دوشنبه , ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  نود و شش

در نوبت پیشین پیرامون نفی بلد و یا تبعید سردار یارمحمد خان کرمانشاهی از تهران به کرمانشاه جهت اخراج از کشور ایران و اسکان در یکی از شهرهای اعتاب مقدسه و حوادث و اتفاقات پیامد قضیه ی مذکور مستند به نگاشته های تاریخی مطالبی آورده شد و در ادامه ی موضوع اینک به چند فقره سند مرتبط با تبعید سردار یارمحمد خان ، اشاره می شود .
در مباحث قبلی به استناد یادداشت های مرحوم
فرج اله خان معتمدی گفتیم بعد از عزل محترمانه ی
مرحوم رضا قلیخان نظام السلطنه مافی حکمران کرمانشاهان ، ناشی از شکست نیروهای دولتی در برابر
تفنگداران عشایری کلهر ، علی نقی میرزای رکن الدوله
به حکومت کرمانشاهان منصوب و در بدو ورود و حتی شایعه ی انتصاب ایشان مرحوم سالاراشرف زنگنه یعنی مرحوم یحیی خان اعظم زنگنه فرزند حاج محمد رضا خان
ظهیرالملک زنگنه جهت استخلاص برادرش مرحوم محمد حسین خان اعظم الدوله زنگنه و فرزند ایشان علی خان سردار اجلال زنگنه امیرکل بعدی یا علی اعظم
زنگنه در سنوات بعدی که توسط رضاقلیخان
نظام السلطنه مافی با ترفند نابکارانه ای گرفتار و به تهران اعزام و در زندان باغشاه تهران محبوس بودند اقداماتی را معمول و پس از گذشت مدت زمانی دیگر که در نهایت بالغ بر دو سال گرفتاری و حبس سران زنگنه به درازا کشید ، موجبات رهایی آنان در حکومت رکن الدوله فراهم گردید.
و در هر صورت با اعزام رکن الدوله ، دولت مرکزی درصدد تقویت نیروی نظامی و یا قشون کرمانشاهان برآمده که متن سند مربوطه از پی آورده می شود و متعاقب آن هست که در موضوع تبعید سردار
یارمحمد خان کرمانشاهی مرحوم امیرکل زنگنه با قید
این تعهد که از محبس تهران آزاد می شوند تا در دستگیری سردار یارمحمدخان مبادرت نمایند ، مرحوم علی خان سردار اجلال زنگنه یا امیرکل از زندان باغشاه و پیش از آزادی پدرش ، مشروط رها می گردد که به بررسی و ارائه ی اسناد مربوط مرتبط با مباحث مطروحه مبادرت می شود.
در کتاب اسناد نهضت مشروطیت در کرمانشاهان ، آرشیو آیت اله محمد مهدی مجتهد یا کرمانشاهانی فیض مهدوی طی مفاد سند شماره ۱۰۲ ـ صد و دو ـ
ذیل بیان موضوع پیشنهاد دولت مشروطه برای نظم منطقه کرمانشاهان و استفسار از انجمن ولایتی ریاست قشون ، ریاست مالیه به تاریخ بیست و هشتم ربیع الاول
۱۳۲۹ قمری به این صورت آمده است :
« مُهر : حکومت کرمانشاهان ـ امضاء ـ رکن الدوله ـ
مورخه ۲۸ شهرربیع الاول ۱۳۲۹ ـ حکومت کرمانشاهان ـ نمره ۳۸۱۳ ـ خدمت اعضای انجمن محترم ولایتی کرمانشاهان دامت افاضاتهم ـ تلگرافی که عین آن را ایضاً ملاحظه می فرمایید ، از مقام
منیع ریاست وزراء رسیده ـ حکومت برای نظم و امنیت این مملکت دو فوج و پانصد سوار خارج لازم می داند و به کمتر از این عده نمی توان این شهر را منظم
نگاه داشت .
این است عقیده و تصویب حکومت که پیشنهاد می شود
تا رأی و تصویب انجمن محترمه ولایتی و ریاست قشون
و ریاست مالیه چه باشد ـ امضاء ـ ملاحظه شد ـ
رکن الدوله ـ اثر مهر حکومت کرمانشاهان … » (۱)
و به نحوی که قبلاً هم گفته شد با استخلاص سردار یارمحمد خان از دست مأموران محافظ بین راه
تهران ـ کرمانشاه ، دولت سپهدار از سر کینه و
عقده ای که به مجاهدان راستین مشروطه داشت ، دست به اقداماتی زد و از جمله صدور دستورات شداد و غلاظ به قزاق و امنیه ی دولتی کرمانشاهان جهت دستگیری سردار و ابلاغ دستگیری یارمحمد خان به معین الرعایا و مساعدتش با قزاق و امنیه و سپس رهایی مرحوم سردار اجلال زنگنه از زندان به منظور یاوری رسانیدن به مأموران تفحص سردار و اصولاً ورود سردار اجلال به قضایای مربوط به دستگیری سردار یارمحمد خان که به موجب سند شماره ۱۰۴ که از پی آورده می شود ، می خوانیم :
« سند شماره ۱۰۴ ـ صدوچهارـ موضوع آزادی و مأموریت سردار اجلال زنگنه برای دستگیری یارمحمد خان
سردار مجاهد که در حین انتقال به کرمانشاه و محل تبعید می گریزد ـ تاریخ ربیع الثانی ۱۳۲۹ قمری ـ مُهر : وزارت جنگ ( امیراعظم ) : آقای سردار اجلال ـ موافق راپورت واصله ، یارمحمدخان کرمانشاهانی را که تحت الحفظ می برده اند در بین خاک عراق (اراک ) و ملایر
فرار کرده است و لازم است اقدامات فوری در دستگیری او به عمل آید ، نظر به اعتمادی که به کفایت شما حاصل است ، دراین موقع که مرخصی حاصل کرده به کرمانشاهان می روید از شما می خواهیم که در تعاقب و دستگیری مشارالیه ، اقدامات مجدانه فوری به عمل بیاورید و از انجام این خدمت ، مراتب کفایت خودتان را
کاملاً ظاهر سازید.از طرف وزارت جنگ ـ امیر اعظم » (۲)
در زیرنویس یک صفحه ۲۰۳ کتاب اسناد نهضت مشروطیت در کرمانشاهان ، مأخذ در دست اقدام و بهره وری آمده است :
« ۱- با این که اقدام علیه یارمحمد خان ، تضمین آزادی سردار اجلال بود ، اما به مسامحه گذرانید و هیچگاه
به این عمل دست نیازید . » (۳)
و به نحوی که پیش تر مفصل و مشروح مستند به
نگاشته های آثار تاریخی که دراین کنکاش مورد بهره برداری
و استفاده قرار گرفته است ، گفته ایم با توجه به وجود پایگاه مردمی سردار یارمحمد خان کرمانشاهی در میان همشهریان کرمانشاهی خود در کرمانشاه و اصولاً ایالت کرمانشاهان و هواداری محکم و سخت حزب دموکرات مرکزی و نظر مساعد اولیای انجمن های ملی و مردمی و به ویژه انجمن ولایتی کرمانشاه و مخابره و انعکاس خواسته های مردم مبنی بر ابطال حکم تبعید سردار یارمحمد خان در انجام امر تبعید به عتبات عالیات که قبلاً هم به آنها اشاره شده ، حکم ثانوی ابلاغی پیرامون تغییر حکم قبلی به این شرح به حکومت کرمانشاهان ابلاغ می گردد که از پی آورده می شود :
« سند شماره ۱۰۳ صد وسه ـ موضوع تغییر حکم تحت نظر یارمحمد خان کرمانشاهی مجاهد معروف از سوی
وزارت داخله به تبعید عراق عرب یا هر محل دیگر به مدت یک سال ـ تاریخ بیست و چهارم ربیع الثانی
۱۳۲۹ قمری ـ مهر : وزارت داخله ـ از تهران به کرمانشاهان ـ نمره دولتی ۵۰۱ ـ عدد کلمات : فوری ۱۴۰ ـ تاریخ اصل مطلب : ۲۴ حمل ـ اطلاعات … اداره تلگرافی دولت علیه ی ایران ـ انجمن محترم ـ اولی دولت ، اسکان یارمحمد خان بود ، در خانه ی خودش ، لیکن فرار او از تحت مراقبت مأمورین و تمرد علنی از قرارداد دولت ، لابد مستلزم تجدیدنظر است به رعایت خدمات سابقه ی او ، و به انجمن محترم ،
مجازات او فقط به خروج از ایران و توقیف یک ساله در عراق عرب یا هر محل دیگر درخارج ایران تبدیل می شود ، اعزام او از کرمانشاه ، تا سرحد را در تحت نظارت انجمن قرار می دهیم که هر قسم صلاح بدانند به فوریت عمل نموده ، اطلاع دهد ، در صورتی که انجمن محترم از اعمال این نیت کسب اطمینان نماید ،
به موجب همین تلگراف مأمورین نظامی و نظمیه و غیره در این باب موقوف عمل خواهد بود ، در مقابل این مساعدت باید انجمن محترم ، اهمیت مسوولیت خود را دانسته ، اهتمامات لازمه را نسبت به آن منظور دارد ـ
وزیر داخله ـ اثر مُهر ـ به تاریخ ۲۴ شهر ربیع الثانی تنگوزئیل سنه ۱۳۲۹ » (۴)
ادامه دارد
ــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱- اسناد نهضت مشروطیت درکرمانشاهان ـ پیشین ـ صص ۲۰۰-۲۰۱-۲۰۲
۲-۳-۴- همان ـ صص ۲۰۲-۲۰۳

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

4 + 4 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>