نگاهی به : کرمانشاه، شهر شگرف ماه

مشروح خبر

پاره سيزدهم

محمود ظریفیان

در پاره ی دوازدهم از این سلسله نوشتار بررسی شانزدهمین مقاله از مقالات کتاب کرمانشاه شهر شگرف ماه با عنوان بموییم در مرگ واژگان را آغاز کردیم.
سخن در این بود که علاقه مندان مشتاق و عاشقان زبان فارسی – همچون استاد کزازی و همگنانی از شیفتگان این زبان – شاید محق به ابراز احساساتی اینچنین باشند، اما از نظر علمی، نه مویه کارساز است و نه اندوه وارانه به سوگ نشستن. اگر قرار بر پیشگیری از مرگ واژگان در لهجه ها و گویش ها باشد، باید
به دنبال راه حلی علمی گشت، البته اگر راه حل مؤثری بوده باشد، که نیست.
در پایان بخش قبلی اشاره کردیم که اگر مرگ واژگان در لهجه ها و گویش های محلی را مصیبت بدانیم، اشتباه کرده ایم چون مصیبت های سهمگین تری از مرگ واژه ها وجود دارد. آن مصیبت های سهمگین،
از مرگ واژه ها می گذرند و به مرگ لهجه ها، گویش ها و حتی زبان ها می رسند، اینک ادامه ی بحث:
امروز مرگ زبان ها – که خود شامل گویش ها و لهجه ها
هستند – موضوعی است ناگزیر و ناگریز. در جنگ مرگ و زندگی، زبان های قدرتمند پیروزند و باقی می مانند و
ضعیف تر ها شکست می خورند و نابود می شوند.
هنوز هم هیچ کس به درستی نمی داند تعداد زبان های دنیا با چه عدد دقیقی قابل گزارش است، اما برحسب آمار موجود می توان ادعا کرد که تعداد این زبان ها باید چیزی حدود 5000 زبان باشد ... در این سو و آن سوی جهان، ما با مجموعه ی وسیعی از زبان هایی مواجهیم که در حال مردن اند. معمولاً تعیین زمان مرگ هر زبان کاری بسیار مشکل است زیرا این روند تدریجی است. (کامری، 1384، 7).
بر پایه ی گزارش خبرگزاری علم و فناوری، کارشناسان یونسکو تعداد زبان های دنیا را 7000 زبان تخمین
زده اند و پیش بینی آنها این است که بیش از پنجاه درصد
از این تعداد، در آستانه ی نابودی قرار دارند. برهمین اساس، 96 درصد از این زبان ها را تنها چهار درصد مردم جهان به کار می برند و با ادامه ی روند کنونی، طی
چند نسل، این زبان ها فراموش خواهند شد.
در حال حاضر، هر دو هفته، یک زبان در جهان به فراموشی سپرده می شود.
نکته ی دیگر اینکه از میان 7000 زبان یاد شده، تنها چند صد زبان در نظام های آموزشی و رسمی دنیا ارائه می شوند
و کمتر از صد زبان در دنیای دیجیتال کاربرد دارند.
نگرانی از مرگ زبان ها باعث شد تا در سال 1999 میلادی
کشورهای مختلف در یونسکو به فکر گرامیداشت
زبان مادری و گوناگونی زبان ها بیفتند و از سال
2000 میلادی روز 21 فوریه در سراسر جهان مراسمی برای بزرگداشت زبان مادری برگزار شود.
برآوردها و تخمین های کارشناسان یونسکو حاکی از این است که تا پایان قرن بیست و یکم تعداد زبان های دنیا از
هفت هزار، به ششصد زبان تقلیل پیدا خواهد کرد.
وضعیت زبان های محلی، گویش ها و لهجه های ایرانی نیز از این نظر در محدوده ی هشدار است. از آن جمله مندائی در خوزستان،سنایا در استان تهران و گراشی در فارس در آستانه ی انقراض است.
از گویش های مرکزی ایران، نطنزی و نائینی در معرض خطر بالا قرار دارند. گویش های لارستانی و سیوندی در فارس، خوانساری و گزی در اصفهان، آشتیانی و وفسی در استان مرکزی، زبان تاتی در تاکستان و اردبیل، سمنانی
در استان سمنان در معرض خطر محسوب می شوند. زبان تالشی در گیلان، ترکی خراسانی و ترکی خلجی قم
نیز آسیب پذیر ارزیابی شده اند.
به نظر می رسد با چنین وضعیتی، مویه بر مرگ واژه های
محلی چندان کارساز نباشد. چه بموییم و چه نموییم جنگ قدرت بین زبان ها،گویش ها و لهجه ها ادامه پیدا می کند و ماندن و رفتن زبان ها – و متفرعات آن ها –
به قدرتمندی آنها بستگی دارد.
زبان های قدرتمند صفات گوناگونی دارند، برای مثال زبان های دارای نظام نوشتاری از زبان هایی که صرفاً گفتاری اند و به کتابت در نمی آیند، استوارترند
و دیرتر مستهلک می شوند.
زبان های رسمی و معیار – که معمولاً هم پشتوانه ی نوشتاری دارند و هم وجهه دار به شمار می روند – نسبت
به زبان های محلی و غیر معیار، قدرتمندترند. تعداد متکلمان هر زبانی بیشتر باشد نسبت به زبانی با متکلمان
کمتر، عمر طولانی تری خواهد داشت.
در میان زبان های محلی و قومی، آنهایی که متکلمانش نسبت به قومیت و زبان خود تعصب بیشتری داشته باشند، نسبت به آنهایی که به محل و قومیت خود
بی تفاوت باشند، بیشتر زنده می مانند و کمتر در معرض نابودی قرار می گیرند.
در چنین اوضاع و احوالی برای پیشگیری از مرگ زودرس
زبان های قومی و محلی، نیز گویش ها و لهجه های متفرع از آنها چه باید کرد؟ استاد کزازی در مقاله ی شانزدهم
از کتاب کرمانشاه شهرِ شگرفِ ماه – که موضوع بحث چند نوشتار اخیر است - پیشنهادهایی دارند که در بخش بعدی به آن خواهیم پرداخت.
ـــــــــــــــــــــــــ
منبع :
کامری، برنارد (1384)، زبان های دنیا، برگردان کوروش صفوی، تهران: معاد.

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − 4 =

30 + = 32