تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

مشروح خبر

نوشته اردشير كشاورز

بخش  صد و نوزده

درنوبت پیشین نسبت به بیان بخشی از عملکرد خطا و اشتباهات رخ داده در سپاه هزارنفری سالارالدوله که موجب تفوق وبرتری نظامی و تمامی نیروهای اندک دولتی در برابر آن سپاه که برخی از نویسندگان بی شمار هم نوشته اند ، مبادرت گردید و دراین راستا ، پاره ای از دست اندرکاران از جمله مرحوم عباس خان قبادیان فرزند جوانمیر پسر داوودخان کلهر که در عنفوان جوانی بوده است ،
با مذاکره و محاجه با پدربزرگش ، خطای او را در بیرون کشیدن تعداد پانصدتن از زبده سواران کلهری که ستون فقرات نیروهای عشایری درمقابله و تهاجم به موقع محسوب می شده بنا به خواسته ی
سالارالدوله برمی شمرد که چنان درخواستی را از داوودخان کرده بود.
و لذا عباس خان در برخورد بعدی با جدش که در خطاب به سالارالدوله او را درویش و درویش کثیف می خوانده است ، بنا به آنچه روانشاد خسروخان سالاراقبال در یادداشت های خود نوشته اند ،
آورده است :
عباس خان که در آن روزگار یعنی جنگ باغ شاه
ساوه در سال 1290 خورشیدی کمتر از 13 سال
داشته است و اما با همان سن کم در رأس پانصدتن
سوار نخبه ی عشایری کلهر قرار داشته درپایان کار و درزمانی که نزد جدم (مرادداوودخان سردارمظفرکلهر است) می رود به جدم می خواهد بگوید یعنی قصد گوشزد خطای رخ داده را داشته ،
داوودخان امان نداده و بیان می کند : لازم نیست شما بگویید ، این اشتباه من باعث شکستم شده ،
برگذشته حسرت خوردن خطاست . روسای اردو
هم می گویند اردوی شکست خورده دیگر
نمی توانند فاتح شود ، داوودخان هم می پذیرد که عقب نشینی کند. (1)
منظور از شکافتن حوادث و قضایای آن روزگار
براین اساس هست که مطالب کذب و دروغین که شکست در اردوی سالارالدوله ناشی از توزیع وجوه اسکناس های تقلبی و پذیرش اسکناس تقلبی و منات روسی و لیره تقلبی اهدایی لطف علیخان امیرمفخم بختیاری توسط داوودخان و شکست تعمدی داوودخان ، درهر صورت آن بی مبنا و هویت و اساس بوده که در تحلیل آن در این کنکاش به موارد مربوطه به کرات پرداخته شد و گفته ایم که داوودخان سردار مظفر کلهر با آن همه مال و دارایی و ثروت و مکنت نیازی به یکصد هزارتومان وجه و یا لیره تقلبی و منات روسی جعلی نداشته است
و به هر حال گفته شده و آن گفته های مجعول به صورت
گفتمان های محلی پا در هوا و بی مبنا و سند ، در افواه
عمومی مانده و بازگو شده است .
در هر صورت سپاه سالارالدوله پریشان از شکست حاصله و درماندگی و هم اینکه سپاه دولتی اعم از مجاهدان ارمنی و سواران و سرداران بختیاری در تهاجم مکرر خود فشار مضاعفی را ادامه می داده اند ،
می پذیرد عقب نشینی کرده ، تا بیش از آن سپاه دولتی
درفشار و تعقییب آنان برنیاید .و از این روی ، عقب نشینی
خود را با ملایمت تا کرمانشاه تداوم بخشیده و ....
براین روال و اندیشه که مواردی را متذکر شدیم ،
مرحوم معجزی به پیروی از نگاشته ها ، دلایل شکست سالارالدوله را به این صورت در تألیف ارزشمند خود آورده اند :
1- جُبن ذاتی شخص سالارالدوله که دور از صحنه های
جنگ به انتظار فتح و یا شکست می ماند و در باغ شاه
ساوه هم حتی دردورترین نقطه به داوودخان اطلاع داده بود ، تأمین جانی ندارد و داوودخان با ترک خود از قلب نیروهایش و بیرون کشیدن پانصدسوار جنگی که همان جوانان رزمنده ی محافظ ایلخان به نام و عنوان « هوکَل» بوده اند و اعزام آنان تحت فرمان عباس خان نوه اش فرصت لازم را نادانسته در اختیار دشمن هوشیار قرار می دهد.
2- اشتباه در تعیین خط سیر حرکت اردو که به جای
انتخاب راه قزوین ـ از خط قم ساوه حرکت می کند
علت هم آن بوده است که تجار قزوین سی هزارتومان جمع کرده برای سالارالدوله برده و او را راضی کردند که از خط قزوین به تهران حمله نکند. (2)
3-اختلاف میان سرداران و سرکردگان اردو ، مخصوصاً داوودخان کلهر و امیراشرف امرایی .
بیشتر علت این اختلاف ،آن بود که سواران داوودخان مرتکب هتک نوامیس می شدندو این برای نظرعلی خان
گران بود و به او پیغام داد که از این افعال شنیع جلوگیری کند ، زیرا ناموس ایرانیان یکی است.
4- سیاست خود سالارالدوله نیز غلط بود و برای جلب محبت سرکردگان به هر یک از آنها گفته بود دیگری
را در تهران اعدام می کنم و این رازها فاش گردید و سرکردگان درکار او جدیت نمی کردند.(3)
و گفته ایم دولت بختیاری ، سردار یارمحمد خان کرمانشاهی را با تعدادی مجاهد به جلوی سالارالدوله اعزم کرده بود ، اما این تعداد نیرو که در حد سیصد تن
بوده اند ، به مدت چهارماه بدون تأمین و تهیه تدارکات جنگی ، مالی ، تسلیحاتی و آذوقه ای به صورت آلت معطله و غیرکارآمدی همچنان در قزوین روزگار سرمی کرده اند و لذا چنانچه نیرویی که گفته شده است در حد و یا فراتر از سی هزارتن بوده
مسیر همدان ـ قزوین ـ تهران را برمی گزیدند ، می توانستند پایتخت را به سهولت تمام، در تیررس حوادث تهاجم خود قرار دهند. (4)
پیرامون تحلیل وضعیت جنگ های بین طرفداران سالارالدوله و نیروهای دولتی آراء و عقاید و
نگاشته هایی چند پیش تر آورده شده و بررسی لازم جهت درجریان کلی وزیربنایی قراردادن خواننده ی آگاه صورت گرفته و ارائه شده است.
از جمله به این مورد نیز اشاره می شود که مستر شوستر
آمریکایی مسوول تشکیلات مالیه ای در کشور ایران در کتاب خود به نام اختناق ایران که قبلاً هم مطالبی از آن آورده شده است ، نوشته اند :
« هیجدهم سپتامببر ـ (برابر با بیست و چهارم رمضان سال 1329 هـ ق ) سالار الدوله به سمت تهران حرکت نمود ، درحالی که علی الظاهر
هیچ گونه مخالفت و جلوگیری از طرف افواج دولتی به عمل نیامده ، وی دراعلانی که به ملت نموده بود ،
خود را شاه خواند و از محلی هم به هیأت وزیران و مجلس تلگراف نمود و ایشان را به عنوان مجلس و وزاری من ، خطاب کرده بود .
بیست و هفتم سپتامبر (سوم شوال 1329)
پس از این که یفرم توپخانه اش با سواران داوطلب به بختیاری ها ملحق شد ، ناگهان با تمام قوای سالارالدوله مصادف گردید و در ده کوچکی معروف به باغ شاه که بین شهر قم و قصبه نوبران در
نود میلی طرف جنوب شرقی تهران واقع است ، عساکر یاغی را شکست دادند .
از سرداران بختیاری ، سردار بهادر ، امیر محتشم و سردار جنگ ، همراه یفرم خان بودند.
عساکر سالارالدوله که کلاً شش هزار نفر بودند که پانصد نفر ایشان مقتول و مجروح و دویست نفر دستگیر شدند ، در صورتی که عدد افواج دولتی کمتر از دو هزار نفرو عده تلفاتشان حیرت انگیز فقط دو نفر مقتول و شش نفر مجروح به شمار آمد ، شش عراده توپ و مقدار زیادی فشنگ و جبه خانه (تجهیزات قشونی و تسلیحاتی ) به تصرف لشکر درآمد و شاهزاده سالارالدوله به سرعت هرچه تمام تر
پشت به میدان جنگ نموده و به طرف جنوب غربی فرار کرد و آرزوی تهران و سلطنت از سرش فوراً محو و نابود گردید .
اگر افواج ملی ، مشارالیه را فوراً تعاقب نموده
بودند ، بدون شک ، دستگیر شده بود ،
درمحلی بیشتر از چند میل با عساکر ملی فاصله نداشت . » (4)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1- امیرمخصوص کلهر ـ اردشیرکشاورز ـ پیشین ـ جلد اول ـ صص 193-194
2 و3 ـ لرستان در روزگار قاجار ـ معجزی ـ همان ـ
ص 500
4- اختناق ایران ـ مستر مورگان شوستر ـ قبلی ـ ص 184

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − 2 =

6 + 4 =