنها به طرح چشم بلبل است.
دوصف سواران چپ و راست ، برای به دست آوردن و تصرف زمین قصد نبرد دارند.
پیران دستور حمله می دادند هر کدام از لشگریان قصد فیروزی بر دیگری دارند و یکدیگر را چون مرغ بسمل می کشتند.
هرکسی که پی به معنای این معما ببرد، مانند آن است که سیدیعقوب را بنده خویش کرده است.
رحیم خان، جواب معما را که بازی تخته نرد است به خوبی درمی یابد و پاسخ منظومی به آن میدهد:
سید و خیال
به به لی فکره کردی و خیال
غواص بحرین دُر و دانه و لال
صراف سخن خویرده ماوی خال
معلومه حرفت خوش مجازیه
تاس و تخته و نرد نبرد بازیه
و مجلسانداخانان منیشان
طوطی وارمکن لؤلؤ دُرفشان
و بازی نردا هر کسی شش در
ببند و کس مو و صاحب سر
ترجمه جواب رحیم خان:
ای سید « سید یعقوب» از راه خیال- « چه زیبا بیان کردی» که آفرین بر خیال زیبا و فکر تو باد
غواص در و لعل ودل دریای خیال هستی و خوب و بد سخن را خوب میشناسی
پیداست که سخنت شیرین و از راه مجاز است و منظورت تاس و بازی تخته نرد است.
بزرگان در مجلس نشستند و بازی می کردند و در آن میان سخنان زیبا می گفتند و میشنیدند.
در بازی تخته نرد هرکسی ششدر را بر حریف ببندد، امتیازی بزرگ کسب کرده است.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

2 + 7 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>