نگاهی به «آگرواران»، «شه سه واران» و « بخته واران» به کوشش « استاد فرشید یوسفی»

170364
مشروح خبر

ح- مولایی فر

دفتر شعر «آگرواران» مجموعه غزل های کردی کرمانشاهی و فارسی کرمانشاهی، به کوشش استاد « فرشید یوسفی» معلم فرزانه و فرهیخته در آموزش و پرورش و مدارس عالیه دانشگاهی در شهر همیشه سرفراز کرمانشاه این کتاب ابتدا در انتشاراتی « باغ نی» سال 1384 ویترین نشین کتاب فروشی های دیار خسروانه ی شیرین شد. از آنجایی که گویشوران کرد زبان منطقه ی زاگرس، به این زبان قدیمی و همزاد و هم آغوش زبان فارسی ایران زمین، از بن دل عشق می ورزند، به محض این که هر اثری به زبان کردی به ویژه کردی کرمانشاهی و فارسی کرمانشاهی منتشر می شود سریع به خرید آن اقدام می کنند به همین دلیل دلبرانه، انتشاراتی دیباچه با مدیریت « سعید شرافتی زنگنه» در سال 1396 به چاپ دوم و سوم این دفتر شعر کردی مبادرت کرده است. استقبال از کتاب آتشین زبان عاشقانگی های شاعران کردی سرای کرمانشاهی، مولف کوشای آگرواران را ترغیب نمود تا ادامه و چاپ اشعار کردی دیگر شاعران را پیگیر باشد. بنابراین در بازه زمانی سال های 1396 تا اواخر سال 1399 استاد یوسفی دو دفتر از مجموعه سروده های کردی شاعران کرمانشاهی را با عناوین « شه سه واران» و « بخته واران» در انتشارات « سرانه» با مدیریت مهندس «مهرداد مرادی» که خود در حوزه ی « ترجمه» و هنر شاعری و داستان پردازی دستی توانا دارد، به ثمر بنشاند. استاد یوسفی این بار در دو کتاب اخیرشان از ذکر اشعاری به گویش فارسی کرمانشاهی مانند دفتر شعر آگرواران- به هر دلیلی- خودداری نموده یعنی، حساب این دو گویش کردی و فارسی کرمانشاه را از یکدیگر جدا کرده است.
حال با ذکر سروده ای با نام «حالا میام که بینمد» از زبان فرشید یوسفی، آتشدان دل را آگرواران می کنیم:
« کافر چه جو دلد میا بری منه جا بزاری
ئی کی خدا ورداریه منه تو تنها بزاری
مه که دلم مال تونه، برد پله پل می زنه
خدا خوشش میا مگه رو دل مه پا بزاری
نمیزارم که مژه هام به پای عزیزد بچقه
اگه یی دفه پاهاته تو چشم ایما بزاری
بیا به خاطر خدا هر جا میری منم بور
دلد چه جو راضی میشه تنها منه جا بزاری
آخه خدا ور داریه بی ناخدا یی کشتیه
شکسته و بی بادوان تنها تو دریا بزاری
نگو نمی زارم بیای ئی حرفا حالیم نمیشه
حالا میام که بینمد چه نزاری یا بزاری
مه که همه کسم تونی شمامه ی نورسم تونی
جان هر که که دوس داری اگه منه وا بزاری» ص 134
اواخر سال جاری 1399 دودفتر شعر به صورت گزیده اشعار شاعران کرمانشاهی با عنوان بخته واران « زمینی که به باران نیاز دارد و شانسی هم باران می بارد» و شه سه واران «بارش تندباران یا رگبار» با همت استاد فرشید یوسفی، شاعر و پژوهشگر ادب پارسی گردآوری وبا سرمایه مالی مهندس مهرداد مرادی مدیر انتشارات سرانه ی کرمانشاه، به زیور طبع آراسته شده و در اختیار علاقه مندان کرد زبان قرار گرفته است کتاب « بخته واران» در 218 صفحه اشعار 88 تن ازشاعران کردی سرا را در بر می گیرد. سخنوران این مجموعه بیشتر از شاعران معاصر است و دکتر « ایرج بهرام وند» در پیشگفتار کتاب در باب زبان کردی چنین اظهار نظر می کند: « کردی یکی از زبان های کهن و باستانی است که در هزاران سال شکوفایی و پویایی زندگی خویش را پی گرفته است... سروده های کردی فراز و نشیب های فراوانی به آروین نهاده و داشته های ناب و گران سنگی از خود به یادگار گذاشته، سخنانی شیرین سروده هایی دلکش در همه ی قالب های شعری، به ویژه سروده های ده هجایی که میراث و بازمانده ی اندیشه ی پویا و زبان رسای سخنورانی است که برای مانایی و زنده نگاه داشتن زبان مادری خود کوشیده اند... از بین رفتن چنین داشته ها و سرمایه ها، آسیبی است باور نکردنی بر پیکره ی زبان کردی...»
نقل به اختصار، تلخیص و حذف ص 9
از آنجایی که در این مجموعه شعر واژه « باران» نقش کلیدی دارد ما نیز با انتخاب شعری از « فریاد شیری» با عنوان «واران» طراوت و تازگی را به زندگی دم کرده ی خود می بخشیم:
« اِمشو خداخدا کم تا بایده خوار واران
سرتا و پا ترم کِی چیو هرده جار واران
چو انتظار یارم، دیونی که بی قرارم
هَر دِگ و گرد یک بان چیو گُل وهار واران
تا کی و انتظارت بی چتر بامه کیوچه
وخته دلم و دَسِد بایده هوار واران
زانی که او نگاره دی تر و لای مِ دوره
امشو و جای چاویلم نم نم بوار واران
ترسم دی نواری وی خشکه ساله بمرم
هر یی پروشه برشن دی خود نشار واران» ص 17
و اما کتاب سوم: مجموعه سروده های کردی شاعران کرمانشاهی با عنوان « شه سه واران» به کوشش استاد «فرشید یوسفی» نمونه دیگری از اشعار شاعران کردی سرای کرمانشاه است که در سطور پیش نوشتیم اواخر سال جاری (1399) جناب مهندس « مهرداد مرادی» مدیر انتشاراتی « سرانه» آن راچاپ و روانه بازار کتاب کرده است. این دفتر هم گزیده اشعار شاعران کرمانشاهی است و در بردارنده ی سروده های 84 نفر از سخنوران دیار عاشقانگی فرهاد است و جناب دکتر « ایرج بهرام وند» نیز در مقدمه ی کتاب، در باب جایگاه و ارزش زبان کردی و حفظ آن چنین می گوید: « کردی یکی از زبان های کهن و باستانی است... شاعران و نویسندگان بسیاری بدین زبان نوشته و سروده اند... اما بسیاری از این آثار به دلایل گوناگون از جمله بی توجهی و یا بی سوادی سرایندگان آنها از بین رفته است. به گونه ای که گاه برخی از شاعران بزرگ و نام آور کرد، تنها چند بیت به یادگار مانده است. بدیهی است که آثار ادبی در هر زبانی تجلی هستی آن زبان است... از بین رفتن اشعار کردی و دفاتر شعر کردی آسیبی جبران ناپذیر بر پیکره ی زبان کردی به شمار می آید... بسیاری از فرهنگ دوستان و تلاشگران عرصه شعر و ادبیات کوشیده اند تا سدی در برابر این آسیب ایجاد کنند و یادست کم سرعت حرکت در این سراشیبی رو به خاموشی را کاهش دهند. یکی از این بزرگانی که در این راه تلاش بسیاری کرده و عمرگرانمایه ی خویش را صرف پاسداشت زبان و ادبیات کردی کرده « فرشید یوسفی» است» سه شه واران مقدمه ص 9
از کتاب مذکور، شعری از سروده های « هاشم خرم پور» را با عنوان « باو نچو» نمونه وار می خوانیم:
« آرام گیانم گش کسم، شیرین زوانم باو نچو(1)
نیور گلارم (2)چاو مسم دردد وگیانم باو نچو
زلف تو تاریکهَ شاوَه خوم بومه نذری او چاوه
جور کوجی مهره ی کاوه، نیور چاوانم باو نچو
سرون سر(3)، دس وکمر، دس و کمر، سرون سر
شَیو و کلنجه(4) هاله ور روح و روانم باو نچو
هجر تو تنیا دردمه، وی بی کسیه مردمه
باوش(5) بیه لیم سردمه، کس کسانم باو نچو
شاو تا وصو، صو تا و شاو، بیدار بودل یا خاو
اشکم پله پل(6) ها و چاو، شیرین زوانم باو نچو
کوژیا (7) چراخم هایده کو، ناسوره داخم هایده کو
شارو(8) باخم هایده کو، شیوند (9) نیه زانم باو نچو»
شه سه واران -صص 84-85
جناب فرشید یوسفی درباره هدف خود از جمع آوری سه کتاب آگرواران، شه سه واران و بخته واران در گفتمان با دکتر ایرج بهرام وند می گوید: « زبان کردی و فارسی کرمانشاهی به سوی نابودی در حرکت است و این دغدغه همیشگی من بوده و هست. من بر آن بوده ام تا با تالیف این کتاب قدمی هر چند کوچک در زنده نگه داشتن این زبان بردارم. زبان کردی به عنوان ثروتی عظیم، دوران طولانی عمرش را با سرفرازی سپری کرده و اکنون به دست ما رسیده است. حقی از این زبان بر گردن ماست و ما باید وظیفه ی خود را در برابر آن ادا کنیم. زبان هر ملتی بیانگر هویت آن ملت است و ما نباید به این سادگی هویتمان را به دست فراموشی و سپس نابودی بسپاریم. من هم به آن مساله ایمان دارم که ادبیات و خصوصاً شعر، دستاویزی محکم و مطمئن برای نجات یک زبان از خطر اضمحلال است [ این مجموعه شعرها] دست کم می توانند نمونه های خوبی برای آشنایی جوانان با این زبان و این گویش باشند» مقدمه ص 10
با شعری از سروده های « یوسف دانا» با عنوان « چاوه ری» نوشتار را به پایان می بریم:
یه ی عمره چاوه ریتم و هر دل نگرانم
ایوشم که نکی باید و بچید و مه نزانم
بی تو نیه تیونم که تاوی بی تو بمینم
ایوشی چه بکم گش کسگم، دردت و گیانم
وختی که تو دیونم و خدا هوش و سرم چوت
لال بوم و بگر یی دفه بریایه زوانم
تو بی خوری وی دل غارت کریامه
نیه پرسی ارا یی کرته درد گرانم
پاییز مه دی هایته دیرم و دست چم
عمر مه تمامه چاوه ری باد خزانم» شه سه واران ص 90
ناگفته نماند استاد یوسفی که به زبان مادری خود، زبان کردی کرمانشاهی از بن دل عشق می ورزد همواره می کوشد تا در راستای حفظ و ماندگاری آثاری که با این زبان در قالب گویش کردی کرمانشاهی به منصه ی ظهور می رسد جانانه گام بردارد با توجه به این نکته سال 1398 از طریق انتشاراتی دیباچه، در صدد برآمد: ترانه های کردی کرمانشاهی را که نزد کردی زبانان غرب کشور تحت عنوان «گورانی» اشتهار دارد بازنویسی نماید نظر به اینکه چند دهه پیش استاد دکتر « محمد مکری» دست به چنین اقدامی یازیده است. جناب یوسفی با افزودن تعداد قابل اعتنایی اشعار به دفتر شعر « گورانی» دکتر مکری حاصل تلاش و کار استاد را فربه تر و با رسم الخط کردی کرمانشاهی، بار دیگر منتشر کند. چاپ کتاب گورانی به کوشش فرشید یوسفی را انتشاراتی دیباچه با مدیریت سعید شرافتی زنگنه، عهده دار بوده است. با بیان وذکر دو ترانه از کتاب گورانی کلام را به پایان می رسانیم:
« چاویل مسد بی سرمه مسه
خدا خوی زاندخونی چن کسه؟» ص 42
« خرمن زلفد روح و روانم
چاو ابرو مشکی، دردد و گیانم» ص 48
---------------
پانویس:
1- بیا نرو 2- چشم 3- دستار4- نوعی بالاپوش5- آغوش6- قطره قطره 7- خاموش شد 8- تاراج باغ 9- نشانی

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + 3 =

1 + 8 =