فراز و فرود عمرالبشیر رئیس جمهور مخلوع سودان


636907036850320597

رستم بهرامی- کارشناس ارشد روابط بین الملل :
عمر حسن احمد البشیر که بیشتر با عنوان عمرالبشیر شناخته می شود، در سال 1944 در روستایی کوچک در سودان متولد شد. در جوانی به ارتش پیوست و در سال 1973 در جنگ با اسراییل به ارتش مصر پیوست. در ژوئن 1989 زمانی که یک سرهنگ ارتش بود با یک کودتای نظامی و بدون خون ریزی صادق المهدی نخست وزیر منتخب را برکنار و قدرت را در سودان به دست گرفت. وی بلافاصله احزاب سیاسی را ممنوع، مجلس را تعطیل و نشریات را متوقف نمود. در سال 1993 خود را رئیس جمهور این کشور اعلام کرد و به قدرت بی منازع سودان تبدیل شد.
عمرالبشیر پس از چند دور ریاست جمهوری، در انتخابات سال های 2010 و 2015 نیز به پیروزی رسید. وی در سال 2004 با امضای موافقت نامه ای به جنگ داخلی بین سودان که به «بحران دارفور» معروف است، پایان داد. در بحران دارفور و طی شش سال جنگ داخلی که در زمان وی اتفاق افتاد، 300 هزار نفر کشته و دو میلیون نفر آواره شدند. به دنبال این بحران، دیوان بین المللی کیفری لاهه عمرالبشیر را به دلیل اتهام ارتکاب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت در سال 2009 تحت تعقیب بین المللی قرار داد.
اقتصاد سودان در جریان استقلال جنوب این کشور و تشکیل جمهوری «سودان جنوبی» در سال 2011 آسیب فراوانی دید و تقریبا سودان را از منابع نفتی اش محروم نمود. سودان 8 میلیون از جمعیت خود را از داست داد، مساحت آن 650 هزار کیلومتر کاهش پیدا کرد و به جز سرچشمه های رود نیل، منابع جنگلی خود را هم از دست داد.
عمرالبشیر برای پیشگیری از بحران بیشتر و سروسامان دادن به بحران اقتصادی سودان دست دوستی به سوی کشورهای عربی و به ویژه کشورهای منطقه خلیج فارس دراز کرد. وی علی رغم روابط حسنه ای که با جمهوری اسلامی ایران داشت و در جریان رای دادگاه لاهه مورد حمایت قاطع مقامات کشورمان بود، در شهریور 1393 به یکباره و بدون مقدمه مراکز فرهنگی جمهوری اسلامی را تعطیل و روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع نمود.
برخی این اقدام وی را شرط اعراب برای دریافت کمک های مالی اعلام نمودند. پس از قطع روابط با ایران، سودان تریبون گزارش هایی مبنی بر انتقال 4 میلیارد دلار پول از دولت سعودی به بانک مرکزی سودان خبر داد که درستی مطلب پیشین را اثبات می نمود. با حمله ائتلاف عربی به یمن موسوم به «طوفان قاطع» سودان از اولین کشورهایی بود که به کمک عربستان شتافت. اما این اقدام نیز نتوانست مشکلات اقتصادی این کشور را برطرف نماید. نخستین اعتراضات مردم علیه حکومت سودان و عمرالبشیر در حدود چهار ماه پیش(دسامبر/ آذر) از شهر عطبره در 350 کیلومتری خارطوم پایتخت این کشور آغاز گردید. پیش از شروع موج اعتراضات، اکثریت نمایندگان پارلمان از تصویب متممی بر قانون اساسی حمایت کردند که به عمرالبشیر اجازه می داد یک بار دیگر با شرکت در انتخابات رئیس جمهور شود. این اعتراضات در ابتدا به دلیل افزایش هزینه زندگی بود زیرا اقتصاد این کشور شرایط وخیمی داشت.
در چند سال گذشته ارزش پول سودان افت شدیدی کرد، نرخ تورم افزایش یافت و به بیش از 70 درصد رسید. این وضعیت فشار بسیار شدیدی به معیشت مردم وارد نمود. با اعلام دولت مبنی بر افزایش بهای سوخت و نان، اعتراضات مردمی آغاز گردید اما کمی بعد معترضان خواستار استعفای رئیس جمهور و برکناری دولت شدند. مطالبه اصلی معترضان این بود که قانون اساسی به شکلی اصلاح شود که اجازه ندهد عمرالبشیر 75 ساله بتواند بار دیگر در انتخابات ریاست جمهوری سال 2020 شرکت کند. عمرالبشیر در برابر اعتراضات، انجام اصاحات را وعده داد. وعده ای که البته در میان معترضان ارزشی نداشت. درگیری میان نیروهای امنیتی وفادار به عمرالبشیر و معترضان چندین کشته و زخمی بر جای گذاشت. تداوم درگیری ها سبب شد که ارتش روز
پنجشنبه 22 فروردین پس از سی سال حکومت، وی را از قدرت برکنار و بازداشت نماید.
ارتش در بیانیه ای اعلام کرد که رئیس جمهور بازداشت شده است و به مکانی امن برده می شود. به نظر
می رسد ارتش سودان با البشیر معامله ای انجام داده تا او را از قدرت برکنار کند بدون اینکه او را به دادگاه کیفری بین المللی تحویل دهد، چرا که دادگاه
بین المللی خواستار تحویل رئیس جمهور مخلوع به اتهام جنایت جنگی شد و ارتش سودان از این امر سر باز زد. پس از برکناری عمرالبشیر، ارتش اعلام نمود که به مدت سه ماه در این کشور وضعیت فوق العاده برقرار است و ارتش در دوره دو ساله انتقالی زمام امور را در دست دارد. فعلا شورای نظامی انتقالی به ریاست ارتشبد «عوض بن عوف» وزیر دفاع سودان قدرت را در دست گرفته و اعلام نموده است که این نهاد به قدرت چشم ندارد و از خواسته های مردم حفاظت
می کند. اما معترضان که شامل سندیکای کارگری سودانی و نیروهای آزادی و تغییر هستند، به رغم اعلام حکومت نظامی، دست به اعتراض زده اند. آنها شورای نظامی را بخشی از حکومت پیشین می دانند و اعلام کرده اند تا زمان ایجاد دولت انتقالی غیرنظامی به اعتراضات خود ادامه می دهند.
مقابله این شورا با معترضان نگرانی از برخورد میان دو طرف را افزایش داده است. تجربه کودتاهای پیشین در بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای آفریقایی نشان از این دارد که سودان آبستن حوادث تازه ای خواهد بود که مدتها جنگ و درگیری داخلی را به دنبال دارد. حال باید دید که انعطاف پذیری نیروهای نظامی این کشور تا چه میزانی است، مدیریت آنها چگونه است و مداخله کشورهای خارجی به چه صورت میباشد.