دوشنبه , ۲۵ شهریور ۱۳۹۸
آخرین خبرها

تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از مشروطیت تا جنگ جهانی اول

image_print

نوشته اردشیر کشاورز

بخش  دویست و هفده

در نوبت های پیشین از حق گزاری و سپاس از
همکاری های مبذوله ی دوستان و زحمتکشان روزنامه
باختر، ‌مطالبی گفته شد و نوشتیم:
با شهادت سردار مجاهد یارمحمد خان کرمانشاهانی که تبلور عینی انقلاب مشروطیت شناخته می شد،‌
چرا که به مدت ۶ سال درکانون بحران حوادث مشروطه ، گِل و خمیرمایه ی وجودش سرشته شده بود و سپس دفن سردار مجاهد مشروطه درگورستان عمومی شهرکرمانشاه معروف به سرقبر آقا ، مشروطیت نیز دفن گردید.
دکتر مهدی ملک زاد درمجلدات چند جلدی کتاب تاریخ انقلاب مشروطیت ایران نوشته است :
« تقدیر مجاهدینی که درجنگ های غرب آن همه با رشادت و جانبازی جنگیدند ، بهتر از مجاهدین پس از
فتح تهران وجنگ پارک اتابک نبود، مجاهدینی که با یارمحمدخان بودند‌، خلع سلاح شدند و یا فرارکرده و معلوم نشد که عاقب آنها به کجا رسید . مجاهدین ارمنی که در اردوی فرمانفرما بودند پس از چندی به تهران بازگشته و تدریجاً تشکیلات آنها منحل شد وهریک یا پی کسب و کار رفتند و یا مفقودالاثر شدند و در نتیجه پس از شش سال جنگ و فداکاری و آن همه شجاعت و مردانگی ، ازمجاهدین راه مشروطیت جز در تاریخ اثری باقی نماند. » (۱)
باقر مومنی نیز نوشته است :
« گروه مجاهدین که بی سردار ماند، پراکنده شد و بدین سان نیروی مسلح خلق که از سال ۱۲۸۶ در تبریز نطفه بست، درکرمانشاه مدفون شد. با از پا افتادن یارمحمدخان ، جنبش انقلابی مشروطیت ، آخرین راه خویش را به آخر رسانید و دولت محافظه کار که ترکیبی از مرتجع و اعتدالی و اصلاح طلب بود، با سازش و رشوه هایی چند که به بازماندگان استبداد قرون وسطایی داد، پایه های قدرت استبدادی خویش را یک باره مستحکم ساخت.» (۲)
بدین ترتیب قربانیان انقلاب و آرمان های شریفشان پس از ستیزی ۶ ساله در سازش محافظه کاران طبقات تازه به دوران رسیده و عناصر لیبرال و فرصت طلب دوران استبداد فنا شدند تا پس از چند سال در جریان جنگ جهانی و سقوط تزار را خونی تازه در قالب
میرزا کوچک خان جنگلی و شیخ محمد خیابانی ، رستاخیزی نو به پا کنند.» (۳)
در هنگامه ای چنان و در خط سیری که طی مراحل گوناگون فصول و بخش های این کنکاش و در
لوای تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان ، تبیین گفتمان و مباحث کتاب اول تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان یعنی از مشروطیت تا جنگ جهانی اول از آغاز تا فرجام ، پی کاوی و موشکافی گردید، قصد آن بود تا نقش کرمانشاهان در انقلاب مشروطیت بازنمایانده شود.
از این روی با کشته شدن ، شهادت و در واقع ترور سردار یارمحمدخان توسط عوامل فرمانفرما و دفن سردار در گورستان عمومی شهر ، پدیده های انقلاب مشروطیت نه در کرمانشاه ،کرمانشاهان و دیار غرب کشور و بَل آن پدیده های زیبا و پربار و نوین
مشروطه درکشور ایران دفن گردید و چنان گفته
شده است :
با کشته شدن آخرین سردار باقی مانده در صحنه های پیکار انقلاب و ارتجاع ، همراه با دفن پیکر سردار که در کرمانشاه دفن گردید ، مشروطیت نیز در کرمانشاه و ایران دفن گردید.
چراغ عمر سردار مجاهد که آخرین چراغ فرا راه
وطن خواهان بیدار دل بود ‌و هر آن کس که درد وطن داشت ، برگرِد وی جمع بودند تا کشتی شکسته ی میهن را به ساحل نجات هدایت کنند ، با تیر خصمی زبون و کوردل با تمهید مقدمه ای بس ناجوانمردانه
و طرح نقشه ای کور وعاری از عاطفه ناشی از افشای نیت سردار دردستگیری فرمانفرما و به سقوط
کشانیدن حاکمیت پوشالی ناصرالملک قراگوزلوی همدانی نایب السلطنه ی عامل و جاسوس انگلیس
و لو رفتن مسیرحرکت و توقف سردار در برابر
ساختمان مسجد عماد الدوله در زیر دریچه ی سقف بازار زرگرها در ساعت ده صبح روز سیزدهم مهرماه سال ۱۲۹۱ و با ترفندی که به کاربسته شده بود،‌ سرداری بی بدیل از پای درآمد، درخت تناوری خم شده و درخاک افتاد، چراغ مشروطیت خاموش شد
و همچنان در پیچ و خم راه پر از محافظت و صعوبت تاریخ خاموش است.
روانشاد زنده یاد دکتر علی اکبر نقی پور درکتاب ارزشمند یارمحمد خان سردار مشروطه نوشته است :
« اکنون یارمحمد خان کشته شده است و جنازه ی
او رابه میدان حکومتی برده اند و فرمانفرما را نیز خبرکرده اند ،‌می گویند فرمانفرما بر جنازه افسوس خورده است ، اما از مرد سنگدل وجنایتکاری مثل فرمانفرما که یارمحمد خان را دشمن شماره یک
خود می دانست ، این کار جز برای تظاهر برنمی آید، زیرا اکنون خیالش از جانب یارمحمدخان راحت بود و می خواست، ریاکارانه قلوب مردم آزادی خواهی را که چشم امید به یارمحمد خان و استقرار آزادی و مشروطیت ودموکراسی واقعی از جانب او داشتند
به دست بیاورد.
جنازه ی یارمحمدخان را با احترام در گورستان
شهر دفن کردند و اکنون آرامگاه فراموش شده ی
او در گوشه ای از شهر کرمانشاه در محل گورستان قدیمی شهر که به صورت محله ی مسکونی درآمده است ، در گوشه ای که توسط شهرداری محصور شده قراردارد. (۴)
یارمحمدخان با همه ی آرزوهای بلند پروازانه اش درخاک آرمید و فرمانفرما بر اریکه ی حکومت مشروطه درغرب ایران نشست و در زیر سایه ی حکومت مشروطه بساط حکومت استبدادی قرون وسطایی خود را گسترد. » (۵)
در بررسی و بازشکافت مباحث همه جانبه ی به واقع گسترده ی تاریخ تحولات سیاسی کرمانشاهان از انقلاب مشروطیت ایران در سال ۱۲۸۵ خورشیدی تا انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ که مدت زمانی نزدیک به هفتادسال را دربر می گرفته است و همچنان که
پیش تر هم و به کرات گفته ایم در بردارنده ی
محتوایی مطالب و مباحث چهارکتاب می باشد
و به این شرح در کنکاش های قبلی نام و نشان کتاب ها
عرضه شده است و اینک نیز می خوانیم :
کتاب اول از مشروطیت تا جنگ جهانی اول ـ کتاب دوم از جنگ جهانی اول تا کودتای سوم اسفند
سال ۱۲۹۹ خورشیدی ، کتاب سوم از کودتا تا کودتا یعنی از کودتای سوم اسفند سال ۱۲۹۹ خورشیدی تا کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ و کتاب چهارم از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ خورشیدی تا
پدیده ی انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس و جنگ تحمیلی .
در این مقطع و با توجه به بازنگاشت و چاپ و
عرضه ی مطالب کتاب های دوم و سوم و چهارم و اینک نیز کتاب اول که در توضیح عدم هماهنگی
اقدام در عرضه ی مجلدات و کتاب های دوم تا چهارم پیش تر مراتب به آگاهی خوانندگان بزرگوار رسیده است به پایان می رسد و تنها لایه هایی نهان از تاریخ عیان و مکتوب در بخش پایانی و بعدی به استحضار عزیزان بزرگوار که در سطح آگاهی و ایثار کامل این همه مدت را تحمل کردند ، باقی مانده است ، تقدیم خواهد شد و ضمن تودیع از شما بزرگواران دست همگی را می بوسم.
ادامه دارد
ــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
۱ – تاریخ انقلاب مشروطیت ایران ـ پیشین ـ ص ۱۵۸۱
۲- آخرین مجاهد ، باقر مومنی ، قبلی ـ ص ۴۳
۳- گُرد کُرد ـ قبلی ـ همان
۴- روانشاد دکتر علی اکبر نقی پور ، نویسنده و
پزشک متخصص جراحی عمومی که یاد و نامش را صمیمانه و عمیق دراین فرصت گرامی می داریم، در زمانی که به پژوهش و نگارش کتاب ماندگار یارمحمدخان سردار مشروطه اشتغال داشته،
بخشی از فضای ارضی گورستان عمومی شهر
کرمانشاه موصوف به سرقبر آقا درپی تخریب و بازسازی توسط دستگاه های دولتی محصور می گردیده که آن شادروان از شهرداری نام برده است ، والاّ اتاقک محل قبر سردار نامی مشروطه سردار مجاهد یارمحمد خان کرمانشاهانی اینک در محوطه ساختمان اداری
مرکز بهداشت شهرستان کرمانشاه ، پشت دیوار ساختمان نقلیه قرار دارد.
۵- یارمحمدخان سردار مشروطه ، دکتر علی اکبر نقی پور
پیشین

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

2 + 1 =

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>