تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

نوشته اردشير كشاورز

بخش  صد و سیزده

درنوبت پیشین مطالبی پیرامون تأمین خواروبار ، آذوقه و یا سیورسات نفرات عشایری کُرد ، لک و لر پیش آهنگ اردوی شاهزاده ابوالفتح میرزای سالارالدوله از جانب فرج اله خان ساری اصلان ، حاکم کنگاور که خود از ایل بزرگ ترک افشار طایفه ی قره گوزلوی همدان بوده است و از یادداشت های او نقل گردید که چه میزان خسات از رهگذر اتراق نفرات پیش آهنگ
مذکور که ساری اصلان 6 هزارنفر و یا الحاق دیگر نیروها و همچنان نفرات همراه شاهزاده بالغ بر بیست و چهارهزارتن به برآورد تخمینی ، تقریبی و یا اصلاً برابر با میزان و سیاهه ی تحویل سیورسات از جانب ساری اصلان بوده اند ، این نیرو ضمن آسیب رساندن فراوان به مسیرهای محل عبور خود و چپاول و غارت هستی مردم ، راهی نهاوند شده و در آنجا تجمیع کلی اردوی سالارالدوله پس از پیوستن نفرات عشایری لک و لر ایالت لرستان و نیروهای عشایری تحت فرمان نظرعلیخان امیراشرف امرایی بعضی ازنگارندگان تواریخ محلی از سی هزارتن تا شصت هزارتن نوشته اند.
و باید محاسبه کرد حداقل سی هزارتن نفرات با چهارپایان مرکوب و نوکران همراه و … و … بایستی از باب و حیث تأمین تدارکات لازمه چه میزان خواروبار و آذوقه و علوفه نیاز داشته اند تا به جانب مقصد خود راهی شده باشند که تشریح جزییات و کلیات قضایا درآثار تاریخی اعم از محلی چون تألیفات روان شاد علامه معجزی و تاریخ غضنفری و دیگر آثار پراکنده و همچنین مجلدات چند جلدی تاریخ انقلاب مشروطیت ایران دکتر مهدی ملک زاده و تاریخ هیجده ساله آذربایجان سید
احمد کسروی و غیر اینها و اسناد و متون و تلگرافات مورد ملاحظه و رویت و بررسی در مأخذ و منابع مورد ذکر آمده است .
و در هر صورت سالار الدوله پس از ورود به نهاوند و از دریافت پاسخ تلگرافات خود به مجلس شورای ملی دوره دوم و آگاهی از متن مصوبه ی مجلس مبنی بر تعیین جایزه ی دستگیری و یا کشتن محمد علی شاه مخلوع و برادرانش به کلی رشته ی تفکر ناصحیح و آشفته ی خود را از دست داد و تنها متکی به سیاهی لشکر و انجام تسلای خاطر سپهسالار جیش چندهزارنفری خود با تنوع ایلی و طایفه ای بالا ، داوودخان سردار مظفر کلهر می بود که قدم از قدم نامبارک و غیر میمون خود برمی داشت و با توجه به اینکه برادرش محمد علی شاه مخلوع دچار شکست سخت سردارانش در فیروزکوه و امام زاده جعفر ورامین گردیده بود و گفتیم با همان کشتی که از جانب دولت روس تزاری آورده شده بود ، سوار بر آن کشتی که در کنار دریا لنگر انداخته بود ، شده و راه فرار پیش گرفت و از آن پس بود که شاهزاده ی مخبط و آشوب طلب نغمه ی ساز جدیدی کوک و نواخت و اگر تا آن زمان پادشاهی را از برای برادرش می دانست ، از آن پس خود را شاهنشاه ایران و یا شاه کل ممالک محروسه ایران دانسته و با عنوان ابوالفتح شاه نغمه گر گردید :
« سکه بر زر می زند سالار دین
یاورش باشد امیر المومنین »
و در هر حال دراین بخش به تذکار متن پاسخ مجلس یادارالشورای ملی به سالارالدوله می پردازیم :
« سه طغری تلگراف حضرت والا از کردستان و کرمانشاهان و نهاوند واصل ، علت اینکه تا به حال به ایراد جواب پرداخته نشده است ، چون که خود را طرفدار شاه مخلوع قلم داده اید ، لازم آمد وضع و حال محمد علی میرزا در جواب تلگراف شاهرود ،یک مرتبه به حضرت والا اعلان شود (منظور از شاهرود مشخص نیست) البته تا به حال قتل رشید السلطان و ارشد الدوله
و شکست و تفرقه اردوهای شاه مخلوع و فرار او و تسلیم شدن سایر روسای اشرار مازندران و استرآباد را شنیده اید
حاج شعاع الدوله را که برای خودتان از امدادات غیبیه تصور می کردید ، از ده روز به این طرف ، چهار مرتبه شکست و متجاوز از دویست نفر اعوان او مقتول و
عده کثیری مجروح و فراری شده اند و خود
حضرت والا که با اسم مشروطه طلب و رعیت پرستی مصدر این حرکات شده اید و به اقرار خودتان وسیله نهب و غارت اموال همان بیچاره رعایا می خواهید ، مخارج اردوی خود را متکفل شوید تا یک اندازه
قدرت قوای ملی را که نتیجه حساسیت عموم افراد ملت است نه ناشی از عقاید که مبتنی بر اضمحلال حسیات ملت مشاهده کرده اید و اگر تا به حال از کردار و رفتار خون ریزانه خود متنبه نشده اید ، تأییدات الهی را شامل حال این قول که حضرت والا تفسیر
می کنید ، نمی دانید باید ملتفت باشید هرکس با سلطنت مشروطه طرفیت پیدا کند در عداد یاغی و دشمن مملکت محسوب است.
بنابراین چون حضرت والا مبادرت دراین امر
کرده اید ، مسوولیت این سفک دماء و نهب اموال
و هتک اعراض به عهده حضرت والا خواهد بود.
دیگر خود دانید … » (1)
به هر صورت اردوی سالارالدوله که همدان را هم
بدون جنگ تسخیر کرده و عزم قزوین داشته که گفته ایم ، دولت بختیاری سردار مجاهد یارمحمدخان کرمانشاهی را به جلوی آنان اعزام می دارد و باقی
قضایا و بعد از فسخ عزیمت ، طریق ملایر گرفته و رخداد جنگ های باغ شاه نوبران ساوه و می دانیم
که تعدادی از سران و بزرگان همدان در زمان
ورود سالار الدوله و بازشدن باب مکاتبه ایشان
با بزرگان نواحی غربی کشور ، همدان آماده ی
تسخیر بدون درگیری شده بود ، به نحوی که
فرج اله خان ساری اصلان در یادداشت هاش در
زمان دیدار با سالارالدوله درکرمانشاه به این صورت نوشته است :
« سالارالدوله اظهار مرحمت فرموده و فرمودند : امروز وقتی است که باید معلوم کنید تا چه اندازه خدمتگزار دولت بوده و هستید .
فرمودند چها رعراده توپ از این جا می دهم اردو هم با اکبرخان معین الرعایای کرمانشاهانی (اکبرخان معاون الرعایا) در اسدآباد است ، باید همدان را با خاک
یکسان کنی . » (2)
اردوی سالار از نهاوند راهی شده ، جانب ملایر را
پیش گرفتند . بدیهی است با توجه به گستردگی و کمی بالای جمعیت های گوناگون سپاه عظیم سالارالدوله که تحت امر و فرمان بزرگان عشایری
خود بودند ، هر اردو در جایی جدای از اردوی
دیگر اتراق کرده و مشی جداگانه ای را مد نظر
داشت هرچند که سپهسالاری یا فرماندهی کل نیروها به عهده ی داوودخان سردا رمظفر کلهر بوده
باشد ، از این روی و برابر آنچه در آثار مکتوب
تاریخی آمده است ، نیروهای تحت سرپرستی داوودخان امیراعظم کلهر ، نظرعلیخان امیراشرف و اکبرخان معاون لشکر در رمضان سال 1329 قمری برابر با 15 شهریور 1290 خورشیدی در دولت آباد و سپس در گردنه ی بوداری ملایر با افراد
بختیاری و نفرات نظامی تحت فرمان لطف علیخان امیر مفخم بختیاری حاکم بروجرد و لرستان
و مرتضی قلیخان بختیاری حاکم ملایر مواجه
شده ، با آغاز درگیری ، بازهم برابر استنادات
مربوطه و بنا به آنچه نوشته شده است ، چون
لطف علیخان امیر مفخم بختیاری از نزدیکان و
محارم پیشین محمد علی شاه مخلوع در نهان
خواهان بازگشت شاه مخلوع وپیروزی سالارالدوله
بوده غفلتاً فرمان عقب نشینی داده و خود صحنه
جنگ را ترک می کند ، در نتیجه نیروهای
دولتی مغلوب و با به جای گذاشتن دویست تن
کشته ، متواری و تمامی سلاح و مهمات
توپخانه ی آنان به دست نیروهای عشایری غرب
می افتد. (3)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1- لرستان در روزگار قاجار ، معجزی ، پیشین ـ جلد اول ، ص 474
2- نهضت مشروطیت درکرمانشاه و کنگاور ، فرج اله خان ساری اصلان ـ پیشین ، ص 3
3- امیر مخصوص کلهر ـ اردشیر کشاورز ـ قبلی ـ جلد اول ـ صص 182-183س

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + 5 =