دوشنبه , ۲۵ شهریور ۱۳۹۸
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  دویست و شانزده

در نوبت های پیشین فصول و بخش های عدیده و گوناگون این کنکاش که با ابراز خوشوقتی از همکاری و تلاش کارکنان مربوطه ی روزنامه ی گرامی باختر به مراحل پایانی خود نزدیک شده است ،
به ویژه سرکار خانم نیک گو که با شرح صدر ،
بردباری ، دقت ، وسواس و موشکافی و تطبیق مطالب ، در همه احوال از مجاهدت علمی و فرهنگی و تشویق و رهنمود دریغ نورزیدند سپاسگزارم ،
انشاء ا… سلامت و موفق باشند .
و به هر حال بازهم خوشوقت است دراین موقع فیلم مستند سرگذشت سردار مجاهد یارمحمدخان کرمانشاهی که با تلاش دست اندرکاران مربوطه نیز مراحل پایانی خود را طی می کند، دورنمای گذشته را از نظر می گذراند و زمستان سال ۱۳۶۹ که آغازین نگاشته های شرح احوال سردار یارمحمدخان کرمانشاهی در لوای غیرت ، حمیت ، جانفشانی و ایثار مردم بزرگوار کرمانشاهان در راه وصول و تحقق آمال و آرزوی برقراری حاکمیت قانون و جاری شدن شط شهد شیرین آزادی را مطالبه ای بحق
می دانستند ، افق آینده ی شروع کار خود را درجریده ی باختر که به صورت هفتگی منتشر
می شد به واقع مه آلود می دیدم.
اما پایمردی های مردمی عزیزانی که نام آنان را در صفحات حق گذاریکتاب گُرد کُرد که اینک
سومین نوبت چاپ خود را پشت سرگذاشته است،
به صورت خوشایندی متجلی می دیدم که سوق به جلو را بشارت می داد و همان شد که باتمام ناملایمات روحی شعاع چراغی که برافروخته شده بود
را با طی زمان ، وسیع تر و نورانی تر نظاره کردیم و از این روی در رشته کنکاش های سلسله مقالات تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان که به عنوان کتاب اول از چهارکتاب مدون با نام از مشروطیت تا جنگ جهانی اول ، مدت زمان دیگری میسر شده تا در مباحث حوادث و اتفاقات مشروطیت به نقش یارمحمدخان بپردازیم ، خوشحال هستم این کار هم که بیش از چند سال است اوقات این قلم را مصروف پژوهش و نگارش و بازنوشت و بازنشر آن در
روزنامه ی باختر کرده است، با لطف و مرحمت جناب آقای کامران سعادت مدیرو صاحب امتیاز روزنامه باختر به سامان می رساند.
باشد تا شاهد به بار نشستن این وجیزه ی فرهنگی در این روزگار نابسامان و بیداد فرهنگی نیز باشد و به واقع در کنار جناب آقای سعادت غیر از همکاران تحریریه از دوست بسیار عزیز، ‌متعهد و مردمی ، پرتلاش و زحمتکش جناب آقای سیاوش عبدی تشکر ویژه و سپاس بی حد دارد که درهر شرایطی متعهدانه در رساندن مطالب به موقع و لازم به روزنامه از تلاش و تعهد خود بازنایستاد تا کار با توفیق همراه باشد و امروز خوشوقت از آن هست که در زمینه ی کرمانشاهان شناسی ، خداوند بزرگ عنایت فرمود تا بر اوراق فرهنگی استان کرمانشاهان ،
پنج هزاربرگ مطلب تهیه شده و آماده ی چاپ که دربرگیرنده ی بازپرداخت نزدیک به نودسال تاریخ مردم این استان و کشور عزیز ایران هست به منصه ی
ظهور و بروز رسیده است .
این هم افتخار و بُرد و پیشینه ی پربار فرهنگ دیگری است که در سایه ی مراحم حق و بذل محبت دوستانه نصیب می برد و درهر صورت
ادامه ی مطلب ذیل تشریح احوال سردار مجاهد یارمحمد خان کرمانشاهانی به این صورت هست
که از پی می آوریم :
علی اکبرخان سردار مقتدر سنجابی که درجنگ های
مشروطیت درکرمانشاهان درروزهای آغازین مهرماه سال ۱۲۹۱ خورشیدی متأسفانه در تقابل و تضاد با سردار مجاهد یارمحمدخان بوده است درحالی که تا آن زمان درجبهه ی متحد سالارالدوله قرارداشت و به طریقه ی دیگر بازهم مخالف سردار یارمحمدخان.
به هر صورت سردار مقتدر سنجابی درادامه ی یادداشت هایش پیرامون نسق فرمانفرما ، نماینده ی
پیروز مشروطیت ایران نوشته است :
« غایله ی سالارالدوله پایان یافت و نتیجه ی آن کشته شدن داوودخان و علی اکبرخان ایلخان های کلهر و سلیمان خان شرف الملک اردلان رییس طوایف جاف و عبدالکریم بیگ وکیل و رییس ایل جوانرود، و در شهر(شهرکرمانشاه ) اعظم الدوله
( حسین خان اعظم الدوله زنگنه فرزند ارشد
حاج محمد رضا خان ظهیرالملک امیرتومان زنگنه )
حکمران کرمانشاه و پسرش فخیم السلطنه و
اعتلاء الدوله کارگزار و حسین خان معین الرعایا و اکبرخان معینی و مهمتر از همه سردار مجاهد و دلیر
ایران یارمحمدخان و هزاران نفر افراد نامدار و گمنام از عشایر و طوایف که در بیابان های ساوه (منظور باغ شاه
ساوه هست) و دشت های کرمانشاه به خاک افتادند و غارت و چپاول بازارها و صدها خاندان قدیمی شهرها و ویرانی کلی شهرستان ها .
این بود ، بهایی که در مدت کمتر از دو سال در ولایت
کردستان و کرمانشاهان به جاه طلبی های جنون آمیز
این شاهزاده ی شوم پرداختند. » (۱)
کنسول انگلیس استعمارگر در شهر کرمانشاه که پیش از آن زمان یعنی قبل از قیام سردار یارمحمد خان و
در دفعات پیشین در لشکرکشی های سردار مجاهد از او با نام سردار واقعی مشروطه و … در گزارش های کنسولی به سفارت انگلستان درایران و تهران یاد
می کرده است، دراین مرحله ناجوانمردانه صفت دیگری به کار برده که می خوانیم :
« کرمانشاه ـ ۶ اکتبر ۱۹۱۲ ـ ۱۳ مهر ۱۲۹۱ ـ ۲۲ شوال
۱۳۳۰ ـ آقا افتخار دارم راپورت دهم که یاغیان تحت امر یارمحمدخان مجاهد، ساعت دو و نیم
بعد از نصف شب ۵ اکتبر به شهر (شهرکرمانشاه) حمله نمودند. فرمانفرما عمارات دولتی را سنگر کرده ،
بختیاری ها و سنجابی ها ، چیه سرخ (چیاسرخ = چغاسرخ ـ از بلندی های داخل شهر کرمانشاه ) را که یکی از نقاط کوهستانی است، و اکراد در آنجا سکنی دارند، با دو عراده توپ سنگر نمودند.
قریب سه ساعت قبل از ظهر یارمحمد خان که تا محل مربع جلو عمارت حکومتی خود را رسانده بود، به سرش گلوله خورده ، مقتول گردیده . ایلیاتی های کلهر که قریب پنجاه نفر با یارمحمدخان بودند‌، فوراً فرار اختیار نموده و سواره به قنسولخانه آمده ،
استدعای تحصن نمودند.
من به آنها گفتم نمی توانم وعده ی حفظ آنها را بدهم .
آن وقت به استثنای سه نفر مجروح و پنج نفر از مجاهدین ، تمامشان رفتند‌‌، پنج نفر مجاهد مذکور ،
‌استدعا نمودند که آنها را به سرکرده های خودشان بسپارم . درمیان آنها کریم آقا (کریم دواتگر)
نماینده ی دموکرات ها بود که گفت من در
جنگ دخیل نیستم ، لیکن برای انجام صلح
آمده ام … » (۲)
با شهادت سردار مجاهد یارمحمدخان کرمانشاهی که تبلور عینی انقلاب شناخته می شد، چرا که به مدت ۶ سال درکانون بحران حوادث مشروطیت گِل وجودش سرشته شده بود و دفن سردار مشروطه در گورستان عمومی شهر معروف به سرقبر آقا ، مشروطیت نیز دفن گردید.
ادامه دارد
ــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – ایل سنجابی و مجاهدات ملی ایران ـ پیشین ـ ص ۲۱۴، یکی از اوراق سیاه کاری سرداران سنجابی ،‌
یعنی پسران شیرمحمدخان صمصام الممالک سنجابی را بایستی شرکت در اردوی فرمانفرما و جدال با سردار مشروطه یارمحمدخان ، گو اینکه برای
پسران صمصام الممالک هیچ امتیاز و افتخاری نداشت،
بلکه ننگی نیز ره آورد داشت ولیکن در سال های بعد
یعنی پایان وقایع جنگ جهانی اول خدمتی که پسران
مرحوم شیرمحمد خان به فرمانفرما کرده بودند ، وسیله او در حق علی اکبرخان تلافی شد که در کتاب
گزیده ی اسناد فرمانفرما به صورت مشروح آمده است
و درهر حال این دنیا میدان بازی سیاست و بازیگران آن نیز بازیچه سیاست هستند.
۲- کتاب آبی ـ جلد هشتم ، پیشین ـ ص ۱۹۹۷

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

3 + 3 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>