سه شنبه , ۲۷ آذر ۱۳۹۷
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  صد و پنجاه و هشت

درنوبت قبلی و در تحلیل رخ دادهای زمستان سال ۱۲۹۰ خورشیدی موضوع تسخیر و تصرف شهرکرمانشاه توسط نیروهای عشایری کرمانشاهان حامی سالارالدوله و بروز خسارت های فراوان جانی و مالی و کشتار بی ترحم مجاهدان و نیروهای رزمی و مردم عادی و عمومی و غارت هستی و اموال مردم در کاروان سراها ، تیمچه ها ، سراها ، دکاکین و منازل مردم ، مطالبی مستندآورده شد و در این راستا به بازنگاشت پاره ای از تلگراف های متبادله بین دولت مرکزی و حکام کرمانشاهان مبادرت گردید و در این مورد بخشی از تلگراف مستند شماره ۷۶-۲۳ دلو از جانب وزارت داخله به اعظم الدوله ذکر گردید که در هامش تلگراف مذکور مطالبی به این شرح به متن سند افزوده شده بود که با هم می خوانیم :
« و تا حکومت جلیله وارد نشده اند ، باید در انتظامات شهر و اطراف نهایت مراقبت را به عمل آورده و خودتان را در مطلق امور مسئول بدانید و نسبت به اهالی نیز در هیچ نوع مهربانی فروگذار ننمایند و اهتمام کنید که خیلی زود سیم کرمانشاه دایر و راپورتهای شما مرتباً به اینجا برسد ـ حاشیه به خط وزارت شاهی اضافه شده است ـ امضاء ۸۰۴ و ۴ ا ب ا / ۰۲۹۰۰۰۲۸۰۸ » (۱)
سند دیگری از پی آورده می شود که توجه و امعان نظر لازم را می طلبد :
« سند شماره ۷۷۰ ـ دولت علیه ایران ـ وزارت داخله ـ
نمره کتاب ثبت ۴۸۸۷ ـ تهران به کنگاور به تاریخ ۲۳ دلو (بهمن) ۱۳۳۰ (هـ ق ) خیلی فوری است :
آقای یارمحمد خان ـ شرح فتوحات شما درکرمانشاهان و فرار سالارالدوله و سایر اشرار آنجا به توسط آقای ساری اصلان به اطلاع اولیای دولت رسیده و موجب کمال مسرت و خوشوقتی خاطر شد و اینک مراتب خوشوقتی و رضامندی اولیای دولت را به شما تبلیغ نموده و شما را از این موفقیت تبریک می گویم ، آفرین برشما که حسن ظن اولیای دولت را نسبت به خود تکمیل کرده و آنچه از غیرتمندی و رشادت شما انتظار می رفت ، ظاهر ساخته و جوهر ذاتی خود را کاملاً به معرض ظهور و بروز درآوردید ،
البته زحمات و خدمات شما در پیشگاه دولت بلا نتیجه
نمانده و مورد همه گونه الطاف خواهید شد .
عجالتاً باید در حفظ انتظامات شهری کمال مراقبت را به عمل بیاورید و نگذارید نسبت به اهالی بی گناه ،
بعضی تعرضات بی وجه بشود ، حکومت جلیله هم ، همین دو سه روزه از قزوین برای آن صفحات عازم خواهند بود و تا ورود ایشان موجبات آسایش عمومی را از هر جهت فراهم کرده ،‌ آقای اعظم الدوله هم بحمدا… از پاره ای زحمات آسوده شده اند ، باید نهایت مساعدت و همراهی را در حفظ انتظامات
آنجا به عمل آورند ـ حسن محتشم السلطنه ـ
امضاء » (۲)
پیرو هرآنچه پیش تر پیرامون عدم توازن نیروهای رزمی وجنگ افزار طرفین مستند به گزارش ها و اسناد تاریخی مورد وثوق آورده و گفته شده است ، امعان نظر به این مورد که نشئت گرفته از مستندی می باشد که متعاقباً از پی آورده می شود، ضروری به نظر می رسد و نشان می دهد مجاهدان محور سردار یارمحمد خان کرمانشاهانی از حیث جنگ افزار
تنها تفنگ و موزرهای کمری خود را داشته و با آن ابزار و وسایل جنگی توانسته بودند هفت هزارتن نیروی محور سالارالدوله را از کرمانشاه بیرون رانده
و شهر را به تصرف و تسخیر خود درآورند و لذا از متن این گزارش می خوانیم :
از قراری که آقای یارمحمد خان و جمعی (دیگر) از کرمانشاهان نوشته اند و در تلگراف راپورت آقای یارمحمد خان به خدمت جناب اجل آقای مسیو یفرم خان سردار عرض کرده اند ، سالارالدوله و همراهان او در ماهیدشت ، چهار فرسخی کرمانشاهان
توقف نموده ، مشغول جمع آوری هستند.
اگر آقای یارمحمد خان و مجاهدین دو ـ سه عراده
توپ می داشتند ، فوراً تعاقب او می رفتند ، دفع شر او را می نمودند ، چون توپ ندارند در تهیه جمع آوری
جمعیت هستند که به سمت ماهیدشت بروند‌ ،
از قرار تلگرافات جناب مسیو یفرم خان یک عراده توپ کوهستانی با تفنگ سه تیر و پنج تیر به توسط گاری روانه نموده اند ، ولی چاکر عرض می کنم اولاً حق این بود دو ـ سه عراده توپ صحیح با مجاهدین باشد ، حالیه هم که از عقب می فرستند ، یک عراده بسیار کم است ، آن هم یک عراده توپ کوهستانی چه
خواهد کرد ؟ در هر صورت برای سرحدی مثل کرمانشاهان باید توپ های صحیح فرستاده شود.
اگر اقدام بنمایید دو سه عراده توپ بزرگ و
کوهستانی دیگر روانه فرمایید بسیار بجاست ،
زیرا سالارالدوله که فرارکرده ، جمعی از اهل کرمانشاهان با او هستند .
سردار مظفر که داوودخان کلهر باشد با سرکرده های
گوران و سنجابی با او هستند ، از ماهیدشت هم یا قصرشیرین که سرحد بین ایران و روم است (؟! )
تمام طوایف گوران و سنجابی و کلهر هستند و تمام در اطاعت امر سردار مظفرهستند .
انشاء ا… باید در کمال عجله ، اسبابی فراهم نمود که دور آنها جمع نشوند از یک طرف هم با کردستان وصل
و هم خاک اشرار دیگر هم خاک لرستان و طوایف که با نظرعلیخان یکی هستند و اطاعت دارند است ،
تصور فرمایید خدای نخواسته بنا شود دور او جمع شوند‌، اسباب زحمت کلی خواهد شد ، در دولت خواهی
آنچه را بصیرت و اطلاع داشت به عرض رسانید ،
امر ، امر مبارک است . » (۳)
از مفاد گزارش تلگرافی مورد بحث می شود عدم موازنه و نابرابری قوای مجاهدان مشروطه و نیروهای عشایری تابع سالارالدوله را دریافت .
این گزارش به احتمال قوی از جانب ساری اصلان حاکم وقت طرفدار مشروطه ی کنگاور مخابره شده باشد و چنان که پیش تر هم به نقل سند دیگری از مشارالیه پرداخته ایم ، از جانب خود ، بی برگ و نوایی جنگ افزار مجاهدان مشروطه ی محور سردار یارمحمدخان را به مرکز و یپرم خان ارمنی رییس کل نظمیه کشور گزارش کرده و ضمن اظهار نارضایتی از عدم تحویل جنگ افزار سنگین از جمله توپ های مورد نیاز به مجاهدان ، خواستار ارسال توپ ، ولو با حمل توسط سرویس های گاری پستی به کرمانشاه و مجاهدان شده بود و اینک نیز در این گزارش آمده است که سالارالدوله در ماهیدشت برابر اراده ی
داوودخان سردار مظفر کلهر رییس اتحادیه ی
ایلی ایلات کرمانشاه و ایلخان کلهر که جمعیت تمام نیروهای عشایری کرمانشاهان را در بر می گیرد ،‌
در صدد تهاجم به کرمانشاه می باشد .
نموداری از آنچه گفته شد به این صورت در اسناد تاریخی به چشم می خورد :
یک فقره تلگراف از اعظم الدوله که از طریق سیم کنگاور به تهران و به وزارت داخله مخابره شده است و در کتاب اسناد سالارالدوله درج می باشد به این شرح هم از پی آورده می شود :
« سند شماره ۸۳ ـ اداره تلگرافی دولت علیه ایران ـ از کنگاور به تهران ـ سنه ۱۳۳۰ ـ مقام منیع وزارت جلیله داخله مد ظله …
لازم است هرچه زودتر استعداد کافی و توپخانه لازم فرستاد … امید است عرایض صادقانه چاکر بی نتیجه نماند ـ اعظم الدوله ( دربخش های پیشین مقدمه ی
تلگراف مورد بحث تشریح و دراین بخش ، موخره ی آن مجدداً آورده می شود… )
جواب داده شود ، چریک و سوار محلی هر قدر ممکن است حاضر نمایید ،‌حقوق آنها را دولت خواهد داد ، به منصور السلطان کلیایی هم تلگراف شده است ، سوار و استعداد خود را هر قدر ممکن است حاضر و سریعاً به طرف کرمانشاهان حرکت نماید . با اردوی دولتی در تعقیب سالارالدوله و
قلع و قمع آنها اقدام نمایند. » (۴)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱و ۲- در تکاپوی تاج و تخت ـ اسناد سالارالدوله ـ پیشین ـ ۱۳۹-۱۴۰-۱۴۱
۳ و ۴- همان ـ ۱۴۳-۱۴۴-۱۴۵

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

8 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>