یادداشتی از «منوچهر خردمندی» هویت شهر کرمانشاه

پس از یک جا نشینی انسان خردمند و پیدایش اولین هسته های شهری مجموعه هایی در فضاهای شهری شبیه میادین ،پیاده راه ها، بازار و محل های تجمع که معمولا پیرامون آنها مغازه، رستوران و ساختمان حکومتی بود شکل گرفتند که بعدا به عنوان هویت شهرها شناخته شدند و مردمان با آنها انس و به عنوان محل ملاقات های اجتماعی یا تجاری معرفی گردیدند.
از دیدگاه (اریک اریکسون ) روان شناسی« هویت اجتماعی، ویژگی ها، باورها، شخصیت ها، مدل های ذهنی،یا باورهای شخصی افراد نسبت به خود، یا در یک گروه اجتماعی را تشکیل می دهد.
عوامل تاثیر گذاری مثل عوامل جغرافیایی، سیاسی و تاریخی، اقتصادی، عوامل فرهنگی و مولفه های تربیتی تاثیر گذار برشکل گیری هویت اجتماعی انسان ها موثرهستند.
در تمامی شهرهای جهان همیشه نمادی از شهر در یکی از زیباترین و اصلی ترین میادین و یکی از نقاط گردشگری و به نوعی شناسنامه فرهنگی آن شهر محسوب می گردد که می توان به عنوان نمونه میدان پلازا مایور اسپانیا، پلازا دی مایو بوینس آیرس، ترافالگار لندن، زوکالو مکزیکوسیتی که از بزرگترین میدان های جهان با داشتن کلیسای جامع، کاخ ملی و چندین بنای تاریخی است و بزرگترین میدان جهان یعنی تیان آنمن چین و میدان نقش جهان اصفهان که دومین میدان بزرگ جهان است را به عنوان نمونه نام برد که هویت تاریخی این شهرها در پیرامون آن شکل گرفته است.
میدان آزادی تهران نیز که یادگار دانشجوی معماری آقای حسین امانت بوده و ثبت آثار ملی کشور شده است نیز دارای نمادی از کشور ایران با تمدن ایرانی و اسلامی آن می باشد.
شهر کرمانشاه هم با همین باورها در ذهن ما شکل گرفته هرچند که اثری از ردپای شخصیت های آن به چشم نمی خورد وتنها کالبد شهر آن هم خیلی کمرنگ جلوه گر است.
میادین در بعضی ازشهرها چهره ورودی بود و در کرمانشاه نیز این سمبل در دهه های گذشته با ساماندهی گاراژهای ابتدای شهر اولین میدان با نام کوروش کبیر شکل گرفت، میدانی وسیع با چشم اندازی زیبا که بافت قدیمی شهر را به هسته اولیه توسعه شهر کرمانشاه و در راستای ارتباط شرق به غرب نشان می داد که بواسطه قرارگیری گاراژها هنوز هم مردم محلی آنرا گاراژ می نامند.
در دهه های چهل و پنجاه خورشیدی دو بار این میدان تغییر اساسی داشت در مرحله نخست بافت قدیمی دهه سی برداشته و میدان توسعه پیدا کرد وبه شکل تپه ای بزرگ بود به طوری که دید زیبای شمالی آن کاملا از بین رفت و حتی برای رانندگان هم مشکل دید را بدنبال داشت که به ناچار مجددا میدان تخریب و شکل مناسب تری بخود گرفت. دارای آب نماهای زیبا و محلی برای برگزاری نمایش های خیابانی شد.
در دهه شصت تغییراتی در آب نما و فضاهای جانبی آن پدید آمد و بنای قبه الصخره به شکل نمادین وبه اشتباه بجای مسجد الاقصی در این میدان منطبق بر هویت آرمانهای انقلاب اسلامی شکل گرفت که قطعا با توجه به نگرش آن موقع نمی توان خرده ای بر آن گرفت هر چند که اکثرا به اشتباه آنرا مسجد الاقصی می گفتند ولی بعدا مشاهده شد که این بنای یادبود فاقد آن نقشی شد که برایش فکر شده بود و سالها بدون استفاده به حال خودش رها شد.
حضور دستفروشان در حوالی میدان و احداث فضاهای نامناسب با تیر چوبی و نایلون بخصوص در حاشیه غربی چهره ای زشت از میدان گاراژ را که حالا نام آزادی را یدک می کشید در دید شهروندان و مهمانان به نمایش می گذاشت.
به یاد دارم در اردیبهشت 1383 در مقاله ای تحت عنوان «نماد آزادی» که در همین روزنامه وزین باختر چاپ شد خواستار ساماندهی این میدان شدم که خوشبختانه این حرکت انجام و ضمن برچیدن الحاقات اضافی به میدان و جمع آوری بساط دستفروشان دوباره هویت گمشده به کرمانشاه برگشت ولی متاسفانه از آنجاییکه امروزه ماشین بر انسان مقدم شده مقداری از فضای پیرامون آن به شبکه سواره رو اختصاص یافت تا اینکه با ورود پروژه مونوریل که بعدا با تغییرات غیر اصولی به قطار سبک شهری تبدیل شد، این میدان از دید و دسترسی شهروندان خارج و معلوم نیست چه نقشی را در آینده برایش رقم زده باشند ولی قطعا دیگر آن نقش هویتی را نخواهد داشت.
میدان لب آب هم که بعدا 15 خرداد شد از دم تیغ توسعه نامتعارف در امان نماند و برای همیشه از آن نقش شاخص ورودی کرمانشاه در این نقطه هم چیزی در اذهان نماند.
همواره تفکر میدان در ورودی شهر کرمانشاه در دستور کار مدیریت شهر بود تا اینکه این بار قرعه به نام میدان فرودگاه یا همان امام خمینی (ره) در آمد و مقرر شد میدانی در خور این کلانشهر احداث گردد، میدان با سازه ای بزرگ که نماد کرمانشاه بود سال ها جا خوش کرده بود که با توسعه شهرک های اقماری در حوزه شمالی کم کم خود میدان به عنوان معضل ترافیکی دغدغه جان مردم و مسئولین شد و مثل همیشه راحت ترین کار حذف میدان بود و بار دگر ماشین بر انسان حاکم شد.
میدان فردوسی هم که به یاد دارم زمانی نسخه دکترها جهت بیماریهای تنفسی بود و ما هر شب خواهرم را جهت تنفس هوای پاک به میدان فردوسی می بردیم و در کنار اولین آب نمای رنگی شهر بساط شام را پهن می کردیم و محو تماشای آبهای رنگی می شدیم، حال و روزی خوش نداره و زیر بار آمد و شد ماشین ها نفسش به شماره افتاده و با تکمیل ظرفیت مسکن مهر 5000 واحدی و مسکن ملی شهرک پردیس، این نماد شهر هم از دست خواهیم داد.
میدان مصدق یا کاشانی و شاه قدیم هم دیگرآن نماد قدیمی نبرد با اژدهای پلیدی و نقش زیبای سنگ نگاره بیستون را نداشته و یکی دو درخت باقیمانده هم که داشت از بین رفت و فاقد شکل و شمایل خاصی هست که می شود نماد قبلی را به آن بازگردانید چون هویت این قسمت از شهر می باشد. میدان شهرداری یا غدیر و همان شهناز سابق هم با آب نماهای چهل متری نیاز به بهسازی و توجه ویژه دارد.
«میدان غلبه سکون بر حرکت است که این امر تناسب های کالبد میدان را از سمت فضای خطی به سمت گستره ها می کشاند در چنین فضاهایی غالبا انتظار بروز رفتارهایی هست که در مقصد بروز می کند.
ترکیب نامتناسب گونه های فضای شهری و غلبه یافتن راه ها و کم رنگ شدن میادین به عنوان آسیب اصلی شناخته می شود که صحنه فعالیت و بروز تعاملات و دستیابی به تلقی های هویتی را از شهروندان می گیرد.
آنچه امروزه در تابلوهای راهنمایی شهر به نام میدان خوانده می شود، میدان نیست و معنای جایگاه میدان را در اذهان مردم تغییر داده است. اینها فلکه هستند و فاقد هویت بوده و توانایی مکث و تامل را که الگوی حضور در میدان ها و بافت تاریخی هست را دارا نمی باشند. این فضاها ساختاری برای عبور بی تزاحم اتومبیل ها از کنار هم بدون ایجاد رغبت و تمایل برای تعاملات اجتماعی انسان با انسان است.
یادمان باشد عواقب ناشی از تنزل جایگاه نقش میدان، فراهم آوردن عرصه ای با غلبه سکون بر حرکت است. این فضا ضمن تمرکز بخشی به بافت و نمایان کردن کلیت شهر، توان ارتباط دادن عناصر پیرامون و اختلاط کاربری ها را دارد واین اختلاط در میزان سرزندگی فضای شهری و تقویت هویت شهری موثر می باشد .»1
پس لازم است شهرداری کرمانشاه به عنوان متولی امر و اداره کل راه و شهرسازی و حوزه معاونت امور عمرانی استانداری در نقش نهادهای نظارتی، شورای اسلامی شهر و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز با مشاوره و ارایه راهکارها نسبت به انتخاب مشاور ذیصلاح جهت مطالعه و تهیه طرح ساماندهی میادین باقیمانده شهر که به نوعی هویت مردم کرمانشاه با آن شکل گرفته اقدام نماید.
مهندس منوچهر خردمندی
اردیبهشت1399
————–
1- نقش میدان های شهری و بررسی عواقب ناشی از تنزل جایگاه آن در شهرهای امروزی با تاکید بر شهرهای ایرانی .
سعیده نژادستاری، دانش آموخته دکترای شهرسازی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی .

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

+ 77 = 78