چرا شجریان را دوست داریم

ح- مولایی فر - قسمت اول (تقدیم به دختر گلم صبا)
استاد شجریان، خسرو آواز ایران به گفته ی خودش «خاک پای مردم ایران» نوای آسمانی اش بر شهپر لطیفه ی نهانی شعرهای برگزیده حافظ شیرین سخن و دیگر سخنوران نامدار ایران زمین که بذر عشق را در دل های عاشق پیشگان پاشیده اند، جهان هنر را چنان تسخیر کرده که هرگز نمی میرد و نام جاودانه اش بر جریده ی عالم ثبت است.
شجریان، شجره ی پیام آوازش هرگز رنگ خزان به خود نمی گیرد. بهار ترانه هایش فرهنگ و هنر ایرانِ همیشه سرفراز را طراوتی بخشیده است که غنای آن با هیچ گنجینه ی نفیس و ذی قیمتی همسنگ نیست. یادش گرامی باد!
از استاد محمدرضا شجریان در قامت یک خواننده ی پر آوازه ی گستره ی ایران زمین در بازه ی زمانی بیش از نیم قرن تاکنون آثار فراوانی از صدای ماندگار وی به یادگار بر جای مانده است. ایرانیان همان طور که به غزلیات حافظ شیرین سخن از بن دل عشق می ورزند و دیوان این شاعر ارزنده را در منزل نگه می دارند، در وادی هنر موسیقی و آواز نیز گوشه چشمی هم به صدای مخملین استاد شجریان داشته و دارند و بدون تردید پا به پای داشتن دفتر شعر لسان الغیب حداقل به نوار کاست یا سی دی از صدای شجریان، در خلوت خویش گوش فرا می دهند.
از حافظ گفتیم. به گفته ی مهدی فیروزیان عضو هیأت علمی دانشگاه : « عوام و خواص شعر حافظ را می پسندند، آواز شجریان و پسند او نیز چنین است... هنری متعالی است، ارزش های والا دارد، ولی راه ورود به آن برای همه باز است. موسیقی باید این گونه باشد، مثل شعر حافظ» مهدی فیروزیان در ادامه می نویسد: «یکی دیگر از ویژگی های برجسته ی شعرحافظ آن است که او فرو فشرده و چکیده ی هنری شاعران نکته سنج بیش از خود است و به شیوه های گوناگون، از شاعران پیش از خود بهره برده و زیبایی های شعر آنان را، چه در مضمون و مفهوم، چه در آرایه پردازی و شگردهای بلاغی، با نبوغ خود در آمیخته و اثری برتر آفریده است. آواز شجریان همین گونه است و او توانسته با در آمیختن شگردها و روش های گوناگون خوانندگان بزرگ پیشین، مانند اقبال آذر، قمر، تاج و به ویژه طاهر زاده، ظلّی و بنان، به روش ویژه ی خود دست یابد.
شجریان از سال 1346 فعالیت هنری خود را به عنوان خواننده در رادیو تهران آغاز کرده است. در واقع می توان گفت اولین اثر رسمی وی اجرای برگ سبز شماره 216 آواز افشاری به همراهی سنتور رضا ورزنده است که در شب جمعه پانزدهم آذرماه سال 1346 از رادیو پخش می شود. « و نخستین اثر رسمی منتشر شده اش – چهره به چهره ( باغ فردوس) در دستگاه نوا، گروه شیدا در سال 1356 موسسه ی فرهنگی هنری دل آواز که در یک بازه ی زمانی 11 ساله انتشار یافته است»
برخی از کتابنامه های شرح حال هنری شجریان، این « قناری عاشق» نام آوازهایی که در قالب کاست نوار یا سی دی انتشار یافته با مشخصات لازم از جمله تاریخ اجرا، تاریخ نشر، اسامی نوازندگان متن، اشعار خوانده شده و ... درج است. فی المثل در کتاب گنج بی رنج و میراث گرانبها، مولف کوشیده تا تمام آثار شجریان را که به شکل کنسرت در داخل یا خارج از کشور اجرا شده یا آثاری را که استاد شجریان قبل از انقلاب در رادیو خوانده و به موسیقی ایرانی مشهور است، همچنان آثار مربوط به محافل خصوصی، که استاد عاشقانه با جمعی از دوستان و خانواده های آن ها اجرا کرده است به اضافه ی آنچه را که شجریان در برنامه های گل های تازه، برگ سبز، گل های رنگارنگ، یک شاخه گل و در نهایت، متن ترانه ها و تصنیف های اجرا شده همراه با توضیح و متن کلام آوازها، یعنی اشعار برگزیده از دیوان شاعران مورد علاقه ی استاد را یک به یک بنگارد.
شجریان « اسطوره ای است که با شور و شعور و غزل، در یاد و خاطره ی ملت ما، همیشه ی روزگار پایدار خواهد ماند» این«استاد بی بدیل آواز» در جامعه ی هنری کشور به عنوان « شاخص ترین خواننده ی ایران» مطرح بوده است. بدون تردید در قرن اخیر شجریان «بزرگترین خواننده آواز کلاسیک ایران» به حساب می آید. با کلامی رساتر « او به تمامی یک شاهکار است» هم سو با همین مفهوم « شجریان در جامعه ی هنری ما یک واقعه شمرده می شود» با توجه به این نکته «گفتن و نوشتن از شخصیتی چنین که شجریان است، وصف سر چشمه ی خورشید است، شرح هنر است، شرح مجموعه ی گل است، شرح موسیقی است و شرح باید ونبایدها، در گرداگرد این معجزه هستی... بر شمردن حدیث دردانه ای است که توانسته است پاکی و زلال و عظمت موسیقی را در آواز خوانی این قوم نشان دهد.. شجریان هزار دستانی است که گنجینه های عظیم از آثارش را بر جای گذاشته است که هر کدام کلید راهی است و درس وسرمشقی جاودان برای عبور از اصالت ها و زیبایی ها...» به گفته ی جناب احمد مسجد جامعی» عضو شورای شهر تهران: « شجریان اجماع جامعه ی هنری است»
این « پهلوان آواز ایران» به عبارت دیگر « سلطان آواز» و «اَبَر هنرمند آواز ایران» الحق « با صدای آسمانی خود... پنج دهه است که بر قله ی آواز ایران استوار ایستاده است» به همین دلایل وی « یکی از مطرح ترین افراد به عنوان نماد فرهنگی ایران اسلامی در مجامع جهانی است» طوری که می توان گفت: « عطر آواز او دنیا رامعطر کرده است» به راستی « شجریان ماندگارترین صدای دوران ماست» و با عزت نفس و حفظ شئونات اجتماعی به « شمایل آواز ایران تبدیل شده است» به قول اهل فن و رجال جهان موسیقی: « شجریان پدیده ی بی نظیر موسیقی ملی و اصیل ایران است» و او را می توان « پدیده ی اجتماعی» به شمار آورد.
با این ویژگی های منش هنری و اخلاقی، در عرصه ی حیات اجتماعی شجریان: « ارزش های زندگی اجتماعی و هنری اش را طوری حفظ کرده است که تبدیل به معیار شد و دیگران سعی می کنند به آنجا برسند.» این موضوع را از جهت پایگاه منزلت اجتماعی وی نزد مردم، می شود چنین توصیف کرد: « شجریان به مقامی رسید که تمام مردم به عظمت کار او پی بردند و لحظه های زندگی شان را با آوازهای آسمانی او در آمیختند. ذوق و شعور خود را ارتقا دادند و حد حسن و زیبایی را در لحن و صوت و موسیقی و آواز او تجربه کردند. جای گرفتن این چنین برجان و دل یک ملت، اجر صبر وتلاش و همتی بود که این پدیده ی شگفت آفرینش به آن دست یافت و این آرزوی تمام کسانی است که در این راه قدم گذارند..»
« شجریان در موسیقی آوازی معاصر ایران پدیده ای کم نظیر، استثنایی و یگانه است» ستاره ی آواز ایران در حقیقت و بدون تردید « نماد وسمبل موسیقی آوازی ماست» این خواننده ی ملی در کنار خسروان نام آور عرصه ی هنر والای موسیقی و آواز، این شایستگی را دارد که از ایشان باعنوان خسروانه ی «خسرو خوبان» یاد کرد. شجریان « گل سرسبد آواز خوانان است» زیرا با توجه به برخی از آثار ماندگارش « شیوه ای نو در آواز ایران بنا نهاده است» در یک کلام « آواز خوان پر آوازه ی ایران زمین» انصافاً با صدای گوش نوازش دل ها را می رباید و در این ربایش عارفانه، عشق و شادمانی می آفریند.
سید علیرضا دربندی، در کتاب « گنج بی رنج و میراث گرانبها» در این باب می نویسد: « در تاریخ طولانی و کهن زبان فارسی، همواره اجرای ترانه و تصنیف و آواز بین مردم عادی و کوچه و بازار رواج داشته است. هر کس ترانه را با لهجه ی خاص و شعری که در ذهن داشته، با آهنگی که شعر با آن هم خوانی داشته باشد، می خوانده و گاه با اشعار دلپذیر شاعران سرشناس این مرز و بوم آوازی سر می داده و از این طریق به خود واطرافیان نشاطی می بخشیده و لذتی ایجاد می کرده است: به تدریج بشر به ساختن ادوات موسیقی پرداخت و آن را به عنوان وسیله ای برای تکمیل بخشیدن به اجرای صوت آواز و ترانه به کار گرفت، یاهمان گونه که خواندن بدون استفاده از ساز میسر بود. ساز هم به تنهایی و بدون صدای انسان قابل شنیدن و مورد استفاده قرار گرفت...» به هر حال نکته ی حائز اهمیت این است: « آواز ایرانی نیز سال هاست با نام شجریان پیوند خورده است» از سوی دیگر روح متعالی اصولاً با فضیلت های اخلاقی به عنصر هنر نگاه می کند به قولی: « لازمه ی هنرمندی نود و نه مورد اخلاق و یک مورد هنر را در بر می گیرد» با توجه به این مولفه ی ارزشی شجریان ابتدا از طریق بروز خصایل نیکو و صفت مرام مردم مداری دل ها را تسخیر کرده سپس با «زبان آوا و نوا» ماندگاری خویش را در عالم هنر تثبیت نموده است. زیرا « موسیقی، گوهر همزاد هر ملتی ست» زمانی محبوبیت و مانایی اهل هنر استمرار می یابد که « صدای هنرمند و اثری را می آفریند برخاسته از نهاد مردم جامعه باشد»
به گفته ی استاد شجریان: « یک هنرمند پیش از آنکه از نظر تکنیک توانا شود باید شخصیتی انسانی بیابد، جوهر هنر نیز همین است» با تکیه بر این امر « جامعه هم یک هنرمند را به شرط انسان بودن می پذیرد و بالا می برد»
تردیدی وجود ندارد هنر در ابعاد گوناگون و صورت های مختلف آن باید زبان دل مردم باشد. باز هم به سخن شجریان متوسل می شویم: « موسیقی هدف نیست، وسیله است. وسیله ی بیان یک مفهوم، یک خواسته، وسیله ی انتقال آن زیبایی متعالی که انسان را به طرف کمال خودش می برد»
استاد فرهاد فخرالدینی، آهنگساز و رهبر ارکستر در این باره گفته است: « میزان محبوبیت او [شجریان] در اقشار مختلف قابل وصف نیست، حقیقتاً افرادی که انس و الفتی با موسیقی هنر، علم و انسانیت دارند او را به حد پرستش دوست می دارند...»
این باور را از نوشته ی محسن کرامتی، خواننده و مدرس آواز دنبال می کنیم: « گشاده رویی و حسن خلق ایشان [ شجریان] درمعاشرت مثال زدنی بوده است... شوخ طبعی و بذله گویی ومهربانی ایشان، در انسان انرژی ایجاد می کرد.»
به طور کلی هنر و در این جستار « موسیقی باید بیانگر آلام روحی، احساسات، عواطف و نیازهای درونی مردم باشد» در این خصوص، فرهنگ ایران می گوید: « بیش از این که ساز دستت کوک شود، باید ساز دلت، کوک بشود» بینادلان موسیقی خاستگاه صدا را مهم تلقی می کنند.
ادامه دارد...

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + 1 =