چهارشنبه , ۲ خرداد ۱۳۹۷
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  هفتادو ششم

در نوبت پیشین گفتیم نظام السلطنه مافی حکمران جدید، مورد تأیید دستگاه دولتی بعد از فتح تهران
به خصوص سپهدار تنکابنی وزیر جنگ و حاج علی قلیخیان
سردار اسعد بختیاری وزیر داخله بوده و همین مورد تمایل بخشی از صاحبان نفوذ درکرمانشاهان از جمله مرحوم آقا محمد مهدی مجتهد رییس انجمن ولایتی کرمانشاهان بوده است که یک فقره سند پیرامون حمایت مجتهد مذکور از حکمران جدید در بخش قبلی
آورده شد .
و بنا به یادداشت های فرید الملک کارگذار امور خارجه کرمانشاهان بازهم در نوبت پیشین گفتیم که ورود
نظام السلطنه به حوالی کرمانشاه ، جلال الدین میرزای محتشم الدوله نایب الایاله کرمانشاهان ، معتضد الدوله پیشکار مالیه ایالت ، فرید الملک کارگزار امور خارجه ، منشی های کنسولگری بیگانه و شه بندری عثمانی و تعدادی از مردم به عنوان مستقبل یا پیشواز کنندگان در پل کهنه یا پل شاهی و شیخ علیخانی رود قره سو از والی استقبال به عمل آورده از مرکوب های خود یا اسب هایشان
پیاده شده به والی احترام کرده ، اما نظام السلطنه از
وسیله ی حمل خودش پیاده نشده و سوار با پیشواز کنندگان
مصافحه ای داشته است که می نمایاند حکمران را بادی بزرگ در دماغ بوده و به مواعید پشتیبانی مرکز نشینان مستظهر و دلگرم بوده است .
و در سخنرانی اول خود در تالار حکومتی عمده ی مطالب بیانات خود را بر اعاده ی انتظامات و برقراری نظم و امنیت استوار داشته و با بازدید ازمراکز کنسولگری های مقیم شهرکرمانشاه روس و انگلیس ، درصدد جلب حمایت خارجی و تأییدی که کنسول ها از اقداماتی که والی درصدد انجام آن بوده است و بایستی به عمل می آورده اند
و به مرکز منعکس می شده تمایل و رغبت زیادی نشان می داده است.
و بر این اساس و تأمین نیروی پلیس و امنیه از محل و از جاهایی دیگر علیرغم اینکه در شایعه ی انتصاب و حرکت ایشان به کرمانشاهان گفته می شده است دو فوج
از همدان و چندفوج از کرمانشاهان او را همراهی و حفاظت خواهند کرد ، نیروی مورد توجهی را در ابتدای کار در اختیار نداشته و گزارش هایی نه چندان در تأیید حاکم توسط کنسول انگلیس به مرکز انعکاس داده شده و اما و به تدریج برابر اهداف نهانی و نقشه های طرح شده ی
پنهانی و سرّی ، در جهت عمل به اهداف خود که مورد تأیید دستگاه حاکمه ی مرکزی هم بوده است ، گام به گام رهسپر بوده است.
در آن حیص و بیص ، مرحوم آیت اله آخوند ملا محمد کاظم خراسانی رهبر مراجع ثلاثه ی حامیان مشروطه درجهت کارگشایی مشکلات مردمی که در جریان حوادث مشروطه اموال و سرمایه ی آنان به سرقت و یغما رفته بود ،
با ارسال مکتوبی به حکمران جدید شاید باد دیگری در دماغ پر از نخوت والی دمانده باشد و می خوانیم :
« سند شماره ۸۶ ـ موضوع : استقبال آیت اله خراسانی از انتصاب نظام السلطنه به حکومت کرمانشاهان و درخواست تأمین غرامت منهوبین انقلاب مشروطیت به ویژه
معین الرعایا و حاجی محمد حسین عراقی همدانی ـ تاریخ هفدهم محرم ۱۳۲۸ قمری ـ مُهر ـ محمد کاظم :
بسم ا… الرحمن الرحیم ، به عرض می رساند … ورود جناب اجل اکرم آقای نظام السلطنه دام اقباله و حصول امنیت و اقداماتی که در احقاق حقوق فرموده اند ، معلوم شد انشاء ا… تعالی مساعی جمیله ایشان مشکور و تمام اهتمام در استرداد اموال منهوبه ای ، خصوص منهوبات از عمده التجار حاجی محمد حسین تاجر عراقی همدانی و همچنین منهوبات واصله از عمده الخوانین معین الرعایا و غیره فرموده ، رفع هرگونه غائله و اصلاح مفاسد دارالدوله از کفایت جناب اجل مأمول (مورد آرزو) و …
والسلام علیکم الاحقر الجانی محمد کاظم الخراسانی (۱) ـ
اثر مهر کرمانشاه »
نظام السطنه با ورود به کرمانشاه درجهت تقویت نیروی نظامی و انتظامی و نیل به مقصودو هدف خود که عامل انتصاب و اعزام وی از جانب دولت مرکزی بوده است ، سعی وافر داشت تا به نقشه های خود جامه ی عمل پوشد که یکی از آن موارد را می توان دستگیری سران و سرداران عشایری کرمانشاهان دانست که پیشتر گفتیم در جریان منازعه ی خونین ظهیرالملک زنگنه رییس ایل زنگنه و فرزندش محمد حسین خان اعظم الدوله زنگنه با خاندان معینی ، وزارت داخله تحت امر حاج علی قلیخان سردار اسعد بختیاری طرفین منازعه را به مرکز فراخواند و اما آنان وقع و توجهی به دستور العمل وزارت داخله نکرده و بعد از مدتی با یکدیگر سازش کرده و صلح نمودند و همچنین گفتیم که عدم اقتدار ظهیرالدوله حکمران کرمانشاهان
در برابر ظهیرالملک زنگنه ، خلاء قدرتی را به وجود آورده بود که برای وزارت داخله ای که در رأس آن یکی از سرداران قدرتمند عشایر بختیاری یعنی سردار اسعد قرار داشت یک نوع عدم اعتبار و خلجان روانی پدید آورده بود ،
از این روی نظام السطنه به کرمانشاهان اعزام گردید تا به موارد مذکور سروساماندهی بدهد تا جایی که باور این هست انتصاب رضاقلیخان نظام السلطنه مولود وضعیت بعد از پایین آمدن تب تند انقلاب مشروطه بود چرا که می بایست سران انقلابی کرمانشاهان و مخالفان آنان اعم از عشایری و شهری سرکوب گردند تا حکومت هرچندگاه یکبار آماج مطالبه ی وام خواهی کسانی که به هر نحوی از انحاء انقلاب را بدهکار اقدامات خود می دانستند ،
قرار نگیرد .
از این روی حکومت مرکزی نظام السلطنه را ضمن مدنظرداشتن مورد مذکور ، همچنین چند قطبی بودن قدرت سران ایلات و عشایر و تضاد بین آنان چون ضدیت و دشمنی خاندان حاج محمد رضا خان ظهیر الملک امیرتومان زنگنه ، حاکم قبلی کرمانشاهان و رییس فوج زنگنه که سلاح های دولتی سبک و سنگین بسیاری را در اختیار داشت و حسین خان معین الرعایا و برادرانش و حمایت داوودخان سردار مظفر ایلخانی کلهر از ظهیرالملک کشاکش ها و جنگ های سخت و سهمناک مردم عشایر ایلات کلهر و سنجابی اغتشاش ، بلوا و ناامنی در به غارت رفتن مال التجاره های کاروان های تجاری داخلی و خارجی و زائران عتبات عالیات و اذیت و آزار به آنان ، سرقت محموله های پستی ، قطع سیم های تلگراف و دیگر ناهمگونی های موجود جوامع عشایر غرب کشور و … از این روی نظام السلطنه اعزام شد تا با بکارگیری تعلیمات مأخوذه نسبت به اعاده ی نظم و ایجاد امنیت
در منطقه اقدام کند. (۲)
چرا که شهر کرمانشاه در واقع مدت زمانی قبل از مشروطیت ، تعطیلی مشروطه ناشی از به توپ بسته شدن ساختمان مجلس شورای ملی در دوره ی اول ، حوادث و وقایع دوره ی یک ساله ی موصوف به استبداد صغیر ،
ناامنی راهها ، عدم امنیت در شهرها و شهرکرمانشاه ، غارت خانه ها و دکان های یهودیان ، جنگ بین مسلمانان و یهودیان ، ناامن شدن جاده ی اصلی کرمانشاه ، همدان ، تهران و بالعکس ، قتل و غارت و راهزنی و بلایای بسیار دیگری ، جنگ مردم شهرکرمانشاه با تفنگچیان کلهر و … به عنوان یکی از مراکز بحران آفرین و بحران زا درکشور به صورت تمثیل ، مَثَل عام شده بود.
و لذا ازدیدگاه مرکز نشینان حاکم مقتدری می بایست گمارده می شدتا به تمامی بحران های موجود به خصوص سرکوبی سران قلدر و بی توجه به دستورات حاکمیت مرکزی شهری و عشایری خاتمه دهد.
فریدالملک دریکی از یادداشت های خود آورده است :
« سه شنبه ۴ صفر المظفر ۱۳۲۸ ـ پس از صرف چای خدمت حضرت نظام السلطنه رسیدم ، دیدم در شرف حرکت برای قلع و قمع اشرار کاکاوند هستند ، موقع حرکت یک تیر توپ انداخته شد » (۳)
و لذا نظام السلطنه برابر تعلیمات فرا گرفته از عمویش و رهنمود عوامل دولت مرکزی که قصد قدرت نمایی
داشته اند ، متوجه تأییدیه های کنسولگری بیگانه بوده و با انجام تمهیدات لازمه ، دلجویی و تحبیب از عوامل کنسولگری های روس و انگلیس ، با ذخیره ی مواردی که در کتاب آبی آمده است و می خوانیم :
« کرمانشاه ـ شهر ساکت بوده ، نظمیه موجود و
به خوبی مراقب است ، راهها امن و تعدی به قوافل
موقوف است ، در تمام ولایت موافق راپورت ، انتظام
و آسایش غلبه دارد و این حسن کفایت نظام السلطنه است . » (۴)
و همچنین :
« کرمانشاه ـ نظام السلطنه حکمران جدید از قرار
معلوم به خوبی و کفایت کار می کند ، شهر و اطراف
نسبتاً منظم است ، طرق و شوارع امن ، ولایات
مطیع اند . » (۵)
ادامه دارد
ــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – اسناد مشروطیت کرمانشاهان ـ پیشین ـ صص ۱۷۸-۱۷۹
۲- روزنامه باختر ـ رضاقلیخان نظام السلطنه مافی ـ
رجل سیاسی و رییس دولت ایران آزاد در کرمانشاهان ـ
شماره ۱۱۱۱ ـ شنبه بیستم آبان ۱۳۸۵ ـ ص ۸ ـ کرمانشاه ـ اردشیر کشاورز
۳- خاطرات فرید الملک ـ پیشین ـ صص ۲۳۶-۲۳۷
۴ و ۵ – کتاب آبی جلد چهارم ـ پیشین ـ صص ۸۲۴-۸۲۵

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

7 + 3 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>