« کرمانشاه » از نگاه سفرنامه نویسان غرب

مشروح خبر

بخش دوم

توفیق نقشبندی

بایندر می نویسد در سال 1730 میلادی برای شهر بار و استحکاماتی ساخته شد اما اکنون حصارهای شهر خراب و فرو ریخته است و اثری از آن باقی نمانده . (10)
وی اضافه می کند : پس از درگذشت محمد علی میرزای دولتشاه حکومت به محب علی میرزا رسید که رفتاری بد و مالیات های زیادی به مردم بست. ناصرالدین شاه وی را برکنار
و عموی خود عمادالدوله را به حکومت کرمانشاه نشاند.
جمعیت کرمانشاه را بایندر سی هزارنفر ذکر می کند . در مورد
جمعیت کرمانشاه سیاحان و سفرنامه نویسان رقم های متعددی را در آثار خود نوشته اند ، از جمله :
1- اولیویه در 1797 میلادی جمعیت کرمانشاه را بین
8 تا 9 هزارنفر نوشته است . (11)
2- کنت دومورسی در 1840-1839 ، دوازده هزارنفر ذکر کرده است. (12)
3- ایزابلا بیشوپ در 1890 میلادی ، 25 هزار نفر نوشته است .(13)
4- هنری بایندر همانطور که در بالا ذکر شد آن را سی هزار
نفر نوشته است.(14)
5- هنری جکسون در 1903 میلادی ، 60 هزار نفر تخمین زده است. (15)
6- اوژن اوبن در 1907 میلادی ، جمعیت را بیش از 50 هزار
نفر وحتی تا 80 هزار نفر نوشته است. (16)
7- هوگو گروته در 1907 میلادی ، 60 هزار نفر ذکر نموده است.(17)
اما گاسپار درویل که در سال 1812 میلادی برابر 1191 شمسی به مدت سه سال در زمان فتحعلیشاه در ایران بوده است در مورد آمارهای جمعیتی ایران در
سفرنامه اش به علل کاهش آماری جمعیت ایران توجه خاصی داشته است .
وی توضیح می دهد تا موقعی که بیگلربگی ها (خان ها) در ایالات مختلف ایران قدرت دارند، تهیه آمار از جمعیت بی نتیجه است ، زیرا بنا بر اصول اداری کنونی ایران اگر شاه
مملکت از تعداد واقعی نفوس استان ها باخبر باشد، به تناسب
آن درخواست عایدات مالیه خواهد کرد که این امر با منافع بیگلربگی ها یعنی استانداران به هیچ وجه موافق
نیست از این رو حکام می کوشند جمعیت مناطق زیر نفوذ خود را همواره دوبرابر کمتر از آنچه هست وانمود کنند. (18)
درویل در مورد لوله کشی آب در زمان فتحعلی شاه مطلب قابل توجهی گزارش می دهد. وی می نویسد :
در شهرها برای لوله کشی آب، لوله هایی از گل پخته به قطر
5تا 8 پوس (هر پوس 7/2 سانتیمتر است) را سرهم بندی کرده و آنها را به همین حال به صورت افقی در ملاتی از گل رس قرار می دهند . ملات مزبور پس از خشک شدن
به صورت پوشش نفوذ ناپذیری در می آید. لوله های سفالی
با اینکه بیش از یک یا چند پا زیر زمین نیست، به این حال سالیان درازی دوام می آورد.(19)
وی می نویسد : کسی حق ندارد شب در دکان خود بخوابد ،
زیرا به محض بسته شدن دکان ها بازار زیر مراقبت داروغگان قرارمی گیرد . آنها در نقاط مختلف بازار
مردان مسلحی به نام ( میر ـ عسس ) می گمارند .
از ساعت 9 شب به بعد قرق شروع شده و هر رهگذری بازداشت می شود و کسانی که مرتکب دزدی شوند،
به مرگ محکوم می شوند. (20)
درویل در مورد غذا خوردن هم می نویسد :
ایرانیان با دست راست لقمه برمی دارند و با همین یک دست در پاره کردن گوشت و لقمه برداشتن مهارت بسزایی دارند و هرگز دست چپ خود را بر سر سفره نشان نمی دهند . برداشتن چیزی با دست چپ سر سفره ، دلیل آشکار بی ادبی است . آنها در تمام مدت صرف ناهار دست چپ را در چین قبای خود پنهان می کنند. (21)
هنری بایندر در اواخر قرن نوزدهم میلادی برابر با اوایل قرن چهاردهم هجری قمری ، در اواخر پادشاهی ناصرالدین شاه به ایران آمد و از کرمانشاه و طاق بستان دیدن کرد.
درباره کرمانشاه می نویسد :
دراین شهر صنعت زرگری و نقره کاری رواج دارد . بر روی جبهه جنوبی میدان نو ( محل تلگراف خانه ) کلبه کوچکی مشرف به تلگراف خانه وجود دارد که با نقاشی های ظریفی تزیین یافته است. هر عصر هنگام غروب آفتاب
5 تا 6 نفر موزیک چی درآن کلبه بالا رفته تا اینکه اندوهی را که مردم از غروب کردن خورشید با آرزوی دوباره دیدن آن را در فردا دارند ابراز کنند. پس از نواختن آهنگ ها که همراه با طبل بزرگ و سورنا است ، با شلیک یک توپ ، خورشید ناپدید می شود. (22)
وی وضعیت بهداشت را بسیار نامساعد می داند : مردان و زنان درتأسف بارترین وضع بهداشتی زندگی می کنند .
می نویسد: در دو دهکده ای که بررسی کردم تعداد مرگ و میر اطفال را به شرح زیر به دست آوردم: در روستای فتاوه از هر هفت کودک که زنده به نیا آمده اند، تعداد شش کودک
قبل از 5سالگی مرده اند و در روستای شراگلی از هر شش کودک چهارنفر پیش از 10سالگی مرده اند. (23)
بایندر می گوید : در ساحل رودخانه قره سو قصری مجلل توسط حاکم کرمانشاه عماد الدوله ساخته شده که اسم آن را عمادیه گذاشته اند. اکثر سفرنامه نویسان غربی که به این منطقه آمده اند، مطالبی مشابه بایندر در این مورد نوشته اند .
درباره ساختمان دوطبقه ای که در کنار آثار باستانی
طاق بستان ساخته شده دو دیدگاه وجود دارد، عده ای آن را اقامتگاه تابستانی عمادالدوله می دانند مانند هنری بایندر
و گروهی دیگر مانند جکسون و هوگو گروته آن را متعلق به
حاج حسن وکیل الدوله مالک روستای طاق بستان دانسته اند.
هنری جکسون که یکی از محققان نامدار آمریکا در رشته زبان و ادبیات ، دین و آیین ایران باستان به شمار می رفت
معتقد است :
ادبیات فارسی در ردیف مهمترین آثار ادبی جهان است . وی در سال 1903 از سوی دانشگاه شیکاگو برای انجام پروژه های تحقیقاتی درباره ایران و آثار باستانی آن برای نخستین بار با یک دوربین عکاسی به کشور ما آمد. البته وی
سفرهای دیگری به کشور ما در سال های 1918-1910-1907 و 1919 داشته است و به غیر از ایران به هند ، افغانستان
و دیگر کشورهای شرقی مسافرت هایی نموده است.
جکسون در سال 1903 پس از دیدن تخت سلیمان و همدان به بیستون آمد تا سنگ نبشته داریوش را از نزدیک ببیند.
او در مورد خواندن خط میخی بیستون می نویسد :
این گروتفند آلمانی بود که نخست به کشف رموز خط میخی
نایل آمد و افتخار خواندن سنگ نبشته های فارسی باستان
از آن اوست و معمای خط میخی را به دست آورد. (24)
اما از میان محققانی که به تفسیر خط میخی پرداختند بزرگترین همه آنها هنری راولینسون انگلیسی است . وی هم
سرباز بود و هم یک محقق .
راولینسون در سال 1835 میلادی از طرف فتحعلی شاه به کرمانشاه جهت آموزش سربازان محمد علی میرازی دولتشاه
فرستاده شد و طی دو سالی که در این شهر بود( 1836-1838
میلادی) توانست ستون اول متن فارسی کتیبه را رونویسی
کند و تقریباً ده سال بعد (1844) بقیه متن فارسی باستان
کتیبه را رونویسی نمود. (25)
سوالی که چه در گذشته و چه در زمان حال همواره برای بازدید کنندگان این سنگ نگاره مطرح بوده است ، این بوده
که چگونه در بیش از 2500 سال قبل با چه ابزار و امکاناتی
حجاران توانسته اند در سینه کوه و در ارتفاع بالای 25 متر
در چنین پرتگاهی خطرناک بالا رفته و توانسته اند با آرامش
به خلق چنین آثار زیبا و با عظمتی که مورد تحسین جهانیان
است دست بزنند؟ درحالیکه با توجه به گزارش های راولینسون و جکسون که در آثارشان توضیح داده اند با چه مشقت و سختی فراوان و باکمک افرادورزیده محلی توانسته اند خود را به سنگ نبشته نزدیک کنند و از آن رونویس و عکس بگیرند.
یک باستان شناس ایرانی که پژوهش هایی درباره سنگ نبشته
بیستون انجام داده و آنرا در مقاله ای تحت عنوان سنگ نبشته های داریوش نشرداده است، درباره چگونگی دسترسی داشتن حجاران سنگ نبشته درعصر داریوش می نویسد : در زمان ساخت این سنگ نگاره ها (بیستون) راهی برای دست یابی آسان، به محل کارگاه وجود داشته است . بقایای مبهم پلکانی در بخش های کوه و نیز
آثارتراشیدن تخته سنگ های زیر کتیبه تا نزدیکی های
زمین نشان دهنده وجود راهی به سوی بالا بوده است راهی که
سنگ تراشان پس از پایان کار و به هدف دسترس ناپذیرکردن کتیبه درضمن پایین آمدن آن را تراشیده اند و محو نمودند.
نبشتن کتیبه ای درچنین بلندای دست ناپذیر، نشان دهنده
این است که داریوش این متن را نه برای مردمان روزگار خود
بلکه منحصراً برای آیندگان نوشته است.
جکسون درباره تصاویر بیستون اضافه می کند که سنگ نگاره
آنوبانی نی در سرپل ذهاب نشان دهنده توجه داریوش به این
اثر 4000 ساله است درآنجا نیز شمار اسیرانی که با ریسمان مهار
شده اند 9 نفر است و در برابر آنان ایزد بانویی قراردارد.
وی گزارش مختصری هم درمورد طاق بستان می دهد و
می نویسد : طاق بستان سیزده قرن پیش از باغ های معروف
ساسانیان بود و اکنون به خاطر حجاری هایش معروف است.
وی معتقد است حجاری های طاق بستان به احتمال قوی بهترین نمونه هنر عهد ساسانی است و سپس توضیحاتی در مورد طاق ها و بیان تاریخچه آن از دیدگاه سیاحان اسلامی می دهد و می نویسد :
اکنون روستای طاق بستان از املاک مرحوم حاج حسن وکیل الدوله می باشد . عمارتی نسبتاً جدید دو طبقه که متعلق به وکیل الدوله است به صورت ساختمانی کلاه فرنگی
درکنار دریاچه قد برافراشته است. (27)
ادامه دارد
ـــــــــــــــــــــــ
منابع و ماخذ :
10- همان منبع ـ ص 401
11- اولیویه ـ سفرنامه ص 35
12- کنت دومورسی ص 228
13- ایزابلا بیشوپ ـ ص 20
14- هنری بایندر ـ ص 401
15- جکسون. هنری ـ سفرنامه مترجم منوچهر امری ـ فریدون بدره ای ص 247 ـ انتشارات خوارزمی ص 267
16- اوبن . اوژن ـ ایران و بین النهرین ترجمه علی اصغر سعیدی ص 340 ـ نشر زوار
17- گروته . هوگو ـ سفرنامه ترجمه مجید جلیلوند ـ ص 83
نشر مرکز
18- کاسپار درویل ـ سفرنامه ترجمه جواد محبی ص 45
نشر گوتنبرگ
19- همان منبع ـ 50 20- همان منبع ـ 90
21- همان منبع ـ 100 22- هنری بایندر 402
23- همان منبع ـ 411 24 - هنری جکسون ـ 204
25- همان منبع ـ 227 26-همان منبع ـ 247
27- همان منبع ـ 250

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده + بیست =

2 + 1 =