تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

مشروح خبر

نوشته اردشير كشاورز

بخش  شصت و سوم

در نوبت قبلی مستند به گزارش های کتاب آبی اسناد وزارت امور خارجه انگلیس و مطالب یادداشت های خاطرات فرید الملک همدانی کارگزار امور خارجه کرمانشاهان و دیگر آثار مکتوب تاریخی مواردی از وقایع سال 1327 هجری قمری برابر با 1288 خورشیدی در کشور و کرمانشاهان را متذکر شدیم و اینک سرخط پاره ای دیگر از حوادث و اتفاقات مربوطه
از پی آورده می شود و در جای خود به تفصیل به تشریح
مواردی ضروری از هر آنچه حادث گردیده می پردازیم و لذا می خوانیم :
سه نفر وکیل (نمایندگان مجلس شورای ملی در دوره ی دوم ) کرمانشاه انتخاب شده و بنا به راپورتی (گزارشی) که از ژنرال قنسول اعلیحضرتی مقیم بغداد برای این سفارت رسیده ( سفارت انگلیس در تهران ـ باز نشر
گزارش های وزارت امور خارجه انگلستان مندرج در کتاب آبی ) شیخ عبداله زنجانی که یکی از علمای معروف نجف است ، در اوایل ماه اوت به قصرشیرین رفته و از طرف خود ملا محمد کاظم خراسانی به ولایات تلگراف کرده است که مالیات ها را به شاه جدید (احمدشاه ) پرداخت نمایند ( در اواخر عصر موصوف به استبداد صغیر ، مراجع ثلاثه ی مقیم عتبات عالیات به عبارت مرحوم آخوند ملا محمد کاظم خراسانی ، آیت اله عبداله مازندرانی و آیت اله میرزا حسین نجل خلیل اعلام کردند مردم ایران از پرداخت مالیات به محمد علی شاه خودداری کنند ) و اهتمام در آسایش مردم بجا آرند .
در 21 ماه اوت ملاکاظم (آیت اله ملا محمد کاظم آخوند خراسانی ) تلگرافی به یکی از علمای کرمانشاه نموده است مبنی بر آن که علما سعی در جلوگیری ازفساد نموده ، نگذارند امثال اغتشاشی که درکرمانشاه روی داده بود ، پیدا شود و به علاوه نگذارند در آتیه هم نظایر آن ظهور یابد . (1)
به هر صورت در آن برهه از زمان به جهت آشوب های فراگیر درکشور و از جمله موضوع زد و خورد بین طرفداران ظهیرالملک زنگنه و خاندان معین الرعایا در شهر کرمانشاه ، انتشار خبر خلع محمد علی شاه از سلطنت و جلوس فرزندش تاحدی از شدت و حرارت وقایع کاسته و اما تداوم و بازتاب منازعه ی جمعی بین خاندان های کرمانشاهی مورد بحث موجبات بیمناکی و تشویش خاطر علمای مقیم عتبات را نسبت به سرنوشت مردم و جامعه ی کرمانشاهانی فراهم آورده ،
در حالیکه علیرغم حوادث مرکز کشور و تعویض سلطنت ، اما و همچنان آتش آشوب در شهر کرمانشاه ،
منطقه را در تَف هیاهوی خود می سوزاند .
ودر نهایت خواندیم که هجوم سواران و تفنگچیان ایل کلهر که به حمایت از ظهیرالملک به شهر کرمانشاه ورود کرده بودند و بیم قحطی و نبود آذوقه بر پریشانی مردم می افزود و ابواب آمد و رفت مردم و ورودآذوقه نیز مزید بر علت شده بود، برابر اقدامات سیاسی انجام شده و ملاقات داوودخان سردار مظفر کلهر با ظهیرالملک مقرر شد تا بیش از سی تن از همراهان داوودخان در شهر نمانده و مابقی تا تعیین تکلیف معین الرعایا و همراهانش که در ساختمان کنسولگری انگلیس تحصن کرده بودند ،
شهر را ترک کنند و این اقدام نیز امیداواری دیگر بود که تا حدی آسودگی خیال مردم را در برداشت و در این عرصه و با توجه به گذشت بیست روز از مدت زمان
سپری شده ی تحصن متحصنین ، چون زمزمه ی بیرون کشانیدن آنان با قوه ی قهریه شنیده می شد ،
پناهندگان شبانه ، مخفیانه و به صورت فرار و گریز ، از ساختمان کنسولگری برون آمده و شهر را به مقصد نامعلومی ترک کردند .
بعد از چند روز مشخص گردید برادران معینی راهی خاک
کلیایی شده و همراه سواران و عشایر و تفنگداران محال مذکور و همراه با مرحوم حسینقلی خان امیرامجد کلیایی
راهی کرمانشاه شده و در تاق بستان اطراق کرده اند .
تعداد عشایر کلیایی همراه معین الرعایا را تا پنج هزار تن
نوشته و از آن مکان خواسته های خود را دال بر انتقام و بازپس گیری اموال غارت شده ی ساختمان حسینیه و خانه مسکونی معین الرعایا و ...و ... به حکومت و
به تعبیری به انجمن ولایتی کرمانشاه که افتتاح گردیده بود ابلاغ کردند.
پیش از پیگیری موضوع ضرورت باز پرداخت
پاره ای از حوادث و بیان موضوعاتی چند محسوس
می نماید که به آن می پردازیم و سپس به ادامه ی گفتار خواهیم پرداخت .
در خاطرات فرید الملک ذیل یادداشت های ایام ماه رجب سال 1327 هجری قمری و افتتاح انجمن ولایتی می خوانیم :
چهارشنبه 17 رجب 1327 ـ امروز در کرمانشاه انجمن ولایتی را با حضور حضرت آقای ظهیرالدوله حکمران و آقایان و اعیان و جمعیت کثیری افتتاح نمودند منتخبین جنابان آقایان آقا محمد مهدی مجتهد ، آقای شیخ هادی مجتهد ، آقای آقا اکبر مجتهد ، آقای حاجی آخوند ملا حسین ، شاهزاده محمد باقر میرزا ،
ابوالحسن خان و حاجی سید علی تاجر هستند به اکثریت آرا ... (2)
موضوع انتخابات انجمن ولایتی کرمانشاه طی رقیمه و یا مکتوبی ، موضوع صورت جلسه ی نتایج انتخابات مذکور به تاریخ دوازدهم رجب 1327 قمری با مُهر کمال الدین الموسوی البهبهانی و ... امضاء صفاعلی که در اینجا مربوط است به لقب طریقتی مرحوم ظهیرالدوله در آرشیو اسناد مرحوم آقامحمد مهدی مجتهد و در چاپ و نشر کتاب اسناد نهضت مشروطیت ذیل سند شماره 65 آمده است که گزیده ای از آن را در پی می آوریم :
چون موافق قانون مقدس مشروطیت و بر طبق مواد نظام نامه درهریک از بلاد و ممالک محروسه می بایست اعضای انجمن نظار به اکثریت آرا ، منتخب و باید به اشخاصی که شرایط را دارا باشند برای تعیین اعضا و نمایندگان هر هیئتی در محل معین در عرض دو هفته متوالی به دادن تعرفه مشغول باشند و در آخر به تعیین وکلا ( نمایندگان انجمن ) هست بپردازند در دارالدوله ی
کرمانشاهان در روز جمعه 12 شهر رجب 1327 با حضور
اعضای نظار و جناب رضی الملک نماینده ایالت جلیله و جناب اجل اکرم افخم اشرف آقای ظهیرالدوله با حضور جماعتی از اعیان و اشراف اخذ اوراق آرا به عمل آمد و آقایان جناب مستطاب حجت الاسلام آقای آقا محمد مهدی مجتهد 580 رأی ، عمده الامراء ابوالحسن خان زنگنه 418 رأی ، جناب مستطاب شریعت مآب حاجی ملا حسین پیش نماز 209 رأی ، حاجی سید هادی مجتهد 196 رأی و نواب مستطاب اشرف والا شاهزاده محمد باقر میرزا 184 رأی . (3)
پیش تر گفتیم که بیش از پنج هزار نفر از عشایر کلیایی در معیت برادران معین الرعایا به تاق بستان ورود کرده و خواسته هایی را مبنی بر استرداد اموال غارت شده و تادیه ی خسارت های وارده به حسینیه و خانه
معین الرعایا ، رییس التجار و ووثوق الممالک همراهان برادران معینی از طریق حکومت ابلاغ و لذا بیم و احتمال جنگ مجدد همچنان می رفته است ، چرا که با ورود سوار و تفنگچی کلیایی ، اکبرخان معاون الرعایا و تعدادی از اهالی به منظور دست یابی به خواسته های
اعلام شده ، در تلگرافخانه شهرکرمانشاه تحصن کرده و از این روی اقدام آنان ناامنی و هیجان عمومی در کرمانشاه را دامنه بیشتری داده و در نتیجه هواداران ظهیرالملک زنگنه نیز در برابر خواسته های هواخواهان معین الرعایا ، اخراج معاون الرعایا (معاون لشکر بعدی )
را از شهر کرمانشاه خواستار شده و از این نظر اقداماتی آن چنان ، بسته شدن دکان های شهرو بیم ایجاد قحطی را پیش آورده و بر این اساس و روال ، معمران و بزرگان کرمانشاه ناچار به دخالت شده تا از بار
نگران کننده ی پیش آمده کاسته شود و در نتیجه شاهزاده جلال الدین میرزای محتشم الدوله فرزند امامقلی میرزای عماد الدوله ، آقا سید حسن اجاق و دیگرانی چند عازم تاق بستان شده تا در جهت حل منازعه ی خاندان های ظهیرالملک و معین الرعایا که ابعاد توسعه یافته ی آن ، مشکل عمومی مردم گردیده بود به مذاکره بنشینند. (4)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1 - کتاب آبی ـ جلد سوم ـ پیشین ـ ص 731
2- خاطرات فرید الملک ـ قبلی ـ ص 326
3- اسناد نهضت مشروطیت کرمانشاهان ـ پیشین ـ صص 143 و 144
4- کرمانشاه در انقلاب مشروطیت ـ اردشیر کشاورز ـ قبلی ـ ص 331

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 + یازده =

9 + 1 =