تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

نوشته اردشير كشاورز

بخش  دويست و هفده

در نوبت هاي پيشين از حق گزاري و سپاس از
همكاري هاي مبذوله ي دوستان و زحمتكشان روزنامه
باختر، ‌مطالبي گفته شد و نوشتيم:
با شهادت سردار مجاهد يارمحمد خان كرمانشاهاني كه تبلور عيني انقلاب مشروطيت شناخته مي شد،‌
چرا كه به مدت 6 سال دركانون بحران حوادث مشروطه ، گِل و خميرمايه ي وجودش سرشته شده بود و سپس دفن سردار مجاهد مشروطه درگورستان عمومي شهركرمانشاه معروف به سرقبر آقا ، مشروطيت نيز دفن گرديد.
دكتر مهدي ملك زاد درمجلدات چند جلدي كتاب تاريخ انقلاب مشروطيت ايران نوشته است :
« تقدير مجاهديني كه درجنگ هاي غرب آن همه با رشادت و جانبازي جنگيدند ، بهتر از مجاهدين پس از
فتح تهران وجنگ پارك اتابك نبود، مجاهديني كه با يارمحمدخان بودند‌، خلع سلاح شدند و يا فراركرده و معلوم نشد كه عاقب آنها به كجا رسيد . مجاهدين ارمني كه در اردوي فرمانفرما بودند پس از چندي به تهران بازگشته و تدريجاً تشكيلات آنها منحل شد وهريك يا پي كسب و كار رفتند و يا مفقودالاثر شدند و در نتيجه پس از شش سال جنگ و فداكاري و آن همه شجاعت و مردانگي ، ازمجاهدين راه مشروطيت جز در تاريخ اثري باقي نماند. » (1)
باقر مومني نيز نوشته است :
« گروه مجاهدين كه بي سردار ماند، پراكنده شد و بدين سان نيروي مسلح خلق كه از سال 1286 در تبريز نطفه بست، دركرمانشاه مدفون شد. با از پا افتادن يارمحمدخان ، جنبش انقلابي مشروطيت ، آخرين راه خويش را به آخر رسانيد و دولت محافظه كار كه تركيبي از مرتجع و اعتدالي و اصلاح طلب بود، با سازش و رشوه هايي چند كه به بازماندگان استبداد قرون وسطايي داد، پايه هاي قدرت استبدادي خويش را يك باره مستحكم ساخت.» (2)
بدين ترتيب قربانيان انقلاب و آرمان هاي شريفشان پس از ستيزي 6 ساله در سازش محافظه كاران طبقات تازه به دوران رسيده و عناصر ليبرال و فرصت طلب دوران استبداد فنا شدند تا پس از چند سال در جريان جنگ جهاني و سقوط تزار را خوني تازه در قالب
ميرزا كوچك خان جنگلي و شيخ محمد خياباني ، رستاخيزي نو به پا كنند.» (3)
در هنگامه اي چنان و در خط سيري كه طي مراحل گوناگون فصول و بخش هاي اين كنكاش و در
لواي تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان ، تبيين گفتمان و مباحث كتاب اول تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان يعني از مشروطيت تا جنگ جهاني اول از آغاز تا فرجام ، پي كاوي و موشكافي گرديد، قصد آن بود تا نقش كرمانشاهان در انقلاب مشروطيت بازنمايانده شود.
از اين روي با كشته شدن ، شهادت و در واقع ترور سردار يارمحمدخان توسط عوامل فرمانفرما و دفن سردار در گورستان عمومي شهر ، پديده هاي انقلاب مشروطيت نه در كرمانشاه ،كرمانشاهان و ديار غرب كشور و بَل آن پديده هاي زيبا و پربار و نوين
مشروطه دركشور ايران دفن گرديد و چنان گفته
شده است :
با كشته شدن آخرين سردار باقي مانده در صحنه هاي پيكار انقلاب و ارتجاع ، همراه با دفن پيكر سردار كه در كرمانشاه دفن گرديد ، مشروطيت نيز در كرمانشاه و ايران دفن گرديد.
چراغ عمر سردار مجاهد كه آخرين چراغ فرا راه
وطن خواهان بيدار دل بود ‌و هر آن كس كه درد وطن داشت ، برگرِد وي جمع بودند تا كشتي شكسته ي ميهن را به ساحل نجات هدايت كنند ، با تير خصمي زبون و كوردل با تمهيد مقدمه اي بس ناجوانمردانه
و طرح نقشه اي كور وعاري از عاطفه ناشي از افشاي نيت سردار دردستگيري فرمانفرما و به سقوط
كشانيدن حاكميت پوشالي ناصرالملك قراگوزلوي همداني نايب السلطنه ي عامل و جاسوس انگليس
و لو رفتن مسيرحركت و توقف سردار در برابر
ساختمان مسجد عماد الدوله در زير دريچه ي سقف بازار زرگرها در ساعت ده صبح روز سيزدهم مهرماه سال 1291 و با ترفندي كه به كاربسته شده بود،‌ سرداري بي بديل از پاي درآمد، درخت تناوري خم شده و درخاك افتاد، چراغ مشروطيت خاموش شد
و همچنان در پيچ و خم راه پر از محافظت و صعوبت تاريخ خاموش است.
روانشاد زنده ياد دكتر علي اكبر نقي پور دركتاب ارزشمند يارمحمد خان سردار مشروطه نوشته است :
« اكنون يارمحمد خان كشته شده است و جنازه ي
او رابه ميدان حكومتي برده اند و فرمانفرما را نيز خبركرده اند ،‌مي گويند فرمانفرما بر جنازه افسوس خورده است ، اما از مرد سنگدل وجنايتكاري مثل فرمانفرما كه يارمحمد خان را دشمن شماره يك
خود مي دانست ، اين كار جز براي تظاهر برنمي آيد، زيرا اكنون خيالش از جانب يارمحمدخان راحت بود و مي خواست، رياكارانه قلوب مردم آزادي خواهي را كه چشم اميد به يارمحمد خان و استقرار آزادي و مشروطيت ودموكراسي واقعي از جانب او داشتند
به دست بياورد.
جنازه ي يارمحمدخان را با احترام در گورستان
شهر دفن كردند و اكنون آرامگاه فراموش شده ي
او در گوشه اي از شهر كرمانشاه در محل گورستان قديمي شهر كه به صورت محله ي مسكوني درآمده است ، در گوشه اي كه توسط شهرداري محصور شده قراردارد. (4)
يارمحمدخان با همه ي آرزوهاي بلند پروازانه اش درخاك آرميد و فرمانفرما بر اريكه ي حكومت مشروطه درغرب ايران نشست و در زير سايه ي حكومت مشروطه بساط حكومت استبدادي قرون وسطايي خود را گسترد. » (5)
در بررسي و بازشكافت مباحث همه جانبه ي به واقع گسترده ي تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از انقلاب مشروطيت ايران در سال 1285 خورشيدي تا انقلاب اسلامي 1357 كه مدت زماني نزديك به هفتادسال را دربر مي گرفته است و همچنان كه
پيش تر هم و به كرات گفته ايم در بردارنده ي
محتوايي مطالب و مباحث چهاركتاب مي باشد
و به اين شرح در كنكاش هاي قبلي نام و نشان كتاب ها
عرضه شده است و اينك نيز مي خوانيم :
كتاب اول از مشروطيت تا جنگ جهاني اول ـ كتاب دوم از جنگ جهاني اول تا كودتاي سوم اسفند
سال 1299 خورشيدي ، كتاب سوم از كودتا تا كودتا يعني از كودتاي سوم اسفند سال 1299 خورشيدي تا كودتاي 28 مرداد سال 1332 و كتاب چهارم از كودتاي 28 مرداد سال 1332 خورشيدي تا
پديده ي انقلاب اسلامي و هشت سال دفاع مقدس و جنگ تحميلي .
در اين مقطع و با توجه به بازنگاشت و چاپ و
عرضه ي مطالب كتاب هاي دوم و سوم و چهارم و اينك نيز كتاب اول كه در توضيح عدم هماهنگي
اقدام در عرضه ي مجلدات و كتاب هاي دوم تا چهارم پيش تر مراتب به آگاهي خوانندگان بزرگوار رسيده است به پايان مي رسد و تنها لايه هايي نهان از تاريخ عيان و مكتوب در بخش پاياني و بعدي به استحضار عزيزان بزرگوار كه در سطح آگاهي و ايثار كامل اين همه مدت را تحمل كردند ، باقي مانده است ، تقديم خواهد شد و ضمن توديع از شما بزرگواران دست همگي را مي بوسم.
ادامه دارد
ــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1 - تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ـ پيشين ـ ص 1581
2- آخرين مجاهد ، باقر مومني ، قبلي ـ ص 43
3- گُرد كُرد ـ قبلي ـ همان
4- روانشاد دكتر علي اكبر نقي پور ، نويسنده و
پزشك متخصص جراحي عمومي كه ياد و نامش را صميمانه و عميق دراين فرصت گرامي مي داريم، در زماني كه به پژوهش و نگارش كتاب ماندگار يارمحمدخان سردار مشروطه اشتغال داشته،
بخشي از فضاي ارضي گورستان عمومي شهر
كرمانشاه موصوف به سرقبر آقا درپي تخريب و بازسازي توسط دستگاه هاي دولتي محصور مي گرديده كه آن شادروان از شهرداري نام برده است ، والاّ اتاقك محل قبر سردار نامي مشروطه سردار مجاهد يارمحمد خان كرمانشاهاني اينك در محوطه ساختمان اداري
مركز بهداشت شهرستان كرمانشاه ، پشت ديوار ساختمان نقليه قرار دارد.
5- يارمحمدخان سردار مشروطه ، دكتر علي اكبر نقي پور
پيشين

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

54 + = 63