یادداشتی از «منوچهر خردمندی»؛ سرعت گیر یا ترمزهای ترافیکی

unnamed
مشروح خبر

چند وقتی هست که شاهد نصب حجم انبوهی از سرعتگیرهای پلاستیکی در سطح گذرگاه های شهر کرمانشاه هستیم.
موانع ترافیکی که در زمان تصدی شهردار قبل و مجموعه تحت مدیریتی ایشان به عنوان معضل از سطح تمام گذرها برچیده شد ومجددا در این دوره و به نسبت بیشتر در حال نصب می باشد. به راستی کدام تفکر در این زمینه غالب است؟
در این نوشتار جهت تنویر افکار عمومی به بررسی این ابزار و نقاط قوت و ضعف آن می پردازیم تا انشاءا... مورد دقت و بازبینی متولیان امر قرار گیرد.
یکی از ابزارهای کنترل سرعت که در نقاط مختلف دنیا از آن استفاده می شود. سرعتگیر و سرعتکاه هستند که در کشور ما نیز به طور گسترده مورد استفاده قرار می گیرند, اما درنصب بسیاری از آنها استانداردهای جهانی در مورد مکان و نحوه مناسب نصب رعایت نشده که همین امر باعث کم اثر بودن این ابزار در کنترل سرعت وسایل نقلیه شده است.
تاریخچه گزارشهای متعددی در مورد اولین سرعتگیر وجود دارد که قدیمی ترین این گزارشها توسط نیویورک تایمز و در تاریخ ٧ ژوئن سال ١٩٠٦ منتشر شده است. طبق این گزارش اولین سرعتگیر دنیا در چتهام واقع در نیوجرسی نصب شده است. این سرعتگیر در نزدیکی محل عبور عابرین پیاده نصب شد و در حدود ٥ اینچ یا ١٢ تا ١٣ سانتیمتر ارتفاع داشت. البته در آن زمان میانگین حداکثر سرعت پنجاه کیلومتر در ساعت بود. اولین سرعتگیر در اروپا هم در هلند و با میانگین حداکثر سرعت سی کیلومتر در ساعت نصب شد .
سرعت گیر
ابزاری برای کنترل سرعت وسایل نقلیه است. طبق استانداردهای موجود ارتفاع بلندترین نقطه آن هفت تا ده سانتی متر وعرض آن حداکثر سی سانتیمتر به اندازه عرض محل نصب می باشد.
و در اماکنی توصیه می شود که حداکثر سرعت وسایل نقلیه از پانزده کیلومترتجاوز نمی کند. پارکینگ ها یا مراکز خرید به عنوان بهترین اماکن برای نصب این وسیله می باشد. نصب این وسیله در اماکن و معابری که محل رفت و آمد عمومی هستند مناسب نیست و معمولا باعث ایجاد مشکل برای وسایل نقلیه میشود.
سرعتکاه
از این ابزار با نام سرعتگیر ملایم هم نام برده می شود, ارتفاع هر قطعه سرعتکاه پیش ساخته پلاستیکی معمول پنج تا هفت، عرض سی وسه و به طول نود سانتی متر میرسد, که به اندازه عرض خیابان محل نصب در کنار هم قرار گرفته و در آسفالت پیچ می گردند .
سرعتکاه ها معمولا از جنس آسفالت ، بتن ، لاستیک و پلاستیک بوده که نوع پلاستیکی آن با رنگ زرد وبا طول حدود نود سانتی متر هم اکنون زینت بخش گذرگاه های شهر شده اند. چنانچه از قطعات ترکیبی بیشتر استفاده نموده و سطح عمود بر محور اتومبیل بیشتر گردد به تعریف سرعتکاه نزدیکتر میشویم.
تفاوت سرعت گیر و سرعتکاه در طول آن‌ها است. سرعت گیر که طول کمتری دارد، در کاهش سرعت خشن تر عمل می‌کند و برای مکان‌هایی مانند پارکینگ‌ها، مراکز خرید و مجتمع‌های مسکونی که سرعت وسیله نقلیه از ۱۵ کیلومتر بر ساعت تجاوز نمی‌کند، مناسب است. سرعتکاه معمولا از ارتفاع برابر با سرعت گیر برخوردار است لیکن به دلیل داشتن طول بیشتر، در کاهش سرعت ملایم‌تر عمل می‌کند و برای محدوده مسکونی خیابان‌ها، جلوی مدارس و مجتمع‌های صنعتی مانند بنادرکه سرعت تا ۶۰ کیلومتر بر ساعت می‌رسد، مناسب است .
امروزه استفاده از سرعتکاه نه سرعت گیر در مناطق و معابر مسکونی و همچنین مناطقی که مسیر اصلی اتوبوس, آمبولانس و اتومبیلهای اورژانسی دیگر نیستند متداول است که سرعت عبور ازآنها معمولا از 15تا 30 کیلومترمی باشد و با فاصله معین در طول یک مسیر نصب تا سرعت وسایل نقلیه قبل و بعد از هرعبور کنترل شود.
سرعتکاه در برخی شهرها مورد استفاده قرار می گیرد و در بعضی شهرهای دیگر نیز استفاده نمی شود یا از دید شهرداری منع قانونی دارد یا نصب آنها مستلزم رعایت قوانین و شرایطی است که محل نصب و خود سرعتکاه باید حائز این شرایط باشند.
این ابزار در برخی شهرهای آمریکا و انگلیس برای کنترل سرعت مورد استفاده قرار میگیرد اما مساله قابل توجه میزان استفاده از آنها در سطح شهر هاست. تحقیقات نشان میدهد سرعتکاه در مناطقی خاص مثل خیابانهایی که در آنها یک یا چند مدرسه وجود دارد, یا مناطق مسکونی که میزان جمعیت ومیزان عبور و مرور وسایل نقلیه در حدی است که نیاز به وجود سرعتکاه را ایجاد میکند نصب میگردند. با مطالعه و بررسی موارد مربوط به شرایط محل نصب میتوان به این نتیجه رسید که حتی در شهرهایی که منع قانونی برای نصب سرعتکاه ندارند, فقط محلها و مناطق مخصوصی به این ابزار مجهز می شوند. سرعتکاه به صورت و حجمی که ما در کشور خود شاهد آن هستیم معمول و پر استفاده نیست.
به طور کلی میتوان گفت مهمترین عیب وارده به سرعتکاه توسط اکثر مخالفین تاثیر مثبت این ابزار در کند کردن سرویس دهی ارگانهای سرویس رسان مثل آتش نشانی یا آمبولانس است, به شکلی که موارد متعددی از فوت در اثر دیر رسیدن آتش نشانی و یا آمبولانس بدلیل وجود موانع فیزیکی کنترل سرعت مثل سرعتکاه گزارش شده اند.
مزایا :
- تخقیقات نشان داده این روش یکی از آسان ترین راه ها برای کنترل سرعت وسایل نقلیه است.
- نصب سرعتکاه در مناطق مسکونی امنیتی نسبی برای ساکنین و به خصوص کودکان فراهم می کند.
- نصب آنها آسان و تقریبا ارزان است.
- طبق تحقیقات استفاده از سرعتکاه حجم ترافیک را به میزان ١٨ و حجم تصادفات را به میزان ١٣ کاهش میدهد.
- از مکان نصب سرعتکاه میتوان به عنوان محلی مناسب و راحت برای عبور عابرین پیاده استفاده کرد.
- این ابزار در صورتی که طبق ضوابط ساخته شوند, باعث کاهش حجم ترافیک در معابر محلی و انتقال بخشی ازحجم آنها به معابر رده بالاتر یعنی معابر جمع و پخش کننده و شریانی میشوند.
معایب :
- سرعتکاه ها بدلیل مجبور کردن رانندگان به ترمزهای ناگهانی و امکان برخورد اتومبیل پشتی,در برخی مواقع معابر را برای اتومبیلها بیشتر خطرناک می کند تا امن.
- باعث ایجاد خسارت در وسایل نقلیه می شود.
- باعث تاخیر در سرویس دهی وسایل نقلیه اورژانسی مثل آمبولانس, آتش نشانی یا پلیس میشود. طبق تحقیقات این تاخیر ٣ تا ٥ ثانیه برای آتش نشانی و حدود ١٠ ثانیه برای آمبولانس به ازای هر سرعتکاه می باشد. این مورد مهمترین عیب این ابزار دانسته میشود.
- اگر سرعتکاه به صورت سری نصب نشود رانندگانی که تمایل به راندن با سرعت بالا دارند پس از عبور از آن دوباره سرعت خود را افزایش می دهند.
- خطر جدی برای راکبین موتورسیکلت و دوچرخه به حساب می آید.
- از آنجایی که رانندگان تمایلی به عبور از سرعتکاه ندارند, بنابر این ممکن است حجم ترافیک به خیابان های مسکونی مجاور که فاقد این ابزار هستند منتقل شود.
- کم کردن سرعت وسیله نقلیه و شتابگیری مجدد آن علاوه بر بالا بردن مصرف سوخت,آلودگی صوتی نیز ایجاد میکند.
- از دیگر معایب این ابزار افزایش میزان «ذرات آزبست» ناشی از ترمزهای وسایل نقلیه درمحدوده پیرامون محل نصب آنها می باشد.
- این ابزار نمیتواند در کم کردن سرعت اتومبیل های شاسی بلند اثر زیادی داشته باشد.
- نصب سرعتکاه بخش جدیدی را به وظایف شهرداری اضافه میکند که نگهداری و تعمیر این ابزاربه خصوص در مواقع بارش برف است.
- برای ساخت سرعتکاه استانداردهایی تعیین و تدوین شده تا کارایی این ابزار را به حداکثر و مشکلات حاصل از آن را به به حداقل برساند.
- در نوع پلاستیکی آن که هم اکنون شاهد نصب آن در سطح شهر میباشیم به علت خشک بودن علاوه بر وارد کردن ضربه به سیستم جلوبندی و تعلیق ماشین بعد از مدتی به دلیل عبور کامیونهای سنگین وعدم جانمایی مناسب ، کارایی خود را از دست داده و عملا مماس برسطح آسفالت شده و ضر و زیان را متوجه اموال شهرداری مینماید .
- بعد از مدتی تعدادی از این قطعات از جای خود کنده و یا شکسته شده و راننده ها جهت عدم بر خورد به نوار سرعتگیر سعی در عبور از میان این فضاهای باز شده نموده که به علت تغییر مسیر خطر بروز تصادف به شکل فزاینده ای بالا خواهد رفت .
- همه این سرعتکاه های نصب شده فاقد تابلوهای هشدار و سایر علائم ایمنی حفاظتی میباشند.
راهكار ي نو:
محتواي اصلي طرح به اين صورت است كه سرعتگیر به عنوان يك وسیله اجراي قانون سرعت مجاز در حركت به كار رود و به همه خودروها به يك ديد ننگرد. به عبارت ديگر سرعتگیرهاي طراحي شده ما براي هر خودرو متناسب با سرعت آن، عكس العمل ويژه اي را از خود نشان مي دهد . خودروهايي كه با اين سرعت يا سرعت هاي كمتر از شصت کیلومتر در خیاباني حركت مي كنند بدون هیچ مسئله اي با پايین رفتن سرعت گیر به هنگام عبور خودرو، سبب ميگردد تا خودرو بدون هیچ كاهش سرعتي عبور كند و به مسیر خود ادامه دهد اما براي خودروهايي كه با بیش از اين سرعت حركت مي كنند، سرعت گیر طراحي شده ما همانند سرعتگیرهاي معمولي عمل مي كند. براي رسیدن به اين مورد در سرعت گیرهاي طراحي شده از سیستمهاي هیدرولیك، سیستم قفل شونده، سیستم تنظیم دريچه محفظه روغن، انواع فنر، لولا، بلبرينگ و… استفاده می شود.
نتیجه گیری :
روزانه شاهد حوادث دلخراشی ناشي از تصادف درون جاده اي هستیم كه منشأ اصلي آن سرعت بالاي وسائط نقلیه اي است كه واقعاً براي مردم و ساكنین هر نقطه در هر لحظه خطرآفرين خواهد بود. لذا جهت مهار كردن سرعت بالاي آنها كه معمولاً به اسم سرعت طرح در بین افراد اهل فن صحبت به میان مي آيد و جلوگیري از حوادث ناگوار ناشي از اين سرعت مخوصاً در ورودي هاي اصلي شهر كه سرعت از نود به پنجاه کیلومترباید تقلیل یابد تا چنانچه برخوردي ناشي از اين سرعت حادث، ضايعات ايجاد شده به حداقل ممكن برسد. پس بايستي بتوان برخوردها را كنترل و تقريباً مهاركرد. براي بوقوع پیوستن اين مهم مي بايست چاره اي انديشید كه راه چاره به حداقل رساندن وسیله نقلیه است كه متأسفانه عده زيادي از رانندگان اين موضوع را رعايت نمي كنند . لاجرم براي تنظیم سرعت در مدخل ورودي شهر به سرعت مجاز تعیین شده مانعي جهت اين امر طراحي شده است كه آنرا سرعتکاه نامیده اند. مشخصات فني سرعتکاه بر اساس سرعت طرح ، طراحي شده است و مشخصات معماري و سازه اي سرعت فوق الذكرشامل شیب ورودي شیب ثابت و شیب خروجي خواهد بود كه اين مشخصه ها باعث مي شود به هدف اصلي تقلیل سرعت دسترسي پیدا كنیم.
با مطالعه موارد بالا براحتی میتوان نتیجه گرفت که در کشور ما نصب سرعتگیرها و سرعتکاه ها طبق استانداردهای جهانی صورت نمیگیرد. نصب این ابزار نه تنها در بسیاری اماکن و معابر ضرورتی ندارد بلکه گاهاً باعث ایجاد مشکل برای شهروندان, ساکنین, شهرداری و همچنین سایر ارگانهای خدمت رسان میگردد. این در حالی است که حتی در شهرهای پیشرفته دنیا که این استاندردها رعایت می شوند, باز هم مخالفین زیادی در مقابل سرعتگیر و سرعتکاه وجود دارند.
نتیجه دیگر اینکه, غیر از محل و شرایط نصب, در کشور ما خود سرعتگیرها و سرعتکاه ها هم از لحاظ مواد تشکیل دهنده, ابعاد و... نیز به صورت استاندارد ساخته نمیشوند که این مساله در بسیاری مواردخود به تنهایی این ابزار را به ابزاری نا مفید تبدیل میکند. به نظر میرسد مطالعات و بررسی های کارشناسی میتواند راه جدیدی را برای حل معظل سرعتگیر وسرعتکاه در کشورمان باز کند.
با تشکر از سرکار خانم سمانه سعیدی که در گردآوری این مطالب زحمت کشیدند .
مهندس منوچهر خردمندی

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 10 =

29 + = 31