تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

مشروح خبر

نوشته اردشير كشاورز

بخش  شصت و دوم

در نوبت پیشین از نزدیک شدن سپاهیان شمال و جنوب مرکب از مجاهدان قفقازی ، گیلانی ، مازندرانی ،
ارمنی و مسلمان در سپاه شمال و نیروهای داوطلب ملی و عشایر بختیاری در سپاه جنوب به فرماندهی محمدولیخان سپهدار تنکابنی و حاج علی قلیخان سردار اسعد بختیاری ، برادران و پسرعموهایش از جمله نجف قلیخان صمصام السلطنه و ابراهیم خان و دیگران به دروازه های تهران مستند به آثار مکتوب تاریخی و از جمله مندرجات اسناد کتاب آبی ، مطالبی در این کنکاش آورده شد و لذا همچنان از گزارش های کتاب آبی می خوانیم :
3 و 4 ماه ژوئیه (12 و 13 تیر ـ 15 ج 2 ) اتفاقات مهمی روی داد ، سردار اسعد به رباط کریم وارد گردید ، قزاق ها
از کرج عقب نشسته ، سپهدار جای آنان را متصرف شد ،
با توجه به نزدیک شدن نیروهای ملی به پایتخت ، نمایندگان دو دولت روس و انگلیس برابر دستور العمل
دولت های خود به عبارت چرچیل و رومانوسکی نزد سردار اسعد و ماژور استوکس و بارانوسکی به نزد
سپهدار رفتند.
در 9 ماه ژوئیه ـ 18 تیر ـ 20 ج 2 ، سپهدار با نیروهایش در
موضع جنوب شرقی رباط کریم نزد سردار اسعد که یکهزار و
دویست بختیاری را فرماندهی می کرد رسید. (1)
درآن مکان لطف علیخان امیر مفخم بختیاری فرزند حاج امامقلیخان ایلخانی که از گذشته های دور همچنان محرم و از عوامل محمدعلی شاه و دراین دوره با نیروهای دولتی و بخشی از عشایر بختیاری جزء دسته ی دولتیان به حساب آمد ، با مکر و حیله ، جنگی را با ملیون آغاز کرد که سه روز طول کشید ، اما سرانجام در شب 12 ماه ژوئیه
20 تیر ـ 22 ج 2 تمام قشون ملی از میان قزاق ها و دیگر نیروهای محمد علی شاه بدون آن که آنان متوجه بشوند گذشته و در ساعت 6 صبح روز 13 ماه ژوئیه 22 تیر ، 24 ج 2 ، از دروازه یوسف آباد به تهران ورود کردند و از مقابل
سفارت انگلیس گذشته و به سه بخش تقسیم شده ، بدون برخورد با هیچ ممانعتی به بهارستان رسیدند.
اما در صبح همان روز کاپیتان زاپولسکی با 400 تن قزاق از یکی از دروازه های تهران وارد شده و در قزاقخانه به
کلنل لیاخف که او نیز با چهارصد قزاق در قزاقخانه موضع گرفته بود ملحق شد.
سه روز جنگ یعنی تا روز 25 تیر بین نیروهای ملی و قزاق های دولتی ادامه داشت و پانصد نفر قشون غیر منظم
محمدعلی شاه هم میدان مشق را متصرف و در مقابل قوای سپهدار و سردار اسعد مابقی نقاط شهر را در اختیار داشتند و قشون ملی بهارستان را مرکز و ستاد عملیات جنگی خود قرارداده بود .
در روز 25 تیر محمد علی شاه مصمم شد با تمام قوا به ملیون هجوم برده و در صورت عدم توفیق در ساختمان سفارتخانه روس متحصن شود ، اما تهاجم سخت شاه هم اثری نبخشیده و یکی از کاپیتان های روسی از تپه های
قصرقجر ، مرتب محله و ساختمان بهارستان را آماج بمبارده های توپخانه ی خود قرارداده بود و در زیر آتش توپخانه بخشی از آنان به دروازه ی دوشان تپه هجوم برده ،
اما نیروهای عشایری بختیاری حملات آنان را دفع و دروازه را فتح و در اختیار گرفتند و در نتیجه نیروهای محمدعلی شاه به واسطه بی نظمی از هم گسیخته و متفرق شدند.
سرهنگ لیاخف درآخرین تلاش های ناکام خود درصدد بمباردمان بهارستان برآمد ، اما به واسطه ی ناآشنایی توپچیان اکثر گلوله های توپ به ساختمان بانک شاهنشاهی اصابت کرده این اقدام نیز نتیجه ای دربر نداشت ، در حالیکه افسران و صاحب منصبان ایرانی تابع شاه به او امید می دادند در نهایت پیروزی با شاه
خواهد بود و از این روی در روز بعد یعنی 25 تیرماه ،
نیروهای وفادار به محمدعلی شاه به دروازه ها هجوم آورده و سرانجام شاه نادان تحت حراست نگهبانان روس و انگلیس در ساختمان سفارتخانه روس در زرگنده تهران تحصن گزید. (2)
و بدین سان به نحوی که پیش تر گفته ایم به سلطنت او خاتمه داده شد و اما باز می گردیم و پیگیر وقایع کرمانشاه در روزهای آشوب نقاط و لشکرکشی سپاهیان شمال و جنوب به تهران و خلع محمد علی شاه خواهیم شد و به شرحی که گفتیم و در کتاب آبی پیرامون استعفای میرزا علی خان ظهیرالدوله حاکم کرمانشاهان آمده است و می خوانیم :
کرمانشاهان ـ ظهیرالدوله به حکومت باقی است و تا یک اندازه در مقابل ظهیرالملک بی قدرت است ، ولی دولت مرکزی به او قول همراهی داده ، سی نفر قزاق و 70 نفر سوار
دیگر برای کمک به او فرستاده شده است.
سپهدار (سپهدار تنکابنی در تشکیل اولین دولت بعد از خلع محمد علیشاه که بدون تعیین رییس الوزراء شروع به کار کرد به عنوان وزیر جنگ و سردار اسعد به عنوان وزیرداخله گزینش شدند ) تلگرافی به اهالی کرمانشاه نموده که ملت روس و انگلیس خیلی مساعدت برای تحصیل مشروطیت ایران نموده اند و نباید ضدیتی نسبت به آنها بشود و همچنین تلگراف دیگری کرده است که مختار السلطنه به ریاست قشون کرمانشاه تعیین شده است و به همین زودی با فوج خود وارد خواهد شد .
این تعیین قوه ی ظهیرالملک را کم خواهد کرد ، به جهت
آن که افواج فعلاً در دست او هستند. (3)
در خاطرات فرید الملک پیرامون درگیری هایی بین مردم شهری شهرکرمانشاه و سواران و همراهان داوودخان سردار مظفر ایلخانی کلهر و ترک شهر کرمانشاه از جانب همراهان سردار مظفر که خود در جهت پیش گیری از قحطی مفید بوده ، مطالبی آمده است و امر غارت دراین شهر رایج گشته و لذا امنیت بیچاره مردم ملعبه ی چنان اقدامات خودسرانه ی اجامر و اراذل و اوباش شده و در یادداشت روز شنبه 6 رجب 1327 نوشته است :
به واسطه انقلاب شهر و اطراف و معین نشدن حاکم
( به جای ظهیرالدوله ) کارها معوق و معطل است . منشی قونسولگری انگلیس پیغام آورده دیشب به قنسولخانه سنگ انداخته اند ، نوکرها خبرشده فرار کرده اند ، قراول بفرستید یا اجازه بدهید به بغداد بنویسیم از قنسولخانه آنجا قراول بیاید ، امروز آقایان و اعیان شهر ، نظم و امنیت شهر (کرمانشاه ) را به عهده ی جناب ظهیرالملک واگذاشته و ایشان هم قبول نموده اند و ادامه داده اند که سلطان احمد شاه به جای پدرش محمد علی شاه مخلوع به سلطنت رسیده و خدمت حضرت آقا یعنی ظهیرالدوله که رسیده اند ، نوشته اند عجالتاً از حکومت استعفا داده و منتظر جواب از تهران می باشند ، اما در یادداشت
روز جمعه 12 رجب آورده اند :
اعیان و اشراف کرمانشاه خدمت ظهیرالدوله شرفیاب و استدعا کرده اند در حکمرانی این بلد ( شهرکرمانشاه و البته استان یا ایالت کرمانشاهان ) باقی بمانند و حضرت آقا
هم اجابت فرموده اند . (4)
و در ارتباط با عقبه ی کار معین الرعایا و موضوع متحصنین فرید الملک نوشته اند :
سه شنبه 16 رجب 1327 از قراری که شنیدیم خیال دارند معین الرعایا و میرزا فتح اله رییس التجار را از قونسولخانه انگلیس بیرون بیاورند و در عدلیه استنطاق کنند ولی به طوری که گفته شد دیشب فراراً رفته اند ولی هنوز معلوم نیست به کدام سمت و به کجا رفته اند .
وثوق الممالک رفیقشان در خانه ی جناب آقا سید
کمال الدین متحصین شده است .
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1 - کتاب آبی ـ جلد سوم ، پیشین ـ ص 686
2- همان ـ ص 687
3- به نحوی که دراین کنکاش آورده شده است ظهیرالملک زنگنه رییس فوج زنگنه مرکب از 6 دسته مجهز و مسلح و مکمل بوده و در کلیت امر ایالت کرمانشاهان در عصر قاجاریه دارای چهار فوج بوده است از جمله فوج زنگنه ، فوج کلهر ، فوج گوران کرندی و فوج گوران قلعه زنجیری که فوج کلهر از اورامان سلطنت ناصرالدینشاه به واسطه ی درگیری عشایر کلهر و عمدتاً فوج کلهر با حاکمیت کرمانشاهان به صورت سرپیچی از اوامر حکومتی سر از اطاعت حاکم کرمانشاهان برداشت و علیرغم برخوردهای سخت و خشن میرزا حسنعلی خان امیر نظام گروسی حکومت کرمانشاهان از سال 1309 هجری قمری تا بعد از کشته شدن ناصرالدینشاه با سران کلهر ، اما فوج کلهر هرگز حاضر به ادامه ی خود نگردید و لذا در آن روزگار کرمانشاهان صاحب سه فوج بوده و محتمل است چون مرحوم ظهیرالملک زنگنه رییس فوج زنگنه درجه ی امیرتومانی یعنی سرلشکری داشته ،
به این واسطه افواج کرمانشاهان در سال 1327 هجری قمری بنا به آنچه مستنداً و پیش تر آورده شد در اختیار ظهیرالملک زنگنه بوده است.
4- چون مرحوم میرزا علیخان ظهیرالدوله با لقب طریقتی صفاعلی شاه جانشین مرحوم صفی علیشاه از اقطاب مهم طریقه ی نعمت اللهی بوده است و خود نیز قطب محسوب می شده از این روی در خطاب به وی (آقا )
گفته می شده است.
5- خاطرات فرید الملک پیشین ـ صص 325 - 326

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × دو =

7 + 2 =