«بازگشت دوشیزگان عشق» با نگرشی نو به سرزمین غزل در ادب پارسی معاصر

مشروح خبر

ح- مولایی فر

بخش دوم

نویسندگان کتاب دوشیزه به عشق باز می گردد. عقیده دارند از میان انواع قالب ها در شعر سنتی تنها قالب غزل این قابلیت را دارا بوده تا خود را با ویژگی های هر عصر شعری بهتر منطبق سازد...
ازسوی دیگر کدام ویژگی موجب شده است تا غزل با وجود اشتراک ساختاری با قصیده و تا حدودی با قطعه از دو قالب دیگر راه خود را جدا کند و در مسیر تکامل قرار گیرد؟
« کلهر و اهورا» معتقدند: « 1- تغزل شرقی غزل 2- مینی مال بودن خود قالب» ص 9
برای پی بردن به این راز ضروری است که بیشتر با قالب غزل آشنایی پیدا کنیم. نویسندگان تحلیلگر ضمن تعریف قالب غزل و قدمت طولانی آن در سیر تکوینی همواره توانسته است خود را با زمینه و زمانه ی هر برهه از تاریخ، هم آوا و هماهنگ سازد سپس در مسیر تکامل، در باب زایش و پیدایش غزل مینی مال، به اختصار توضیح داده می شود. و در خلال آن نیز به انواع سبک غزل می پردازند، از جمله سبک هایی چون « مکتب خراسانی، مکتب عراقی، مکتب وقوع (یعنی مکتب واقع گرایی و به اصطلاح بیان واقعیت ها همان طوری که بین عاشق ومعشوق است...) این سبک یک مکتب مستقل است... درمکتب وقوع معشوق مرد است... از دل مکتب وقوع دو جریان نشأت می گیرد: 1- سوخت 2- واسوخت
درمورد اول شاعر جایز نیست به معشوق نازکتر از گل بگوید اما شعر درمورد دوم به گونه ای است که در آن، اعراض از معشوق به چشم می خورد. وحتی این اعراض چه بسا امکان دارد به بیزاری از معشوق بینجامد...»
نقل به مضمون با حذف و اختصار صص 12-13
در ادامه ی توضیح سبک ها « به سبک هندی، سپس به دوره ی غزل در جریان گذار بازگشت می رسیم تا اینکه غزل در دوران مشروطه، مفاهیم جدیدی را به تدریج پذیرا می شود.
یعنی، در واقع از اواخر مشروطیت غزل متحول و با زمانه ی خود همراه می شود... شعر روایی در این دوره و بعد از آن رشد بسیاری پیدا می کند سپس غزل نو در اواخر دهه ی چهل در حوزه ی ادبیات مطرح می گردد... در آثار شاعرانی چون سیمین بهبهانی وحسین منزوی ظهور می کند...»
نقل به مضمون، حذف و به اختصار صص 13-15
پس از تحولی که نیما یوشیج درقلمرو شعر ایجاد می کند: « عده ای از نیما تبعیت می کنند و راه او را دنبال می گیرند، عده ای نیز که نمی توانستند از جاذبه های غزل چشم بپوشند درنوع دوم فعالیت کردند، و به مرور زمان تئوری غزل نو به نام سیمین بهبانی ثبت می شود... ایشان غزل نو را متاثر از شعر نو می داند .... این شاعر روایت را درغزل به تکامل می رساند بنابراین « غزل نو و غزل روایی» شاخه هایی ازدوره ی مدرنیسم به شمار می آید... غزل نو سنتزی است از شعر سنتی فارسی و شعر نیمایی ... یکی از تحولات درشکل غزل، نوشتن آن به صورت پلکانی و متاثر از شعر نیمایی بود... در واقع شاعران غزل نومی خواستند با حفظ قالب سنتی غزل، محتوا و تاحدودی فرم آن را متحول کنند...»
نقل به اختصار و حذف و تلفیق جمله ها
صص 16-17
ناگفته نماند در ابتدای امر، تغییرات و نوگرایی بیشتر در محتوای مضامین قالب غزل را در بر گرفته است باپیدایش شعر نو به گفته ی نویسندگان کتاب دوشیزه به عشق باز می گردد: «... با تاثیر پذیری از شعر نیمایی برای نخستین بار در شکل ظاهری غزل هم تغییراتی پدید آمد»
ص 17
در همین کتاب می خوانیم: « یکی از تحولات درشکل غزل، نوشتن آن به صورت پلکانی و متاثر از شعر نیمایی بود، محمدرضا روزبه در کتاب «سیر تحول درغزل فارسی از مشروطه تا انقلاب اسلامی» آورده است: « آغاز گر این شیوه منوچهر نیستانی بود که بسیاری از شاعران جریان غزل نو ومحققان جریان غزل به درستی به پیشگامی او اشاره کردند.»
ص 182
برگرفته از دوشیزه ص 17
مولفین موارد زیر را در راستای تحولات غزل نو متذکر شده اند:
« 1- تغییر در شکل نوشتاری غزل در سطر بندی آن
2- کانگریت نویسی درغزل
3- آمیختگی غزل با دیگر قالب ها و پیدایش غزل مثنوی ، غزل دوبیتی ، غزل قطعه
4- به کار بردن علائم نگارشی مانند خط تیره و نقطه
5- تقسیم بندی اپیزود یک غزل
6- پایان بندی غزل با پیرنگ باز
ص 18
نکته ی قابل ذکر این است که از دل غزل نو، غزل روایی و غزل فرم پدید آمده است، این موضوع را می توان در اصل کتاب دنبال گرفت.
نمونه شعر روایی شماره 13 سروده ی آرش آذر پیک که بیان آن به نوعی بستری است برای یک اتفاق داستانی...
« کت و شلوار تازه خود را
با چه ذوقی دوباره بر تن کرد!
[ ساعت 9] « نه این همه طاقت
باید امروز ازکجا آورد؟»
میزو دو صندلی کنار هم
چند شاخه اقاقیا، مریم
پیپ را گوشه ی دهان که گذاشت
به سوی آسمان نگاه می کرد
« وای نه ! توده های ابر سیاه
از کجا این همه مزاحم ؟ آه!
او که بیرون نمی زند هرگز
شب بارانی و هوای سرد؟!»
***
خواب چشمان خسته اش را بست
ناگهان با صدای در برخاست
پیپ خاموش، آسمان صاف
کت و شلوار آب رفته ی مرد!»
صص 117-118
ادامه دارد...
------------------------------------
به زودی تازه ترین اثر هنری- فرهنگی «ناصر گلستان فر» با عنوان
« با همین دوربین» عکس هایی از:
بزرگان ایران و کرمانشاه چاپ و روانه ی بازار کتاب خواهد شد.

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × دو =

3 + 3 =