یکشنبه , ۲۸ مرداد ۱۳۹۷
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  شصت و پنجم

در نوبت پیشین گفتیم در ادامه ی تنش ها و ناهنجاری های
داخلی در شهر کرمانشاه در ایام نزدیک به یک ساله ی موصوف به استبداد صغیر و در حکومت محمد حسین خان
اعظم الدوله نایب الحکومه ی کرمانشاهان که در نبود حاکم از امور کفالت می کرده است و همچنین حکومت میرزاعلیخان ظهیرالدوله و سرپرستی حکومتی
حاج محمدرضا خان ظهیرالملک زنگنه رییس ایل و رییس فوج زنگنه که مسایل و حوادثی چون درگیری های
بزرگان کرمانشاهانی از جمله خاندان های ظهیرالملکی و معینی و دار و دسته ی همراهان آنان حوادث و غارت منازل و دکان های یهودیان شهر کرمانشاه ، قتل حسن بژی
و … که وضعیت انتظام شهرکرمانشاه را آماج قرار داد و مصایبی به بارآورد و در نهایت در سال ۱۳۲۸ هجری قمری
موجبات لشکرکشی مرکز در نقش انتصاب
رضاقلیخان نظام السلطنه مافی به حکومت کرمانشاهان را پیش آورد.
اما در آن آشفته بازار گفتیم مردم ایالت کرمانشاهان و شهر کرمانشاه از ورود و پیگیری مبانی ، مسایل و مباحث شرکت در مجامع سیاسی و انجام فعالیت های
مدنی ، غفلت نورزیده ، نسبت به انجام و انتخاب نمایندگان انجمن ولایتی کرمانشاه ، تشکیل انجمن حقوق و عضوگیری جامع آدمیت و انجام انتخابات نمایندگان دوره ی دوم مجلس شورای ملی کرمانشاهان مبادرت ورزیده که به تشریح موارد مذکور خواهیم پرداخت و بدون شک آن فرازها و قوت های شخصیتی و عقیدتی در نوع خود می تواند معرف عملکرد ، جودت ذهن ، اعتبار موقعیت ، امتیاز شخصیت و خلاقیت فکری و اندیشگی مردم نسل های گذشته ی این دیار سرافراز را با مردمان شایسته ، لایق و اقدامات شایان تحسین و توجه آنان نمایان ساخته و نشان دهد.
پیرامون انتخاب سه تن از نمایندگان مجلس شورای ملی دوره دوم درکرمانشاه که به بیان و ذکر اسامی آنان نیز پرداخته ایم ، گویا اعلام نام آنها مورد ایراد و اعتراض نمایندگان انجمن ولایتی قرار گرفته است که به موجب متن این سند اعتراضیه بخشی از بزرگان کرمانشاهان به انجمن ولایتی از پی آورده می شود :
« سند شماره ۷۲ – موضوع : اعتراض سران شهری به عدم پذیرش منتخبین دوره ی دوم مجلس شورای ملی از سوی انجمن ولایتی کرمانشاهان ـ تاریخ شعبان ۱۳۲۷ قمری ، مُهر متعدد ، خدمت ذی شرافت آقایان وکلای محترم انجمن ولایتی کرمانشاهان ـ چنانچه خاطر مبارک آن هیئت محترمه مسبوق است ، موافق مقررات نظام نامه ی انتخابیه با مواظبت کامله ی
انجمن نظار (نظارت) اشخاص ثلثه (ثلاثه )
آتیه الاسامی : ابوالقاسم میرزا ، معاضد الملک ، آقا سید حسین (کزازی ـ فرزند آقا سید حسن کزازی )
از جانب اهالی کرمانشاهان به نمایندگی دارالشورای ملی منتخب شده اند .
در این صورت با کمال یأس سوال می نماییم علت این که وکلای مزبوره را با داشتن شروط لازمه رد فرموده اند
چه ، و نقص انتخاب ما چه خواهد بود (؟) این است با کمال احترام به آقایان وکلای خود پروتست (ذیل صفحه بند یک protst : اعتراض کردن) نموده و مترصدیم که این جرح (زخم) شرافتی را که به ما وارد آمده التیام نمایند ـ اثر مُهر … عبداله ـ اقبال السلطان ـ محمد رفیع (۱) امضاء ناخوانا » .
در کتاب نهضت مشروطیت در کرمانشاهان ـ حاوی بخشی از اسناد آرشیو مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد به چرایی این اعتراضیه پرداخته نشده و در جای دیگری تا حد اطلاع این قلم از علت مورد بحث ذکری نشده و به احتمال قریب به یقین و شاید از همان زمان ،
زمینه های اختلاف نظرآقا محمد مهدی مجتهد که به روزگاران گذشته لیدر مشروطه طلبان و
آزادی خواهانی بود که به اقدامات مستبدانه و غیر اساسی سیف الدوله حاکم کرمانشاهان و زین العابدین خان امیر افخم و … اعتراض داشته و با توجه به محتوای اسناد تاریخی به جای مانده و گزارش های مندرج در کتاب مقدمات مشروطیت و کتاب آبی و … همراه دو هزار نفر
از اهالی کرمانشاه در ساختمان کنسولگری انگلیس متحصن شدند و اما به تدریج و پس از آن دیگر شاهد جوش و خروش انقلابی مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد در جریان مشروطه خواهی در کرمانشاه نبوده و پس از انتخابات انجمن ولایتی و تفویض قانونی ریاست بر حسب
اخذ آراء لازمه به ایشان به تدریج از مواضع اولیه کوتاه آمده و در اسناد به جای مانده در آرشیو شخص
ایشان ، میرزا علیخان ظهیرالدوله حاکم معزول کرمانشاهان
با نگارش مکتوبی از سر گلایه و دلتنگی مواردی را خطاب به
شخص ایشان قلمی کرده است .
و باز هم می بینیم پیرامون انتصاب نظام السلطنه مافی به حکومت کرمانشاهان در سال ۱۳۲۸ هـ ق
با نگارش مکتوبی به مشارالیه خوش آمد گفته و می دانیم
که نظام السلطنه عنصر مورد حمایت و منصوب حاج علی قلیخان سردار اسعد بختیاری در سمت
وزیر داخله (کشور) بوده اند که صرفاً در جناح بندی های
خاص آن زمان در جرگه اعتدالیون قرار داشته و در حالی
که خاندان ظهیرالملکی زنگنه از جمله محمد حسین خان
اعظم الدوله زنگنه علیرغم داشتن عنوان دولتی نیابت حکومت وابستگی به حزب دموکرات داشته اند هرچند در کتاب نهضت مشروطیت کرمانشاهان شاهد مکاتبه ی
مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد با نظام السلطنه مافی حاکم کرمانشاهان در مورد وساطت و کاهش مجازات و رعایت
انصاف و عدالت پیرامون وضعیت اعظم الدوله و فرزندش
سردار اجلال هستیم که می تواند زدن به نعل و میخ باشد.
و در هر حال مشخص نیست که علت اعتراض انجمن ولایتی کرمانشاهان در سال ۱۳۲۷ هـ ق و به انتخاب نمایندگان دوره ی دوم مجلس شورای ملی چه بوده و اگر و چنانچه اهداف سیاسی دیگری از جمله گنجاندن وکیل خاص عشایری در کرمانشاهان چون دیگر ایلات کشور قشقایی ، بختیاری ، ترکمن صحرا و … بوده است ، در این مورد هم می بایست با مرحوم داوودخان سردار مظفر کلهر ایلخان کلهر در بیان و ارسال اعتراض مکتوب که پیش تر و در جای خود آمده است همگام می شدندکه باز هم چنین نیست.
به هر حال اندکی و به جهت تشریح زمینه های اوضاع سیاسی کرمانشاهان از موضوع فاصله گرفتیم و اما ادامه ی
موضوع به استناد یادداشت های مرحوم فرید الملک قراگوزلوی همدانی کارگزار امور خارجه کرمانشاهان چنین است که می خوانیم :
« انقلاب شهر ـ چهارشنبه ۲۲ شعبان ۲۷ ـ ا نقلاب شهر
باقی و بازار و دکان ها بسته است . از جناب آقای آقا محمد مهدی مجتهد و جناب ظهیرالملک و شاهزاده محتشم الدوله پیغام آوردند ماها مشغول زحمت و اصلاح کار شهر هستیم ، شما چرا راحت نشسته و خود را کنار کشیده اید، زود بیایید .
با وجودی که کار داشتم همه را گذاشته ، به منزل جناب حاجی ظهیرالملک که آقایان آنجا جمع شده بودند رفتیم. معلوم شد قرارداده اند سرکار شاهزاده محتشم الدوله و جناب خبیرالسلطان رییس تلگراف و جناب آقای آقا سید حسن اجاق و بنده (فرید الملک )
چهارنفری به تاق بستان رفته ، حسین خان معین الرعایا
را که با جمعی از خوانین کلیایی آنجا آمده ، اطمینان داده به شهر بیاوریم .
هر چهار نفردر درشکه نشسته به تاقبستان رفتیم ، دیدیم جمعی از خوانین کلیایی با سوار زیاد همراه معین الرعایا و رییس التجار آمده اند و معین الرعایا را وکیل در انجمن ولایتی قرار داده اند.
بعد از مذکرات زیاد ، معین الرعایا را راضی کرده روانه شدیم و نوشته ی اطمینانی هم ، شاهزاده
محتشم الدوله به معین الرعایا دادند. خبیر السلطان ، بنده و آقا سید حسن هم مُهر کردیم که در بین راه محتشم الدوله محض احتیاط همچو صلاح دیدند که معین الرعایا با آقا سید حسن در وکیلیه بمانند ، ما
سه نفری به شهر بیاییم ف دوباره محتشم الدوله
با یک نفر دیگر برگشته ، معین الرعایا را وارد شهر کند ،
جناب آقا سید حسن با معین الرعایا در قهوه خانه وکیلیه ماندند ، ما سه نفر به شهر آمدیم.
خدمت حضرت آقای ظهیرالدوله رسیده ، مشغول مذاکره شدیم ، محتشم الدوله به منزل جناب ظهیرالملک ، خبیر السلطان به تلگرافخانه و بنده تا مغرب
خدمت حکمران بودم ، بعد به منزل آمدم . »
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – خاطرات فرید ـ پیشین ـ صص ۳۲۷-۳۲۸

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

6 + 2 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>