تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

مشروح خبر

نوشته اردشير كشاورز

بخش  دويست و سيزده

در نوبت قبلي بخشي از كتاب مجاهدالسلطان بختياري كه در وقايع مشروطيت همراه مجاهدان ارمني و بختياري دركرمانشاه بوده و بنا به دستور سران بختياري كه در دولت مشروطه عضويت داشته و
در رأس دولت مشروطه موصوف به دولت بختياري
نجف قليخان صمصام السلطنه بختياري قرارداشته و گرداننده ي امور در پشت پرده ي حوادث و وقايع كشور نقش سراني از بختياري ها چون حاج علي قليخان
سردار اسعد بختياري و ديگران قابل انكارنيست و خود در كتاب تاريخ بختياري ذيل مبحث جنگ كرمانشاهان به صدور دستوراتي مبني بر بازگشت از سواران بختياري و مجاهدان ارمني كه از اردوي فرمانفرما
قهر كرده و عازم اسدآباد همدان و اراك سلطان آباد بوده به كرمانشاه در جهت حمايت و پشتيباني مطالبي آورده است.
يادداشت هايي از مجاهد السلطان در ارتباط با شهادت سردار مجاهد يارمحمد خان كرمانشاهي در روز سيزدهم مهرماه سال 1291 خورشيدي و بررسي ريشه ي
نفاق بين مجاهدان ارمني و سردار يارمحمد خان
كرمانشاهي به اين صورت دركتاب تأليفي شخص مذكور ثبت است كه با هم پي مي گيريم :
« پس از قتل يپرم خان و برقراري گريش خان
به جاي او ، متدرجاً نظم اردوي مجاهدين ارامنه
مختل گرديده بود و سركرده ها آن طور كه از يپرم تبعيت مي كردند ، از گريش شنوايي نداشتند و او هم متأسفانه نمي توانست سران اردو را با حُسن تدبير راضي نگاه دارد .
بعد از فتح كرمانشاه ، شبي يارمحمد خان و گيگوي ارمني ، مشاجره مي كنند و گريش به جاي اينكه از حدود
بي طرفي خارج نشود، جانب گيگو را مي گيرد.
يارمحمد خان هم از اين موضوع رنجيده خاطر گرديده ،
به خيال مي افتدكه با ايل كلهر و پايروند (دراصل بايروند)
كه طرفدار سالارالدوله بودند‌، سازش و اردوي مجاهدين ارمني را از هم متلاشي كند.
اين خيال به تدريج در يارمحمدخان قوت گرفته در خفا با معين الكُتاب (1) كه يكي از اشخاص متنفذ كرمانشاه بود تماس مي گيرد و به وسيله ي او با مخالفين شروع به مكاتبه مي كند و پس از جلب اطمينان آنها قرارملاقات مي گذارد. بعد معلوم شد
چند روزي كه يارمحمدخان ناپديد بوده ، در خارج شهربه سرمي برده و با مخالفين مشغول زد و بند
و اتخاذ تصميم لازم بوده است .
دو روز قبل از اينكه قضيه علني و برملا شود، نفرات ايل ، محرمانه و به طورناشناس به شهر رفته ، درخانه طرفداران سالارالدوله سكونت اختيار مي كنند.
يارمحمد خان ضمناً به اتباع و سواران خود دستور مي دهد كه در موقع جنگ ، كلاه برسرنگذارند ، تا مهاجمين آنها را از ساير مجاهدين تشخيص دهند و
به آنها تيراندازي نكنند .
به محض اينكه افراد ايلات طرفدار سالارالدوله به شهر حمله مي كنند‌، اتباع يارمحمدخان و كساني كه قبلاً وارد شهر شده بودند از كمينگاه بيرون آمده با مجاهدين شروع به جنگ مي نمايند‌،‌يارمحمد خان هم شبانه وارد شهر شده براي دستگيري فرمانفرما يكسر به ارگ حكومتي مي رود و هنگامي كه با قزاقان مستحفظ ارگ مصادف مي شود، خود را معرفي مي كند و به طرف
درِ دوم ارگ مي رود.
مستحفظين در دوم با وجود اينكه او خود را معرفي مي كند ، از ورود وي جلوگيري نموده به او ايست مي دهند. يارمحمدخان ناگزير ده تير كمري خود را از
جلد درآورده، درصدد تيراندازي برمي آيد كه يكي از افراد
قزاق ، پيش دستي وبه طرف او شليك مي كند .
گلوله به دهان يارمحمد خان خورده ، به زمين
درمي غلتد. همراهان يارمحمدخان درنگ را جايز ندانسته به فكر فرار مي افتند ، ولي قزاق ها مجال نداده ،
آنها را دستگير و خلع سلاح مي كنند. » (2)
هرآنچه به قلم مجاهدالسلطان يا دكتر نوراله دانشور علوي ، جاري شده و در كتاب جنبش وطن پرستان اصفهان و بختياري به اين صورت آمده است، هرچند نظريه اي بي پايه و اساس و آكنده از لغزش و خطا مي باشد، ‌در واقع ترهاتي است كه به صورت آسمان و ريسمان به هم بافته شده تا نام تاريخ را و در واقع تاريخ مجعول را برخود داشته باشد.
پيرامون واقعيت امر و حقيقت تاريخ ، جريان قيام سردار يارمحمد خان مستند به نگاشته هاي امهات كتب تاريخي دراين كنكاش به حد وفور و كافي مطلب ارائه
شده است و لذا نيازي به استدلال بيشتر جهت بي بنيادي
مطالبي از اين قسم بي محتوا و پا در هوا نيست و به هر صورت به پيگيري موضوع مي پردازيم :
« خلاصه پس از مشاهده ي جنازه ي يارمحمد خان
با كسب اجازه وارد ارگ شده ، جريان امر را به فرمانفرما گزارش داديم . فرمانفرما به وسيله ي نگارنده (دانشورعلوي) براي ضياء السلطنه (ضياء السلطان ـ
محمد تقي خان امير جنگ بختياري ) و شهاب السلطنه
(بختياري) پيغام فرستاد كه اشرار را بلا استثناء دستگير و به افراد اردو ابلاغ كنند كه در مقابل هريك نفر
زنداني،‌ مبلغ دويست تومان به مجاهدين جايزه و پاداش داده خواهد شد.
با صدور اين دستور به تدريج كار به جايي رسيد كه بعضي از
مجاهدين ، اشخاص بي گناه را از منزل ها بيرون كشيده،
تحويل مأمورين فرمانفرما مي دادند و معلوم نشد اين بينوايان شوربخت با پرداخت چه مبالغ هنگفتي بعدها از زندان فرمانفرما مستخلص شدند.
پس از برقراري نظم و امنيت به دستور فرمانفرما ، خانه معين الكتاب وبعضي محترمين ديگر را كه با او همدست بودند غارت كردند و بعد از حصول اطمينان از فراركردن اشرار ، ماوقع را به تفصيل به تهران گزارش دادند و فرمانفرما رشادت و زحمات و استقامت مجاهدين را به اطلاع حكومت مركزي رسانيد و از دولت تقاضا كرد از خوانين (منظور خوانين بختياري است) تشويق لازم به عمل بيايد. » (3)
دكتر ملك زاده نوشته است :
« چون نقشه ي يارمحمد خان دستگير كردن فرمانفرما و تصرف ارگ دولتي بود، با شجاعت بي نظيري
كه هرگز از او ديده نشده بود، سر برهنه و تفنگ
در دست در جلوي يك ستون مجاهد از راه بازار به طرف ارگ حمله برد.يكي از مجاهديني كه درآن جنگ با يارمحمد خان بود، براي نگارنده (دكتر مهدي ملك زاده
صاحب كتاب تاريخ مشروطيت ايران ) نقل كرد كه من
در اكثر جنگ ها دوش به دوش يارمحمدخان مي جنگيدم .
در هيج يك از آن كارزارها ، مثل آن روز يارمحمدخان را دلير و جسور و مطمئن به پيروزي نديده بودم .
فرمانفرما از جان خود بيمناك گرديده ، پي درپي خبر نزديك شدن يارمحمدخان به او مي رسيد و او محافظين سنگرها را به پايداري و مقاومت تشويق مي كرد.
يارمحمدخان فاصله زيادي با ارگ نداشت و
به سنگرهايي كه از طرف قشون فرمانفرما محافظت مي شد نزديك بود و قسمت عمده ي بازار را
پشت سرگذارده بود كه از يكي از سوراخ هاي سقف بازار تيري به طرف يارمحمدخان خالي شد و آن
جوان ساده لوح ، شجاع و پاك دامن نقش برزمين گرديد.» (4)
ادامه دارد
ــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1 - منظور از معين الكُتاب ، شايد مرحوم
محمدحسن خان مدني با لقب بعدي دبيراعظم باشد كه منشي حكومت هاي كرمانشاهان محسوب
مي گرديده و لذا منظورنويسنده كتاب از نام بردن معين الكتاب جهت بسيج نيروهاي طرفدار سالارالدوله عليه فرمانفرما مشخص نيست كه بعداً هم خانه ي او به همين واسطه غارت شده باشد و اين همان ترهاتي است كه دركتاب موصوف آمده است.
2- جنبش وطن پرستان اصفهان وبختياري ، پيشين ـ
صص 126 تا 128
3 - همان ـ ص 129
4-تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ـ پيشين ـ
صص 217-218

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × سه =

+ 87 = 95