پنجشنبه , ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  صد و نود و هشت

در نوبت قبلی گفتیم مجاهدان محور سردار
یارمحمد خان کرمانشاهی ، موصوف به مجاهدان مسلمان در ترکیب سه گانه ی سیصد نفره ی خود که هر گروه تحت فرمان یک تن و تعداد یکصد تن از جمله سردار یارمحمد خان ، حسینقلی خان و مسیب خان تبریزی پس از ورود به کرمانشاه به
سهام الدوله معاون ایالت و مدحت الممالک رییس قشون و معین الممالک سرتیپ فوج فدوی اخطار کردند ، به دستور یارمحمد خان سهام الدوله باید دیوانخانه حکومت را تخلیه کرده ، به منزل سردار اجلال نقل مکان کرده و از آنجا روز چهارشنبه ۱۴ رمضان
هر سه نفر که اولیای امور فرمانفرما بودند ، در شه بندری
عثمانی متحصن ، انبارهای دولتی توسط مجاهدین تصرف و آنان بر تمامی امور شهر مسلط شدند و بدین سان باردیگر و دوباره و چند باره نزدیکان سالارالدوله پس از کش و قوس های فراوان چون حاج آقا ولی و اسعدالدوله و … برای انتظام امور شهر دست به کار شدند.
دستیار و معاون یارمحمد خان دراین امور ، میرزا حسین خان خیاط باشی معروف به معاون بود .
سالارالدوله هم طی نامه ای به یارمحمد خان اطلاع داد که به فاصله دو روز از زمان ارسال نامه وارد کرمانشاه خواهد شد .
سردار اجلال از بیم آن که او نیز به سرنوشت پدر و برادرش اعظم الدوله و فخیم السلطنه دچار نشود،
در قنسولخانه انگلیس متحصن شد . میرزا احمد خان معتضدالدوله وزیری که توانایی بازگشت به تهران
را نداشت،‌در قنسولخانه به سردار اجلال پیوست و معاضد الملک روی به شه بندرخانه آورد . » (۱)
در پیگیری مراحل رویارویی مجاهدان مشروطه ی مسلمان محور سردار یار محمد خان کرمانشاهی که با سازوکار جدید الحاقی به طرفداران سالارالدوله ،
یعنی دشمنان سخت و قسم خورده ی پیشین خود اینک جبهه ی گسترده ای شکل گرفته بود که حداقل داوری پیرامون عاقبت کار، قطعی شدن سرنوشت کشاکش های ۶ ساله ی ناشی از عمران مشروطیت را می بایست در چشم انداز آتی آن به نظاره
نشست و از این روی جهت دست یازی به نتایجی چند ، مروری خواهیم داشت حول بررسی وتجزیه و تحلیل و بازخوانی چند فقره سند از زمره ی اسناد مندرج در کتاب اسناد سالارالدوله و یا در تکاپوی
تاج و تخت و می خوانیم :
« سند شماره ۱۲۰ ـ کارگزاری مهام خارجه کرمانشاهان ـ نمره ۱۷۲۱ ـ به تاریخ ۱۷ شوال ، ۶ میزان ۱۳۳۰ ـ در تلگراف مرموز نمره ۱۷۱۸ ـ
عرض شد که جمعی از علما و اعیان و اصناف در قنسولگری روس و انگلیس متحصن شده و مقصود حضرات دو چیز است : یکی درخواست امنیت و دیگری اظهار تنفر از سالارالدوله ،‌روز بعد یک عده هم به باش شه بندری عثمانی رفتند ، دکاکین را هم بسته اند ، فعلاً جمعیت کثیری در قنسولخانه متحصنند . از قرار مذکور سالارالدوله هم از کردستان به سمت کرمانشاه عزیمت نموده ، حضرت اشرف و شاهزاده فرمانفرما دامت شوکته هم در شهر و ارگ حکومتی تا دیروز مشغول سنگربندی بودند که مبادا غفلتاً متمردین وارد شهر شوند.
اهالی شهر ( شهر کرمانشاه ) هم خیلی متزلزل بودند ،
ولی از دیروز که صمصام الممالک با سیصد نفر سوار سنجابی وارد شهر شد ، قدری قلوب اهالی اطمینان حاصل کرد و ضمناً نیز خبر رسید که اردوی بختیاری هم از اسدآباد به کرمانشاه مراجعت می نماید.
بیشتر اسباب اطمینان قلوب گردید از متمردین هم هنوز خبر صحیحی نیست که در چه نقطه هستند ،
ولی در این دو ـ سه روزه ادارات غالباً به واسطه این اغتشاش تعطیل و هیچ کاری از پیش نمی رود.
متحصنین هم از خوف سالارالدوله هنوز از قنسولخانه ها خارج نشده اند .دیشب هم از طرف قنسولگری مراسله به ریاست جلیله رسید
که شما جنگ را در خارج شهر قرار بدهید والاْ
اگر خسارتی به اتباع خارجه برسد، شما مسوول هستید .
جواب این مراسله را ایالت جلیله با مشورت فدوی دیشب نوشته و امروز فرستاده شد.
چنانچه اردوی بختیاری تا فردا برسد، گمان می کنم در شهر (شهر کرمانشاه ) جنگی واقع نشود، اطلاعاً جسارت نموده ، مُهر معاضد الملک ، حاشیه اداره روس ، آرشیو وزارت امور خارجه ، سال ۱۳۳۰ ـ کارتن ۲۵ ـ پوشه ۵۷ » (۲)
سند دیگری به صورت تلگراف اداری پیرامون وضعیت
خاص ایجاد شده از پی آورده می شود :
« سند شماره ۱۲۱ ـ اداره تلگرافی دولت علیه ایران ـ
از کرمانشاهان به تهران ـ نمره ۲۵ دولتی به تاریخ ۸ شهر میزان سیچقان ئیل سنه ۱۳۳۰ ـ جناب مستطاب جناب آقای سردار معتضد ، شرحی که مورخه ۲ شوال به خط سالارالدوله به شیرخان صمصام الممالک سنجابی نوشته شده عیناً درج می شود.
صمصام الممالک این دستخط را حالا که به سمت کردستان حرکت می کنم لزوماً به شما می نویسم ، به موجب آن همه قسم قرآن و تعهدات خدمتگزاری که نموده اید ، یا باید بیایید داخل اردو شوید ، یا با دشمن های دین و دولت بجنگید اگر به این طرف هم قبلاً قولی داده اید، بنابراین در کمال بی طرفی در خانه خودتان راحت بنشینید. من روز دوم شوال
انشاءا… تعالی بدون خلاف و تردید وارد شهر کرمانشاه با تمام صغیر و کبیر کردستان حاضر خواهم شد. خدای متعال به هر طرف داد ، ذمه شما بری خواهد بود.
هرگاه مصلحت خودتان را در خدمت به خدا و سایه خدا بدانید، آن هم به فضل ا… تعالی نقلی ندارد .
همین دستخط را فوراً به فرزندان ما ، سردار ناصر و سردار مقتدر ابلاغ نمایید ، صحیح است .
با این حالت که نرسیدن حقوق سنبله این پیاده سوار غیر مکفی را هم مسترفی نموده و در شرف تفرقه هستند و این عده هم پس از عزیمت اردوی مجاهد و بختیاری قابل مقاومت در مقابل اجتماعات عشایری و آن طرف نخواهد بود‌ ، پول هم گمرک نمی دهد، اقلاً من هم از عشایری به عنوان حقوق جلب و طرفیت برای دفاع با آن طرف بدهم پس ناچار
با این وضع حاضره بقای خود را با عدم استعداد و نبودن پول برای تدارک دفاع چنانچه تلگرافاً
دراین چند روز کراراً عرض کرده و استعفای از این خدمت داده و جواب نرسیده ، حالا به توسط شما ادای تکلیف می نماید که صریحاً و سریعاً عرض و کسب جواب آخرین تکلیف را بنمایید که
هیچ نتیجه جز ندامت برای خودم و دولت
متصور نیست.
اردوی مجاهد و بختیاری هم تا نزدیک است ، هر قسم
که مقتضی باشد اقدامات در حفظ نظم این سامان مقرر فرمایند ، بدون پول و استعداد مکفی در مقابل این استعداد عشایری و غیره با رفتن اردو ، ابداً مقاومت
مقدور نیست و ابداً مسوولیتی هم با این عرایض برای من نیست و نخواهد بود.
فرمانفرما ـ ۲۹۳-۸-۲۰۶-۱۸ » (۳)
ادامه دارد
ــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – سلطانی ـ پیشین ـ ۶۳۶ تا ۶۳۸ ـ در مطلب نقل شده آمده است :
« روز بیست و نهم شعبان برابر با ۲۲ مرداد ۱۲۹۱ ش
فرمانفرما به طرف کردستان به همراه مجاهدین حرکت کرد که پنجم رمضان = ۲۵ مرداد ۱۲۹۱ از بین راه یارمحمد خان به کرمانشاه بازگشت .
در کتاب گُرد کُرد بیرون رفتن فرمانفرما از شهرکرمانشاه روز ۲۴ مرداد و حرکت به طرف سنندج، ۲۸ مرداد آمده است. کسروی ۲۴ مرداد ۱۲۹۱ ، حرکت از کرمانشاه به جانب سنندج نگاشته ،
دکتر ملک زاده بازگشت یارمحمد خان را در کنار شهر کرمانشاه ، صبح دوشنبه پنجم رمضان آورده است
و فرید الملک ، مراجعت یارمحمد خان را دوشنبه پنجم رمضان ثبت کرده و در نهایت در قید تاریخ ها ،
چندگانگی وجود دارد.
۲ و ۳- در تکاپوی تاج و تخت ـ پیشین ـ صص ۱۷۹-
۱۸۰-۱۸۱

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

5 + 4 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>