دوشنبه , ۲۸ مرداد ۱۳۹۸
آخرین خبرها

نمایی از مراسم رونمایی کتاب «مَثَل واصطلاح کُردی»به کوشش غلامرضا بدری در کتاب سرای « کتاب شهر»

image_print

ح- مولایی فر
بخش سوم

ابتدای هر جستار در باب کتاب ارزنده ی « مثل واصطلاح کردی» به کوشش جناب « غلامرضا بدری» را با نمونه هایی از ضرب المثل ها و اصطلاحات کردی رایج و ماندگار در گویش کردی کرماشانی آغاز می کنیم و در هر بخش از نوشتارها فرازهایی از نظرات رجال نام آشنای کرمانشاهی که در عرصه ی فرهنگ وهنر وتاریخ صاحب نظر هستند، منعکس می شود تا بیشتر به ارزش و اعتبار تلاش های چندین ساله آقای « بدری»
پی ببریم.
زمانی که انجام هر نوع کاری دردسرآفرین باشد و اگر انجام ندهی مردم ول کن نیستند ضرب المثل زیررا بکار می برند: « اگر چیدَ شار، ای فیک و فاک سه، اگر نیه چیدَ شار، اوشن یاخی دولتی» معنای فارسی چنین است: « اگر می روی شهر این سرو صدا و سوت زدن است، اگربه شهر نمی روی می گویند یاغی دولت است.» ص ۱۰۱
گاهی اوقات بعضی از مردم، برداشت ناصحیح از هدف خود علی الخصوص از عبادت دارند، در چنین حال وهوایی او را با مثال زیر سرزنش
می کنند: « آخ هی، دین وایمانم هات سر جی» معنی فارسی: « آخ هی، دین وایمانم سر جایش آمد» خواستگاه این مثل حکایت ذیل است:
« کشاورزی در عمرش روزه نگرفته بود یک تابستان تصمیم گرفت روزه بگیرد، سحرکه به قصد درو از روستا بیرون رفت دستمال نان ودوغ وکره را با خود برد که غروب در سر زمین افطار کند. تا بعد ازظهر با شکم گرسنه و لب تشنه درو کرد، اما سرانجام طاقت نیاورد وشروع به خوردن کرد پس از اینکه سیر شد وتوتونی چاق کرد وحوصله اش سر جا آمد آهی از سر رضایت کشید و با خود گفت: « آخ هی، دین وایمانم سر جایش آمد!» ص ۱۰۷
اما چند اصطلاح کردی: « آو ژیر کِی»: «آب زیر کاه» آدم مرموز وتودار! ص ۱۱۱
« آو یاری زل» به معنای « آبیاری نی» رنج بی حاصل! ( بزرگ کردن فرزند نا اهل) [ این عبارت در بیت زیر خوش نشسته است] « هر چی رنجم برد، رنجم چی و دس
آویاری زله، خذمت و ناکس»
ص ۱۱۴
گردآورنده ی مثل ها و اصطلاحات کردی جناب « غلامرضا بدری» در بخش پیشگفتار توضیحاتی داده است خالی از فایده نیست بخش هایی از نوشتار ایشان را در مقاله های پیش رو بازنویسی نمود. وی می نویسد: « کتاب حاضر حدود دو هزار و هشتصد مثل، اصطلاح، زبانزد، ترکیب وواژه را در بر می گیرد که از سال ۱۳۷۳ به بعد اقدام به ثبت آنها شده است. شروع یادداشت ها با آن مواردی بود که در حافظه داشتم و در طول سالیان عمر، از ابتدای کودکی از مادر، پدر، همسایه ها، اقوام و… شنیده بودم وموارد دیگری که اطرافیان می گفتند به مرور به مجموعه اضافه شد…» ص ۳۱
در ادامه مولف درباره ی کار گردآوری ومراحل پیچیده ی یادداشت برداری و آماده سازی کتاب، توضیحات لازم را متذکر شده است که از بیان آن صرف نظر می شود وتنها در باب رسم الخط کتاب ضرورت دارد، به چند نکته توجه داشته باشیم، ایشان در این مورد نوشته است: « کتاب به دو شکل و در دو مجلد به مردم عرضه شده است در مجلد عمومی متن کردی فقط با رسم الخط فارسی ساده نوشته شده که هر کس که فارسی خواندن را یادگرفته، بتواند از آن استفاده کند، اما در مجلد تخصصی رسم الخط سورانی و آوا نگاری لاتین و واژه نامه و طرح مباحث تخصصی در پیشگفتار هم برای اهل تحقیق اضافه شده است. برای راحتی کار تحقیق، مثل ها و اصطلاح ها شماره گذاری شده است…
هر شماره شامل مثل و اصطلاح به گویش کردی با الفبای فارسی و در زیر آن ترجمه ی ساده و تحت الفظی وظاهری است و در زیرترجمه معنی و مفهوم از بیان مثل و اصطلاح ها با خط کج ( ایتالیک) نوشته شده. در زیر این قسمت برای بعضی از مثل ها و اصطلاح ها توضیح یا حکایت یا شعری با خط ریزتر درج شده است. اشعارکردی که نشانی منبع ندارد مربوط به کتاب « شور شیرین» [ تالیف خسرو پرهام] است… منابع استفاده شده در توضیحات، در صورت امکان در همان جا در متن نشانی داده شده، حکایتهای بدون ذکر منبع از شنیده ها هستند» نقل به اختصار ص ۳۳
اصولا و به طور معمول نمی توان برداشت مولف یا گردآورنده ی ضرب المثل ها را قطعی ترین ومنطقی ترین تفسیر حقیقی ضرب المثل تصور کرد اما حداقل آنچه را که جمع آوری کننده ی ضرب المثل ها و اصطلاحات خاص هر زبان که قرابت با جنس ضرب المثل دارد، نزدیک ترین برداشت و تفسیر به آن مثل است.
مساله ی دیگر آن که به غیر از مثل هایی که از بین ابیات اشعار سخنوران سر زبان ها می افتد و جامه ی مثل به خود می پوشد ونام گوینده مشخص است بیش از نود درصد از ضرب المثل ها، گویندگان آنها نامشخص است. با این حساب هر مثل و اصطلاحی طبعاً برداشت ها و تفسیرهای متفاوتی می تواند داشته باشد ومفهوم گوناگونی از متن آن به ذهن متبادر شود.
جناب بدری اکثر مثل ها واصطلاحات جمع آوری در کتاب را از زبان مردم کوچه وبازار و گاه نیز از قول قشر باسواد در سطح جامعه ی گویشوران کردزبان شنیده ودر طول چندین سال متمادی یادداشت کرده است با توضیح مولف، ایشان از دو منبع به نام های کتاب « شور شیرین» آقای خسرو پرهام ( حدود ۱۰۰ اصطلاح) و کتاب
« باخ بی باخوان» آقای محمد حیدر (کمتر از ۲۰ اصطلاح) بهره برده است. گردآورنده درمورد کامل نبودن آنچه راکه وی جمع آوری نموده است
می نویسد: «… کتاب حاضر تنها قطره ای از اقیانوس بیکران فرهنگ مردم این سرزمین است اگر پروژه ای برای گردآوری فرهنگ مردم، در دستگاه های رسمی تعریف شود وبودجه ی کافی به این کار اختصاص یابد وتیم های متخصص برای گردآوری این سرمایه های معنوی شروع به کار کنند، بدون شک ده ها و شاید صدها برابر این مقدار می توان در مدت کوتاهی از اطراف واکناف کرمانشاهان گردآوری کرد… [ قطعاً] اگر کار به صورت گروهی صورت گیرد نتیجه ی آن بسیار گسترده تر خواهد شد که می تواند فرهنگ های چند هزار صفحه ای را شکل دهد»ص ۳۴
نویسنده در پیشگفتار کتاب، اشارات موجز ولی رسا در باب تفاوت انواع گویش های رایج در کرمانشاه که به خاطر تنوع اقوام وگوناگونی گویش ها به آن « هندوستان ایران» لقب داده اند مطالب ارزشمند به یک اندازه مفاهیم بیان شده در « گویش کردی کرمانشاهی» را می فهمد اما هسته ی مشترک اهالی کرمانشاه در شهر نیز
« گویش فارسی کرمانشاهی» است با ساختار جمله ونظام آوایی فارسی.
ادامه دارد…

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

7 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>