تاريخ تحولات سياسي كرمانشاهان از مشروطيت تا جنگ جهاني اول

مشروح خبر

نوشته اردشير كشاورز

بخش  صد و شصت

درنوبت پيشين در تجزيه و تحليل و بررسي علل شكست مجاهدان مشروطه محور سردار يارمحمدخان كرمانشاهي كه با نيروهاي سرباز دولتي و مردمان اجير شده ي چريك محلي برابر احصائيه هاي مندرج درآثار تاريخي درحد يك هزار تن برآورد شده كه پيش از جنگ هاي ورودي آنان به كرمانشاه و بازپس گيري شهركرمانشاه از قواي سالارالدوله درحد سيصد تن بوده اند و قطعاً در طول جنگ و ايام مقاومت و استقرار در شهركرمانشاه و رخداد بعدي كه مي تواند حدوث جنگ هاي آغازين روزهاي ماه اسفند سال 1290 خورشيدي با نيروهاي مهاجم عشاير حامي سالارالدوله به شهركرمانشاه تلقي شود ، نيروهاي مجاهد بسيار تلفات چشم گيري
داشته اند.
و در يادداشت هاي مرحوم امان اله خان ساري اصلان
خوانديم كه يارمحمدخان پس از عقب نشيني از كرمانشاه و ورود به كنگاور آن هم با حال نزار و بسيار مايه ي تأسف از عدم مساعدت دولتي درعدم اعزام نيرو و عدم ارسال جنگ افزار سنگين از جمله توپ هاي
با كاربرد لازم و به ليت و لعل گذراندن فرمانفرما والي منصوب دولت بختياري و … ديگر قضاياي مربوطه ،
حدود چهل تن مجاهد همراه يارمحمد خان به كنگاور ورود كرده كه به مداواي روحي وجسمي آنان از جانب مرحوم ساري اصلان پرداخته مي شود
و با تأمين هزينه ي حركت به تهران به جانب مركز كشور ، كنگاور را ترك مي كنند و اما پيش از
حركت در كنگاور ، طي گزارش تلگرافي توسط سردار يارمحمد خان از يپرم رييس كل نظميه مملكتي
برتأكيد خواسته هاي پيشين يعني اعزام نيرو و ارسال
جنگ افزار اصرار ورزيده شده ، شايد پيش از ترك كنگاور و ازجانب مجاهدان باقي مانده ، نيروهايي به مساعدت آورده شوند.
بخشي از اين گزارش در نوبت قبلي آورده شد ، لامحال جهت درجريان قرارداشتن خواننده بزرگوار مجدداً عين مطالب به صورت كلي آورده مي شود.
« سند شماره 96- از كنگاور به تهران ـ حضرت مسيو يفرم خان سردار ، دام اقباله ـ به واسطه نبودن آذوقه و مسامحه در اعزام استعداد و توپ ، از شهر كرمانشاه خارج شده ، فعلاً در كنگاور هستم . وجود جنابعالي با استعداد وحركت حضرت والا ، فرمانفرما فوري و لازم ، البته اقدام فوري فوري بفرماييد ـ
يار محمد كرمانشاهان ـ سواد مطابق اصل است . امضاء »
درادامه ي مطلب باز هم مي خوانيم :
« ايضاً خدمت حضرت مسيو يفرم خان سردار دام اقباله
ـ چند دفعه عرض كردم اگر توپ و استعداد كامل به كرمانشاه نرسد ،تمام زحمات و جان باختن و رشادت آقاي يارمحمدخان سردار و مجاهدين ، هدر مي رود‌‌، بلكه خداي نخواسته اسباب خسارت كلي و بدنامي براي دولت فراهم خواهد شد.
اگر توپ و استعداد نمي فرستيد ، اقلاً از طرف اولياي امور حكم سخت بشود ، حضرت اقدس والا فرمانفرما ،
معجلاً حركت فرماييد ، گويا عرايض بنده را حمل بر خلاف مي فرمودند ، حالا را كه آقاي يارمحمد خان
به كنگاور آمده اند، واجب و لازم است براي حفظ جان و مال و ناموس اهالي يك مملكتي هم خود حضرتعالي ( منظور يپرم خان ارمني است ) با توپ و
استعداد فوراً حركت بفرماييد و هم فوراً حكم سخت بشود ، حضرت اقدس والا فرمانفرما بدون درنگ حركت فرمايند و هم حكم به همدان فرمايند كه تا فردا انشاءا… توپ و قورخانه را به كنگاور
برسانند و الاّ رشته شرارت و تاخت و تاز طولاني خواهد شد ، چندين ولايت را تصرف خواهند نمود . ساري اصلان … » (1)
در هر صورت عدم توجه دولت مركزي به درخواست هاي
مكرر سردار يارمحمدخان كرمانشاهي ، حسين خان اعظم الدوله ، امان اله خان ساري اصلان ، اعضا و اجزاي تلگراف خانه و بزرگان ديگر، ‌مبني براينكه وضعيت شهركرمانشاه در نهايت درجه ي پريشاني است و اگر مساعدتي نشود شهر تصرف و غارت خواهد شد، ‌متأسفانه دولت مركزي كه درتمامي احوال اين چنيني هميشه در خواب است ، اين بار
بيشتر و اما در خواب خرگوشي به سر برده و بي توجه به هر آنچه در كرمانشاه مي گذشته به دادن مواعيد پوچ و توخالي بسنده كرده و نزديك درچهارماه بعد است كه فرمانفرما به طرف
همدان و كرمانشاه حركت مي كند كه آن هم
وقايع دردناك ديگري را در پي دارد كه به آن خواهيم رسيد و به هر صورت تصويري ديگر از نمايش مضحك و دردآور عقب نشيني مجاهدان مشروطه و تسخير شهركرمانشاه از جانب قواي سالارالدوله آورده مي شود تا در جهت روشنگري موضوع
تعمق بيشتري صورت گرفته باشد :
« سند شماره 94-13 مارس 1912 ـ 23 ربيع الاول
1330 ـ سواد تلگراف رمز فارسي از كنگاور در 27 فوريه ـ مرنارد ـ تهران ـ كرمانشاهان ـ 27 فوريه ـ
چند فقره تلگراف رمز از خانقين فرستاده بودم توقيف ، در شب 21 الي 22 فوريه شهر را اكراد حامي سالارالدوله محاصره نموده و مهاجمه كردند ،
پس از جنگ سختي كه تمام روز 22 استدام داشت و كشتار زيادي از طرفين شد ، شهربه دست سالارالدوله افتاد واكنون مملو از غارتگراني كه همراه جنگجويان آمده اند مي باشد ، آنچه كه از مجاهدين باقي مانده اند به طريقي كه ممكن شود فرار مي كنند.
بعضي در راه در بسقوهاي اكراد گرفتار شده ، مغلولاً به شهر مي آورند .
روز 23 سالارالدوله وارد شهرشده و از آن روز تا به حال
بيست و شش نفر را دار زده‌، من جمله اعتلاء الدوله ،
‌اعظم الدوله فخيم السلطنه و شيخ محمود و باقي از مجاهدين بوده اند ،‌از قراري كه اطمينان مي دهند ،‌
يارمحمدخان با پنجاه نفر مجاهد فراركرده ، گمرك چهار روز بسته بود ، روز 27 به حكم شاهزاده بازشد وليكن امنيت كافي نيست ، اجزاء جرأت نمي كنند خود را نشان بدهند‌، زيرا كه هنوز در محلات مشغول چپو هستند .
با وضع حاليه غير ممكن است كاري بتوان كرد، تمام كارها عقب مي افتد ، غره مارس 1912 ـ تا 28 فوريه قريب سي نفر را به حكم شاهزاده به قتل رسانيده اند، ‌در جواب قونسول ها كه توسط (واسطه شده بودند ) كرده بودند ، قدري تخفيف در بي رحمي داده شود‌‌، شاهزاده جواب داده است كه اكراد را نمي توان از انتقام بازداشت ، زيرا كه آنها از كشته شدن شرف الملك خيلي متأثر شده اند كه مجاهدين از بست بيرون كشيده و كشته اند و اكراد بيش از همه دشمن مشروطيت هستند .
مسلم است كه حركات مجاهدين هم مستوجب توبيخ بود ، زيرا كه نظر به حمايت عدالت و مساوات بايستي در باب مجازات مطيع اوامر دولت بوده باشند ،
به هر حال هنوز معلوم نيست رييس مجاهدين يارمحمدخان چه شده ، بعضي مي گويند خود را با ترياك مسموم كرده ، برخي مدعي هستند كه فرار نموده ، امروز همچون معلوم مي شود كه شاهزاده قتل را متروك داشته و يك دسته مجاهدين را بخشيده است و آنها را به طرف تهران خواهد فرستاد ،
جمعاً 27 نفر ، اغلب از اجزاي گمرك را غارت وخانه خراب نموده اند، ‌امتيازي ابداً در موقع غارت اهالي نگذاشته اند.
از قراري كه مي گويند شاهزاده در ميان ايلات
جار زده و اجازه غارت كرمانشاهان را داده است و به اين وسيله اكراد جمع شده اند و به همين جهت به گلوله مجاهدين دولتي مقاومت نمودند ،‌
اگرچه اهل شهرهم به آنها كمك كردند‌، حالا همه جا خراب و ويران است ، بازارها را جاروب كردند ،‌ داوودخان را شاهزاده لقب اميراعظم داده است كه مردم تعبير به مير غضب مي نمايند و مناسب تر هم هست ،‌
خانه شاهزاده حشمت السلطان را كه بسته به والاحضرت آقاي نايب السلطنه است با تمام خانواده او به كلي يغما و غارت كردند… » (2)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت های ارجاعی :
1 و 2 – در تكاپوي تاج و تخت ـ اسناد سالارالدوله ـ
پيشين ـ صص 153-154 و 155

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یازده − 9 =

65 + = 67