یادداشتی از هرمز بیگلری؛ از نخستین زیستگاه بشر در خاورمیانه چه می دانید؟

Untitled-1 copy
مشروح خبر

وجه تسمیه کُر تویج- کرتویج یا کورتویج
همانطوری که می دانیم در کتاب اوستا، ایرانیان عصرباستان (آریایی ها) خاستگاه خود را ایران واج یا ایران ویج می خوانده اند پس از کشف تپه باستانی شیخی آباد روستای کرتویج این نام بار دیگر بر سر زبان ها افتاد. زیرا این نام که با نام خاستگاه قدیم قوم آریایی ها یعنی ایران ویج وجه مشترکی دارد و در ذهن خواننده تشابهی کاملاً بدیهی ایجاد می نماید، ایران ویج یا ایران واج از دو کلمه ( ایران) و (ویج)ترکیب یافته است که کلمه ویج به معنی خاستگاه یا سرزمین آریایی ها ( ایرانی های بعدی) می باشد( کورت ویج) نیز از دو کلمه کورت و ویج تشکیل شده است که کلمه کورت یا کرت همان کلمه کُرد یا کورت (1) است بنابراین کورتویج- کورت ویج یکی از اسامی باستانی اصیل و بسیار کهن آریایی و ایرانی است. این نام می تواند خود کلید رمزگشای بسیار مهمی در شناخت بیشتر فرهنگ ومحل سکونت های اقوام کرد آریایی خصوصاً (مادها) به شمار رود زیرا براساس نوشته های هردوت و تحقیقات انجام شده اقوام آریایی پس از ورود به ایران غربی که اولین ساکنین یا متصرفین آن نواحی به شمار می رفتند نام قبیله خود را بر آن منطقه یا نقطه ای که ساکن شده اند اطلاق نموده و از سوی دیگر کردان نیز تماماً خود را آریایی نژاد می دانند ( ما به طور مفصل درباره اقوام کرد آریایی در کتاب تاریخ ده هزار ساله کرمانشاه بحث نموده ایم و خوانندگان می توانند به کتاب مذکور یا کتاب های دیگری جهت اطلاع بیشتر مراجعه نمایند) باری اطلاق کلمه کورتویج به این روستا می تواند دامنه ی بسیار وسیع تری را از منطقه شامل شود چون تنها اطلاق سرزمین یا محل سکونت آریایی ها که شامل گروهای بسیار کثیری می بودند نمی تواند تنها یک روستا را شامل شود و گستردگی سرزمین آنها بسیار فراتر از حتی کوه پایه های دینور را می تواند شامل شود که خود تحقیق و بررسی و مطالعات خیلی بیشتری را می طلبد حال برای اینکه از اصل مطلب خارج نشده باشیم به ادامه ی بحث خود تحت عنوان ( استان کرمانشاه نخستین زیستگاه بشر در تاریخ خاورمیانه) می پردازیم:
مطالعات و تحقیقات باستان شناسی در ایران که تقریباً از یک قرن گذشته که پای سیاحان و جهانگردان خارجی به ایران باز شد و پاره ای از آنها یا به صورت جهانگرد یا تجارت و یا سفیر و یا به صورت مامورین دولتی و غیره به ایران آمدند خصوصاً در عصر قاجار که آنان هنگام بازگشت به کشورهای خود آثاری از زیر خاکی های ایران من جمله مفرغ های لرستان و تابلوهای نقاشی نفیس و عکس های متعددی از اماکن تاریخی و قدیمی و غیره را همراه خود به کشورهایشان بردند.
چون در گذشته های دور این کشور تاریخی از داشتن موزه های تاریخی و مراکز علمی و فرهنگی خصوصاً در عصر قاجار برخودار نبود و حتی چندان اهمیتی هم به آثار تاریخی مشکوفه داده نمی شد و همین امر موجب گردید که اکثر اشیاء عتیقه و قیمتی که توسط روستائیان به دست بازاریان خصوصاً یهودی ها می رسید با پرداخت قیمت های بسیار نازل آنها را خریداری و سپس در اختیار خریداران ایرانی خصوصاً خارجی ها با قیمت های بسیار بسیار گزاف به فروش می رسانیدند. به طوری که نقل می کنند زمانی هم به ناصر الدین شاه اطلاع می دهند که کاشی های قدیمی و دیگر آثار عتیقه ایران توسط خارجی ها از کشورخارج می شود ایشان در پاسخ جواب می دهد بگذارید آنها دلشان به این خرت و پرت ها خوش باشد چنین بود که سرانجام بیشتر آثار ارزشمند این کشور توسط بیگانگان از این طریق یا از طریق واگذاری حفاری های مناطق تاریخی به نمایندگان کشورهای خارجی با انعقاد قراردادهای مختلف و پیش کشی ها به درباریان و خود ناصرالدین شاه آثار ارزشمند و نفیس ایران به تاراج رفت و تزئین موزه های انگلستان، فرانسه، آمریکا، شوروی و دیگر موزه های مهم جهان شد، سرانجام با احداث مدرسه دارالفنون و اعزام دانشجویان به خارج از کشور وبسط و توسعه علوم در اکثر رشته ها عاقبت پس ازگذشت زمان های طولانی در سال 1316 شمسی مطابق 1295 میلادی موزه ای به نام معارف در شمال مدرسه دارالفنون احداث شد و بعد ها هم موزه دیگری در مجاورت این موزه به نام موزه باستان شناسی و هنر اسلامی ایران درتاریخ 1375 گشایش یافت، موزه ملی ایران مهمترین موزه کشور از لحاظ مجموعه های باستان شناسی به شمار می رود. گفتنی است از سال 1219 شمسی به بعد تا سال 1357 باستان شناسان ایرانی و خارجی در نقاط مختلف کرمانشاه اقدام به حفاری های علمی و عملی نمودند که تعداد حفاری ها و بررسی های سال 65 مورد مطالعه و کاوش های علمی است که جمعاً ظرف مدت 38 سال 2 این تحقیقات و مطالعات از کتیبه ها و آثار مکشوفه، شامل اکثر مناطق استان کرمانشاه از جمله سرپل ذهاب، قصرشیرین، درودفرامان و هرسین، کنگاور، طاقبستان ودیگر شهرستان های تابعه و روستاهای مختلف بوده است. که مطالعه و بررسی پاره ای از آثار مذکور از جمله کتیبه داریوش هخامنشی سال ها به طول انجامید و همانطوری که میدانیم سرانجام توسط راولنین انگلیسی موفق به کشف و رمز گشایی این کتبیه گردید و پس از این کشف بسیار مهم سایر کتیبه های هخامنشی در شیراز ودیگر نقاط مورد مطالعه و ترجمه گردید.
حال با توجه به مطالب فوق این سوال پیش می آید که این همه متخصص فقه اللغه و باستان شناس ظرف مدت یک قرن و اندی به طور متناوب از دورترین نقاط جهان با توجه به کمبود وسائل نقلیه و نبود راه های اتومبیل رو و حتی مکان های مناسب بار سفر بسته و با هزاران مشقت و حتی پس از رسیدن به ایران در شرایط سرما و گرما در بیابان ها و کوهستان ها و یا دشت های زاگرس، روزها و ماه ها در زیر آفتاب سوزان خود را به زحمت انداخته اند؟ چه هدفی را دنبال می نمودند پس از سال ها پژوهش و تحقیق و مطالعه نتیجه باستان شناسی غرب ایران خصوصاً کرمانشاه به این نتیجه رسیدیم که دانشمندان و باستان شناسان خارجی به خوبی دریافتند که منطقه غرب ایران خصوصا کرمانشاه یکی از پر جاذبه ترین و مهمترین استان های ایران است که به لحاظ موقعیت جغرافیایی و تاریخی و فرهنگی و استراتژیکی در عصر باستان نخستین منطقه ای است که از ماقبل تاریخ و دوره ی چهارم زمین شناسی (pliocen) 3 جهت مطالعه انسان های اولیه و زیست شناسی تا عصر حاضر توانسته است به صورت کلکسیونی از ردپای انسان های نخستین در دل کوه ها و غارها و پس از آن تا پیدایش و کشف آتش و سفالهای گوناگون و سرانجام آغاز نخستین زیستگاه بشر را در خاورمیانه در این استان به نمایش بگذارد. بدیهی است که بحث درباره ی هر یک از مکانهای باستانی و غارها و تپه های مکشوفه نظیر تپه سراب، تپه گودین، سرآسیاب و غارهای بیستون، کنشت ، مرخل، کبه، وارواسی و غیره مطالب و تصاویر و آثار بدست آمده از آنها نیاز به تالیف ده ها کتاب در این زمینه ها دارد.
مثلا از کشف نخستین گندم خودرو در کوه های کرند که توسط پرفسور جورج کامرون کشف گردید، نخستین مکان کشاورزی در ایران، تربیت و اهلی کردن حیوانان وحشی پرستش و ایجاد پرستشگاه ها، پشم ریسی، ساخت بهترین مفرغ ها و سلاح های جنگی، استفاده از استخوان های حیوانات جهت دوخت، انواع مهره های تزئینی و تندیس های گلی، پخت نان، انبارکردن غلات، احداث اطاق و منازل بوسیله چینه و...
با این وجود باید اذعان داشت که آثار بجای مانده از پیشینیان همچنان در دل خاک ها و حتی غارهای بی شمار استان و تپه های باستانی خصوصاً در مناطق ریجاب، ماهیدشت، هرسین، سنقر و دیگر شهرستان های تابعه استان هزاران سال است که دست نخورده باقی مانده که باحفاریهای علمی توسط باستان شناسان می تواند از رازهای سر به مهر تاریخ پرده بردارد.
حفاری شیخی آباد ( روستای کرتویج) بخش دینور
تاریخچه منطقه شیخی آباد دینور وقتی روشن شد که در سال 1387سازمان میراث فرهنگی با همکاری باستان شناسانی از انگلستان به سرپرستی پرفسور راجرس متیوس کاوش هایی را در این منطقه انجام داد و نمونه هایی از دیوارهای چینه ای، اشیای گلی و زغال کشف کرد و استخوان های زینت داده شده را برای آزمایش کربن چهارده به دانشگاه اکسفورد ارسال کرد. پس از آزمایش هایی که انجام شد، محققان به این نتیجه رسیدند که تپه تاریخی دینور کرمانشاه نخستین زیستگاه بشر ( بدون سفال) در خاورمیانه است و گسترش تمدن خاورمیانه از این نقطه آغاز شده است.
در کاوش این تپه عمر آن 11 هزار و 800 سال مشخص شد که قدیمی تر از مجموعه گنج دره هرسین 10 هزار ساله است. باستان شناسان در این تپه فضای معماری یک خانه مسکونی و بافت آن، فضای معماری معبدی مقدس که با چهار شاخ بزکوهی و قوچ تزئین شده، مجسمه گلی مربوط به یک الهه ونوس، استخوان های تزئین شده و ابزار استخوانی و سنگی را پیدا کردند که هر یک از آنها گواهی بر قدمت و تمدن کهن منطقه داشت.
آنها در کاوش های خود یک الهه منحصر به فرد را کشف کردند که نمونه آن در تپه سراب کرمانشاه وجود دارد. این الهه در مقایسه با الهه تپه سراب، کوچک تر و از نظر باستان شناسان انگلیسی نمونه علمی منحصر به فردی است.
در زمان کاوش های این تپه مساله گیاه باستان شناسی و استخوان شناسی نیز مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت و 55 نوع دانه گیاهی از جمله جو وحشی و عدس و استخوان حیوانات وحشی مانند قوچ، بزکوهی و نوعی ماهی به دست آمد. دوران نوسنگی در غرب ایران یکی از دوره هایی است که باستان شناسان معتقدند درباره آن خلاء مطالعاتی وجود دارد. به خصوص که وجود این تپه باستانی، ثابت می کند که هنوز رازهای زیادی از دوره های اولیه سکونت بشر برای کشف شدن در این منطقه وجود دارد! بد نیست بدانید که یکی از مهمترین رخدادهای تحول بشر، گذار انسان از دوره ی غارنشینی به روستانشینی بوده که همراه با کشاورزی، دامداری و اهلی کردن حیوانان بوده است. در واقع، استقرار انسان در روستا، زمینه را برای انقلاب دوم، یعنی شهرنشینی آماده کرد.
پژوهش هایی که در دهه 1970 میلادی در ایران انجام شدند، بیشتر درباره کاوش هایی در زاگرس مرکزی بودند که توسط هیات های خارجی انجام می شدند و بیشتر اطلاعات آنها نیز چاپ نشدند، به این ترتیب، نقش ایران در این تحول مشخص نبود. اما با انجام لایه نگاری و تاریخ گذاری در تپه شیخی آباد روستای کرتویج که شش تا هفت متر آثار از دوره ی نوسنگی دارد، مشخص شد که رشد ایران در این تحول تحت تاثیر بین النهرین نبوده است. بخش دینور در شهرستان صحنه قرار دارد و از شمال به شهرستان سنقر، از جنوب به کرمانشاه، از شرق به شهرستان صحنه و از غرب به بخش بیلوار از توابع بخش مرکزی شهر کرمانشاه محدود می شود.
گفتنی است با حفاری این منطقه کشف نخستین دوره از غارنشینی به شهر نشینی و ایجاد نخستین اثر روستانشینی در خاورمیانه یکی از کهن ترین و شناخته شده بسیار مهم باستان شناسی در ایران به شمار می رود که بین ده تا یازده هزار سال سابقه تاریخی آن را تخمین زده اند.
پاره ای از نقاط باستانی طبق حفاری های انجام شده و وجود جمجمه و شاخ هایی نظیر گوسفند وحشی و بز که در طاقچه ها و یا در طول دیوار تعبیه شده اند باستان شناسان را به خود جلب نموده چنانچه قبلاً هم اشاره گردید در حفاری تپه شیخی آباد دینور نیز چنین موردی مشاهده گردیده در گنج دره هرسین نیز طبق حفاری (هس 1979) در لایه (D) نخستین ابزار کشاورزی پدیدار شد. این ابزار عبارت بود از داس و سنگ ساب بعضی از خانه ها دو طبقه بودند و در طبقه زیرین آنها انبارک های کوچک چهار گوش تعبیه شده بود در یکی از اطاق های لایه D دو جفت جمجمه و شاخ گوسفند وحشی در طاقچه اندود شده ای تعبیه شده بود این شیوه یادآور «پرستشگاه های » چاتال هویک در آناتولی است» همچنین در تپه زاغه دشت قزوین نیز چنین موردی مشاهده گردیده است. بز کوهی در بافت هنر پیش از تاریخ همیشه الهام بخش هنرمندان ایرانی بود و در دوران های آغاز تاریخی نیز این سنت در هنرها و صنایع مختلف تجلی یافته است به نظر می رسد ساکنین این سرزمین با کوهستان های رفیع و بلند که جایگاه و معبر زندگانی این حیوان است انس و الفت گرفته و آشنایی خاصی داشتند، به خصوص هنرمندان که در هر موقعیتی به نمایش شکل این حیوان پرداخته و آن را به صورت طبیعی و یا به سبک استیلیزه و سبک سرچشمه الهام در ساخته ها و شاهکار هنری خود قرار می دادند.
اهمیت این حیوان چه از نظر اعتقادات و چه از جهت احتیاج و علاقه به آن بارها توسط دانشمندان باستان شناسی مورد بحث واقع گردید، تا به آنجا که بعضی از آنها این حیوان را مظهر هنر ایران دانسته و نظرات مختلفی درباره آن ارائه کردند. استفاده از نقش سرحیوان به سبک استیلیزه و تا حدودی مغایر با اندازه های واقعی و طبیعی اعضای بدن در تزئین آثار مختلف به ویژه بر روی سفال دوران پیش از تاریخ ظاهر شده است. مثلاً در تمدن حلف در بین النهرین نقش سرگاو به سبک استیلیزه به وفور دیده شده و از نقوش شاخص سفال این تمدن بوده است همچنین در ساختمانی که در آسیای صغیر در حفاری چتل هویوک آشکار شد در تزئین این ساختمان هم از رنگ آمیزی و هم از ردیف سرگاوها استفاده شده بود. این ساختمان که دارای سکوهای مختلف و متعدد بوده به وسیله پرفسور ملارت کاشف آن، به عنوان یک معبد مشخص گردید.
منابع و مآخذ:
1- ایران باستان تالیف حسن پیرنیا ج اول 1311 مطبعه مجلس
2- ایران در سپیده دم تاریخ تالیف پرفسور جورج کامرون ترجمه حسن انوش شرکت انتشاراتی علمی و فرهنگی 1365
3- 22 مقاله در بزرگداشت نگهبان، عباس علیزاده، یوسف مجیدزاده، صادق ملک شهمیرزایی باستان شناسی و هنر ایران چاپ اول چاپ معراج 1387
4- تاریخ فرهنگ و تمدن ایران در دوره آریایی ها و مادها تالیف عباس قدیانی چاپ چهارم آثار برتر 1388
5- تاریخ ده هزار ساله کرمانشاهان تالیف هرمز بیگلری چاپ سوم انتشارات کرمانشاه 1399
6- wikipedia.orgiwiki دانشنامه آزاد
---------------
پانویس: واژه کرد به صورت کورت در متون پارسی میانه دیده می شود و از پارسی میانه به زبان عربی به صورت کرد انتقال یافته است
2- بین سال های 1219 شمسی 1357 شمسی
3- PLIOCEN دوره چهارم زمین شناسی ( پنجمین دوره از دوره سوم)
در این دوره دریا از نواحی مختلف ایران پس روی کرده و برای آخرین بار رسوب هایی از نوع سنگ، جوسنگ باقی گذاشته است. آتش فشان هایی مانند دماوند، سهند، تفتان، و راین در این دوره فوران داشته اند.
ضمنا این همان عهدی است که انسان بوجود امده این دوران از دو جهت نامگذاری کرده اند یکی از نظر زندگی و حیات ودیگری از نظر تمدن و صنایع سنگی این دوران از نظر نامگذاری به حیات و زندگی ( این دوران سه میلیون سالی را به دو قسمت تقسیم کرده اند) که یکی از آنها PLIEISTOCEN نام نهاده اند که از سه میلیون سال قبل شروع و به 12000 سال قبل از میلاد ختم می شود.
به قلم: هرمز بیگلری

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در email
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در odnoklassniki
اشتراک گذاری در digg

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ده + دوازده =

+ 53 = 58